Authors
M
Keywords
مرکز افکارسنجی ملت، نظرسنجی حاضر را در مردادماه سال 1404 انجام داده است. جامعه آماری پیمایش، همه سرپرستان خانوار از دهکهای اقتصادی ۱ تا ۷ در کل کشور بودهاند. در این پیمایش تعداد ۸۵۰ پرسشنامه به روش تلفنی از این جامعه آماری گردآوری شده است که هدف از اجرای آن، سنجش دیدگاه مشمولان طرح کالابرگ نسبت به ابعاد مختلف این طرح است. مهمترین یافتههای این پیمایش به شرح زیر است:
استفاده مشمولان طرح از کالابرگ
مشکلات احتمالی کالابرگ
مواجهه کاربران با برخی چالشهای احتمالی در طرح کالابرگ مشخص کرده که بهترتیب چالش موجود نبودن برخی از اقلام کالابرگ در فروشگاهها (توسط 53/9 درصد)، محدود بودن خرید به ۱۱ قلم مواد خوراکی (توسط 50/8 درصد)، شلوغی و صفهای طولانی خرید (توسط 34/4 درصد)، کم بودن فروشگاهها و مغازههای محل برای خرید کالابرگ (توسط 26 درصد)، مشخص نبودن راههای ثبت شکایت و بیان مشکلات (توسط 25/1 درصد)، پایین بودن کیفیت محصولات یا اقلام کالابرگی (توسط 24/1 درصد)، فعال نبودن کالابرگ در حالی که واجد شرایط بوده (توسط 24 درصد)، دور بودن فروشگاههای عرضهکننده کالابرگ از محل سکونت (توسط 22/2 درصد)، نپذیرفتن کالابرگ در فروشگاههای مشخص شده (توسط 20/4 درصد) و اجبار فروشگاهها به خرید یک برند یا شرکت مشخص از هر کالا (توسط 14 درصد) توسط این افراد تجربه شده است.
اولویتهای مشمولان طرح در تخصیص کالابرگ
طرح کالابرگ الکترونیکی با هدف حمایت از خانوادههای کمدرآمد و اقشار آسیبپذیر، کاهش نابرابریهای اجتماعی و کاستن از فشارهای اقتصادی ناشی از تورم به اجرا درآمده است و گامی مهم در تحقق عدالت اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی خانوارها محسوب میشود. این طرح با تسهیل دسترسی به کالاهای اساسی و بهبود فرایند تأمین و توزیع، میتواند ظرفیت قابل توجهی در کاهش هزینههای معیشتی و کنترل تورم داشته باشد. طرح کالابرگ الکترونیکی با فراهمکردن امکان استفاده از یارانه غیرنقدی برای برخی کالاهای غذایی اساسی، تأثیر مستقیمی بر الگوهای مصرف خانوار دارد. این شیوه تخصیص منابع میتواند به تأمین بهتر نیازهای اولیه غذایی خانوارهای هدف کمک کند و درعینحال، زمینهای برای مدیریت هدفمندتر حمایتهای دولتی فراهم آورد.
در همین راستا، مجلس شورای اسلامی در چارچوب اسناد بالادستی، بر ضرورت استفاده بهینه از ظرفیت کالابرگ الکترونیکی تأکید کرده است. در ماده (۳۱) قانون برنامه هفتم توسعه و در تبصره ((۱۳)) قانون بودجه سال ۱۴۰۴ نیز بر استفاده دولت از این ظرفیت بهمنظور بهبود کارآمدی در تخصیص منابع یارانهای و ارتقای عدالت اقتصادی تأکید شده است. این مصوبات نشاندهنده رویکرد نظام تقنینی کشور در جهت تقویت سیاستهای حمایتی هدفمند و بازتوزیع عادلانه منابع در قالب الگوهای غیرنقدی است. با توجه به این چارچوبهای قانونی و اهداف کلان، ارزیابی اثربخشی واقعی این سیاست در سطح جامعه و از منظر دریافتکنندگان آن، ضروری بهنظر میرسد.
ازاینرو، این نظرسنجی با هدف بررسی میزان استفاده شهروندان مشمول دریافت کالابرگ (هفت دهک درآمدی) از این طرح، سطح رضایتمندی آنان از اجرای طرح کالابرگ و شناسایی چالشها و موانع احتمالی در فرایند بهرهبرداری از آن انجام شده است. همچنین، ترجیحات مردم در زمینه نحوه تخصیص یارانه غیرنقدی، نوع اقلام مشمول، شیوه دریافت کمک (کالابرگ یا نقدی) و ادراک از عدالت در دهکبندی اقتصادی مورد ارزیابی قرار گرفته است. امید است یافتههای این پژوهش، با ارائه تصویری واقعگرایانه از تجربه شهروندان، بتواند به تصمیمگیری آگاهانهتر در سطوح سیاستگذاری کمک کرده و زمینه ارتقای اثربخشی، کارآمدی و مقبولیت اجتماعی طرح کالابرگ را فراهم آورد.
زمان گردآوری دادهها: ۵ تا ۷ مردادماه سال 1404.
جامعه آماری پیمایش: همه سرپرستان خانوار با دهکهای اقتصادی ۱ تا ۷ در سراسر کشور.
شیوه نمونهگیری: نمونهگیری تصادفی ساده.
اندازه نمونه: براساس فرمول کوکران با حداکثر خطای 3/4 درصد و ضریب اطمینان 95 درصد برابر با ۸۵۰ محاسبه شده است.
ابزار گردآوری داده: پرسشنامه محقق ساخته.
ابزار تحلیل داده: نرمافزارهای Excel و SPSS 26.
شیوه گردآوری: مصاحبه تلفنی توسط پرسشگر.
روش تحلیل آماری:علاوه بر جداول و شکلهای توصیفی تک متغیره، اطلاعات جداول متقاطع معنادار نیز ارائه شده است.
ملاحظات درباره گزارش
شکل 1. نمودار ویژگیهای جمعیتشناختی نمونه (درصد)
طبق اظهار پاسخگویان، بهلحاظ وضعیت درآمد، 43/4 درصد بهطور متوسط کمتر از 12 میلیون تومان، 34/9 درصد 12 تا 18 میلیون تومان، 13/8 درصد 18 تا 25 میلیون تومان و 5/2 درصد بهطور متوسط 25 میلیون تومان یا بیشتر درآمد دارند.
شکل 2. نمودار متوسط درآمد خانوار پاسخگویان (درصد)
60/2 درصد از پاسخگویان اظهار کردهاند در حال حاضر هر عضو خانوادهشان مبلغ 350 هزار تومان سهمیه کالابرگ دریافت میکند. همچنین، 38/4 درصد از آنها سهمیه کالابرگ دریافتی بهازای هر عضو خانوادهشان را مبلغ 500 هزار تومان اعلام کردهاند.
شکل 3. نمودار سهم کالابرگ هر عضو خانواده پاسخگویان (درصد)
در این بخش، پس از ارائه توضیحاتی، از دریافتکنندگان کالابرگ، درباره دفعات استفاده از کالابرگ، اولویت کالاهای خریداری شده، فروشگاههای منتخب آنها، مبادله کالابرگ با وجه نقد، کافی بودن میزان کالابرگ و پیگیری اخبار مربوط به آن سؤال شده است. در ادامه، نتایج بهدست آمده بررسی میشود.
در قالب یک سؤال چند گزینهای از پاسخگویان سؤال شده است «تابهحال در کدام نوبتها از کالابرگ استفاده کردهاید؟». در پاسخ، 83/9 درصد در نوبت «اسفندماه»، 88/1 درصد در نوبت «فروردینماه» و 60/8 درصد در نوبت «مردادماه» را نام بردهاند.
شکل 4. نمودار نوبتهای دریافت کالابرگ توسط مردم (درصد)
مطابق با نتایج بهدست آمده، 50/4 درصد از مشمولان طرح در هر سه نوبت، 33/3 درصد در دو نوبت و 15/2 درصد فقط در یک نوبت از کالابرگ خود استفاده کردهاند.
شکل 5. نمودار تعداد دفعات استفاده از طرح کالابرگ (درصد)
نتایج حاصل از آزمونهای آماری نشان میدهد،
*در دو نوبت اول، یعنی اسفندماه و فروردینماه، تفاوت معناداری میان درصد استفادهکنندگان از کالابرگ در دهکهای درآمدی مختلف مشاهده نمیشود؛ اما در نوبت آخر، یعنی مردادماه، افرادی که در دهکهای درآمدی ۶ و ۷ قرار دارند، کمتر از طرح استقبال کردهاند.
جدول 1. نوبتهای دریافت کالابرگ توسط مشمولان طرح بهتفکیک دهکهای درآمدی آنها (درصد)
|
|
دهکهای درآمدی |
|||||||
|
دهک اول |
دهک دوم |
دهک سوم |
دهک چهارم |
دهک پنجم |
دهک ششم |
دهک هفتم |
||
|
نوبتهای دریافت کالابرگ |
نوبت اسفندماه |
89/8 |
84/2 |
84/5 |
83/9 |
84/3 |
۸۴ |
83/6 |
|
نوبت فروردینماه |
92/4 |
89/2 |
87/9 |
89/5 |
86/8 |
88/2 |
90/2 |
|
|
نوبت مردادماه |
79/7 |
75/8 |
70/7 |
72/6 |
71/9 |
30/3 |
30/3 |
|
*در دو نوبت اول، یعنی اسفندماه و فروردینماه، تفاوت معناداری میان درصد استفادهکنندگان از طرح در دستههای درآمدی تعریف شده مشاهده نمیشود؛ اما در نوبت آخر، یعنی مردادماه، افرادی که متوسط درآمد ماهانه آنها از ۱۸ میلیون بیشتر است، کمتر از کالابرگ خود استفاده کردهاند.
جدول 2. نوبتهای دریافت کالابرگ توسط مشمولان طرح بهتفکیک متوسط درآمد ماهیانه خانوار آنها
|
|
متوسط درآمد ماهیانه خانوار |
|||
|
کمتر از ۱۲ میلیون |
۱۲ تا ۱۸ میلیون |
۱۸ میلیون یا بیشتر |
||
|
نوبتهای دریافت کالابرگ |
نوبت اسفندماه |
84/9 |
86/3 |
81/3 |
|
نوبت فروردینماه |
89/8 |
89/4 |
87/5 |
|
|
نوبت مردادماه |
66/5 |
60/8 |
۵۰ |
|
*در نوبتهای استفاده ساکنان نقاط مختلف کشور (مرکز استان، شهر تابعه و روستا) تفاوت معناداری مشاهده نمیشود.
از پاسخگویان پرسیده شده «از میان کالاهایی که نام میبرم، بفرمایید کدام موارد را با کالابرگ خریداری کردید؟». در بین مواردی که نام برده شد، بهترتیب «روغن» توسط 87/5 درصد، «قند و شکر» توسط 66/5 درصد، «تخم مرغ» توسط 62/7 درصد، «لبنیات» توسط 57/5 درصد، «حبوبات» توسط 56/7 درصد، «برنج» توسط 55/8 درصد، «مرغ» توسط 55/2 درصد و «گوشت» توسط 36/1 درصد از مشمولان طرح با استفاده از کالابرگ خریداری شده است.
شکل 6. نمودار کالاهای خریداری شده توسط مردم با کالابرگ (درصد)
در قالب یک سؤال باز از پاسخگویان پرسیده شده است «بهغیراز مواردی که نام برده شد، شما چه کالای دیگری را با سهمیه کالابرگ خریداری کردهاید؟». در پاسخ حدوداً نیمی از پاسخگویان (56/5 درصد) اذعان کردهاند غیر از موارد نام برده شده در سهمیه کالابرگ، کالای دیگری خریداری نکردهاند. ازطرفی، نیمی از مشمولان (49/5 درصد) بهوسیله کالابرگ خود کالایی غیر از اقلام تأیید شده تهیه کردهاند؛ بهطوریکه 22/4 درصد از این افراد «مواد شوینده» و 9/3 درصد «لوازم بهداشتی» تهیه کردهاند. همچنین، 5/9 درصد «رُب»، 3/1 درصد «چای» و ۸/۸ درصد «مواد خوراکی و تنقلات دیگری» را بهوسیله کالابرگ خریداری کردهاند.
شکل 7. نمودار خرید کالاهای خارج از سبد پیشنهادی بهوسیله کالابرگ توسط مردم (درصد)
در پاسخ به سؤال «با کالابرگ بیشتر از کدام فروشگاهها خرید کردهاید؟»، حدود نیمی از دریافتکنندگان کالابرگ (51/6 درصد) «فروشگاههای زنجیرهای مثل افق کوروش» و 38/9 درصد «مغازهها و سوپرمارکتهای محلی» را بهعنوان فروشگاه منتخب خود برای تهیه اقلام مشخص شده در کالابرگ انتخاب کردهاند. همچنین، 8/8 درصد از مردم برای خرید بهوسیله کالابرگ به «هر دو» نوع فروشگاه مراجعه کردهاند.
شکل 8. نمودار فروشگاههای منتخب مردم برای خرید با کالابرگ (درصد)
نتایج نشان میدهد،
*کسانی که از فروشگاههای زنجیرهای خرید میکنند، بیشتر از کسانی که از مغازهها و سوپرمارکتهای محلی استفاده میکنند، بهوسیله کالابرگ خود گوشت و لبنیات خریداری کردهاند. بهازای سایر اقلام قابل خرید با کالابرگ، تفاوت معناداری میان این دو محل قابل خرید، مشاهده نشده است.
*جوانان بیشتر از سایر گروههای سنی ابراز کردهاند با کالابرگ خود بیشتر از مغازهها و سوپرمارکتهای محلی خرید میکنند؛ بهطوریکه بهترتیب 49/6 درصد از جوانان، 40/7 درصد از میانسالان و 36/9 درصد از افراد مسن چنین گفتهاند.
زمانیکه از پاسخگویان سؤال شد «مقدار کالاهایی که با کالابرگ خریداری کردید، تا چه حد برای تأمین نیازهای غذایی خانواده شما در طول یک ماه کافی بود؟»، یکسوم از آنها (33/4 درصد) پاسخ دادند که این مقدار «اصلاً» برای تأمین نیازهای یک ماه خانوادهشان کافی نبوده است. علاوهبر این، 56/1 درصد اذعان کردهاند کالاهای خریداری شده «تا حدی کافی بوده» و تنها 8/7 درصد از مردم این میزان کالا را برای تأمین نیازهای غذایی خانوادهشان کافی اعلام کردهاند.
شکل 9. نمودار نظر مردم درباره تأمین نیازهای غذایی خانوار با کالابرگ (درصد)
مطابق با یافتههای آماری،
*دهکهای درآمدی دوم و سوم بیشتر از سایر دهکها، اذعان کردهاند سهمیه دریافتی تاحدی نیاز مصرفی یک ماه خانواده آنها را تأمین کرده است.
جدول 3. نظر مردم درباره تأمین نیازهای غذایی خانوار با کالابرگ بهتفکیک دهکهای درآمدی آنها (درصد)
|
|
دهکهای درآمدی |
|||||||
|
دهک اول |
دهک دوم |
دهک سوم |
دهک چهارم |
دهک پنجم |
دهک ششم |
دهک هفتم |
||
|
تأمین نیازهای غذایی خانوار با کالابرگ |
کافی بود |
30/8 |
26/7 |
23/7 |
۴۱ |
36/4 |
35/6 |
43/1 |
|
تاحدی کافی بود |
55/6 |
63/8 |
71/2 |
53/3 |
55/4 |
53/4 |
۴۸ |
|
|
اصلاً کافی نبود |
13/7 |
9/5 |
5/1 |
5/7 |
8/3 |
۱۱ |
8/9 |
|
|
مجموع |
100 |
100 |
100 |
100 |
100 |
100 |
100 |
|
*افرادی که اذعان کردهاند اعضای خانواده آنها کالابرگ به ارزش ۳۵۰ هزار تومان دریافت میکنند، به کافی بودن آن برای تأمین نیازهای غذایی خانوار بیشتر اشاره کردهاند (39/1 در مقابل 26/2 درصد).
*تفاوت معناداری میان پاسخهای ساکنان نقاط مختلف کشور (مرکز استان، شهر تابعه و روستا) و همچنین بین دستههای متوسط درآمد تعریف شده، مشاهده نشده است.
از پاسخگویان سؤال شده است «اخبار و اطلاعات مربوط به کالابرگ را بیشتر از چه طریقی دریافت میکنید؟». حدوداً یکسوم از این افراد (32/5 درصد) بیشتر از طریق «صداوسیما» اخبار مربوط به کالابرگ را دریافت میکنند. علاوهبر این، 20/6 درصد از طریق «شبکههای اجتماعی»، 16/6 درصد از طریق «خانواده، دوستان و اطرافیان» و 10 درصد از طریق «فروشگاهها و مغازهها» پیگیر اخبار مربوط به کالابرگ هستند. گفتنی است «اپلیکیشن شما» را تنها 6 درصد بهعنوان روش اصلی پیگیری اخبار مربوط به کالابرگ بیان کردهاند. درصد فراوانی سایر موارد نیز در شکل زیر قابل مشاهده است.
شکل 10. نمودار نحوه پیگیری اخبار مربوط به کالابرگ توسط مردم (درصد)
مطابق با نتایج آماری،
*هرچه سطح تحصیلات بالاتر باشد، استفاده از شبکههای اجتماعی برای دریافت اخبار مربوط به کالابرگ بیشتر میشود. افراد با تحصیلات زیردیپلم بیشتر از دیگران از طریق صداوسیما و افراد با تحصیلات دیپلم و دانشگاهی بیشتر از دیگران از طریق اپلیکیشن شما اطلاعات مربوطه را پیگیری میکنند.
*با افزایش سن، درصد افرادی که از طریق صداوسیما اخبار مربوط به کالابرگ را پیگیری میکنند، بیشتر شده و از درصد کسانی که از طریق شبکههای اجتماعی و همچنین کسانی که بهوسیله خانواده، دوستان و اطرافیان این اخبار را دریافت میکنند، کاسته شده است. گفتنی است جوانان بیشتر از سایر گروههای سنی از «اپلیکیشن شما» برای این منظور استفاده میکنند.
در پاسخ به سؤال «آیا در میان اطرافیان شما فردی بوده که در ازای دریافت پول نقد، کالابرگ خودش را به مغازهدار یا شخص دیگری داده باشد؟»، 84/4 درصد از پاسخگویان چنین موضوعی را مشاهده نکردهاند و تنها 6 درصد شاهد این اتفاق بودهاند.
شکل 11. نمودار مشاهده واگذاری کالابرگ در ازای دریافت وجه نقد توسط مردم (درصد)
در این قسمت، از پاسخگویان سؤال شده است «برخی از مشکلات احتمالی هنگام استفاده از کالابرگ را برایتان میخوانم. لطفاً بفرمایید با کدامیک از مشکلاتی که برایتان میخوانم، مواجه شدهاید؟». نتایج بهدست آمده در نمودار زیر قابل ملاحظه است. از مهمترین مشکلاتی که دریافتکنندگان کالابرگ با آن مواجه شدهاند، میتوان به این موارد اشاره کرد:
شکل 12. نمودار مواجهه مردم با مشکلات احتمالی کالابرگ (درصد)
*افرادی که از مغازهها و سوپرمارکتهای محلی با کالابرگ خرید میکنند، بیشتر به کیفیت پایین اقلام کالابرگی اعتراض دارند.
*افرادی که از مغازهها و سوپرمارکتهای محلی با کالابرگ خرید میکنند، بیشتر به مشخص نبودن راههای ثبت شکایات اعتراض دارند.
*کسانی که به محدودیت اقلام کالابرگی اعتراض دارند، بیشتر از فروشگاههای زنجیرهای خرید میکنند.
*نتایج بهدست آمده نشان میدهد 11/5 درصد از دریافتکنندگان کالابرگ، هنگام مراجعه حضوری برای خرید، با هیچیک از این مشکلات و چالشهای نام برده مواجه نشدهاند.
شکل 13. نمودار تعداد مشکلات مواجه شده هنگام مراجعه حضوری (درصد)
در این بخش، بهمنظور ارزیابی ترجیحات و اولویتهای مردم در طرح کالابرگ، سؤالهایی از آنان پرسیده شده که در ادامه نتایج آن بررسی میشود.
از پاسخگویان سؤال شده است «برخی از مردم ترجیح میدهند کالابرگ خود را در ازای دریافت پول نقد به شخص دیگری بدهند. شما با این کار موافقید؟». اغلب افراد تحت پوشش کالابرگ (89/8 درصد) با واگذاری کالابرگ خود به دیگران در ازای دریافت وجه نقد مخالف بوده و در مقابل تنها 8/5 درصد موافقت خود را اعلام کردهاند.
شکل 14. نمودار ترجیح مردم برای مبادله کالابرگ با وجه نقد (درصد)
طبق نتیجه آزمون آماری،
*اغلب مشمولان (86/5 درصد) اذعان کردهاند با تبدیل ارزش کالابرگ به وجه نقد معادل آن مخالف هستند و هیچیک از اطرافیان آنها تاکنون چنین اقدامی انجام نداده است.
*هرچه فرد با تعداد مشکلات بیشتری مواجه شده، با معاوضه ارزش کالابرگ با معادل نقدی آن موافقتر است.
3-۲. تعویض کالابرگ با وجه نقدی کمتر
در پاسخ به سؤال «حاضرید به چه میزان مبلغ کالابرگ هر نفر کاهش یابد اما بهصورت نقدی برایتان واریز شود؟»، 42/4 درصد از دریافتکنندگان کالابرگ اذعان کردهاند ترجیح میدهند خود کالابرگ را دریافت کنند و 31/4 درصد تمایل دارند همین مبلغ کالابرگ را بهصورت نقدی دریافت کنند. گفتنی است سایر افراد ترجیح میدهند بهطور متوسط ۹۸ هزار و ۱۰۰ تومان از سهمیه کالابرگ هر عضو کاسته شود اما آن را بهصورت نقدی دریافت کنند. با در نظر گرفتن افرادی که ترجیح میدهند همین ارزش کالابرگ را بهصورت نقدی دریافت کنند، مقدار متوسط برای کاهش ارزش کالابرگ ۲۶ هزار و ۱۰۰ تومان بهدست آمده است.
شکل 15. نمودار نظر مردم درباره کاهش مبلغ کالابرگ در ازای دریافت نقدی آن (درصد)
نتایج آماری نشان میدهد در میان مشمولان کالابرگ (بهجز افرادی که تحت هر شرایطی دریافت کالابرگ را ترجیح میدهند)، افرادی که کالابرگ به ارزش ۵۰۰ هزار تومان دریافت میکنند، تمایل دارند بهطور متوسط ۳۴ هزار و ۱۰۰ تومان از ارزش کالابرگ هر عضو کم شود و معادل آن بهصورت نقدی پرداخت شود. حال آنکه این رقم برای دریافتکنندگان کالابرگ ۳۵۰ هزار تومانی، بهطور متوسط ۲۰ هزار و ۲۰۰ تومان برآورد شده است.
از پاسخگویان که همان مشمولان دریافت کالابرگ هستند (یعنی دهکهای درآمدی ۱ تا ۷)، پرسیده شده است «بهنظر شما کالابرگ به کدام گروهها باید داده شود؟». 38/1 درصد از مشمولان طرح معتقدند کالابرگ باید به «همه خانوادهها» اختصاص یابد. علاوهبر این، 33/9 درصد از این افراد تخصیص کالابرگ به «خانوادههای کمدرآمد و با درآمد متوسط» را مناسبتر میدانند و 26/7 درصد «فقط خانوادههای کمدرآمد» را مستحق دریافت این خدمت میدانند.
شکل 16. نمودار نظر مردم درباره مشمولان دریافت کالابرگ (درصد)
مطابق با نتایج آماری حاصل شده،
*دهکهای اول و دوم بیشتر از سایر مشمولان کالابرگ معتقدند این طرح فقط باید به خانوادههای کمدرآمد تعلق گیرد. حال آنکه دهکهای ۳ تا ۷ بیشتر معتقدند کالابرگ برای همه افراد جامعه است.
جدول 4. نظر مردم درباره مشمولان دریافت کالابرگ بهتفکیک دهک درآمدی آنها (درصد)
|
|
دهکهای درآمدی |
|||||||
|
دهک اول |
دهک دوم |
دهک سوم |
دهک چهارم |
دهک پنجم |
دهک ششم |
دهک هفتم |
||
|
مشمولان دریافت کالابرگ |
همه خانوادهها |
24/4 |
28/6 |
38/3 |
45/5 |
41/7 |
48/7 |
42/9 |
|
خانوادههای کمدرآمد و با درآمد متوسط |
31/9 |
27/7 |
32/5 |
34/1 |
42/5 |
34/5 |
۳۷ |
|
|
فقط خانوادههای کمدرآمد |
43/7 |
43/7 |
29/3 |
20/3 |
15/8 |
16/8 |
20/2 |
|
|
مجموع |
100 |
100 |
100 |
100 |
100 |
100 |
100 |
|
*کسانی که متوسط درآمد ماهیانه خانودهشان از ۱۲ میلیون تومان کمتر است، بیشتر از دیگران باور دارند کالابرگ فقط مختص خانوادههای کمدرآمد است.
جدول 5. نظر مردم درباره مشمولان دریافت کالابرگ بهتفکیک متوسط درآمد ماهیانه خانوار آنها (درصد)
|
|
متوسط درآمد ماهیانه خانوار |
|||
|
کمتر از ۱۲ میلیون |
۱۲ تا ۱۸ میلیون |
۱۸ میلیون یا بیشتر |
||
|
مشمولان دریافت کالابرگ |
همه خانوادهها |
35/4 |
39/5 |
44/4 |
|
خانوادههای کمدرآمد و با درآمد متوسط |
30/2 |
38/1 |
37/5 |
|
|
فقط خانوادههای کمدرآمد |
34/3 |
22/3 |
18/1 |
|
|
مجموع |
۱۰۰ |
۱۰۰ |
۱۰۰ |
|
*روستاییان بیشتر از سایر مردم، خانوادههای کمدرآمد را اولویت اصلی در دریافت کالابرگ تلقی کردهاند.
*با افزایش سطح تحصیلات، درصد افرادی که کالابرگ را مختص خانوادههای کمدرآمد میدانند، کاهش مییابد.
جدول 6. نظر مردم درباره مشمولان دریافت کالابرگ بهتفکیک محل سکونت و تحصیلات آنها (درصد)
|
|
محل سکونت |
تحصیلات |
|||||
|
مرکز استان |
شهر تابعه |
روستا |
زیردیپلم |
دیپلم |
دانشگاهی |
||
|
مشمولان دریافت کالابرگ |
همه خانوادهها |
37/4 |
۴۱ |
33/2 |
35/4 |
37/3 |
44/2 |
|
خانوادههای کمدرآمد و با درآمد متوسط |
39/5 |
34/1 |
31/1 |
25/7 |
38/7 |
41/2 |
|
|
فقط خانوادههای کمدرآمد |
23/1 |
24/9 |
35/8 |
38/9 |
۲۴ |
14/6 |
|
|
مجموع |
100 |
100 |
100 |
100 |
100 |
100 |
|
از پاسخگویان پرسیده شده است «فرض کنید قرار باشد فقط به یکی از گروههایی که میخوانم کالابرگ داده شود، شما کدام گروه را در اولویت بیشتری قرار میدهید؟». اولویت دریافت کالابرگ از نظر 39/3 درصد از مشمولان طرح با «خانوادههای کمدرآمد»، از نظر 22/6 درصد با «زنان سرپرست خانوار» و از نظر 17/2 درصد با «معلولین» است. همچنین، «خانوادههای دارای کودک» توسط 7/8 درصد و «سالمندان» توسط 3/4 درصد از کاربران طرح بهعنوان گروههای اولویتدار جامعه برای دریافت کالابرگ انتخاب شدهاند.
شکل 17. نمودار اولویت مردم در تخصیص کالابرگ به گروههای خاص (درصد)
نتایج آماری گواه آن است که،
*مشمولانی که تحصیلات زیردیپلم دارند بیشتر از سایر گروهها، خانوادههای کمدرآمد را در اولویت دریافت کالابرگ قرار میدهند (54/2 درصد). کسانی که تحصیلات دیپلم و دانشگاهی دارند در مقایسه با دیگران اولویت بیشتری برای زنان سرپرست خانوار و افراد دارای معلولیت قائل هستند.
*با افزایش متوسط درآمد ماهیانه خانوار، درصد کسانی که معلولین را شایستهتر برای دریافت این حمایت میدانند، بیشتر شده است.
*با افزایش سن، درصد افرادی که خانوادههای کمدرآمد را نام بردهاند، بیشتر شده (بهترتیب 35/2، 44/9 و 57/3 درصد از جوانان، میانسالان و افراد مسن) و در مقابل از درصد کسانی که زنان سرپرست خانوار و خانوادههای دارای کودک را بهعنوان گروههای اولویتدار نام بردهاند، کاسته میشود.
*مردان بیشتر از زنان، خانوادههای کمدرآمد (46/4 در مقابل 37/2 درصد) و معلولین (21/8 در مقابل ۱۳ درصد) را شایسته برای دریافت کالابرگ میدانند؛ حال آنکه زنان سرپرست خانوار (32/2 در مقابل 21/8 درصد) و خانوادههای دارای کودک (13/8 در مقابل 6/3 درصد) توسط زنان بیشتر از مردان نام برده شده است.
از پاسخگویان پرسیده شده است «بهنظر شما نحوه دریافت کالابرگ چگونه باید باشد؟». درحالیکه نزدیک به سهچهارم از دریافتکنندگان کالابرگ (72/8 درصد) باور دارند افراد کمدرآمد، باید سهمیه کالابرگ بیشتری دریافت کنند، 25/9 درصد ترجیح میدهند همه به یک میزان این سهمیه را دریافت کنند.
شکل 18. نمودار نظر مردم درباره الگوی برابری یا هدفمندی در سهمیه کالابرگ (درصد)
نتایج آماری حاکی از آن است که،
*مردان بیشتر از زنان بر این نظر هستند که افراد کمدرآمد، بیشتر از سایر افراد سهمیه کالابرگ دریافت کنند (76/2 در مقابل 68/5 درصد).
*میان دیدگاه مشمولان طرح کالابرگ در دستههای درآمدی تعریف شده، دهکهای اقتصادی، ساکنان مناطق مختلف کشور (مرکز استان، شهر تابعه و روستا)، گروههای مختلف سنی (جوان، میانسال و مسن)، گروههای مختلف تحصیلاتی (زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی) در این زمینه تفاوت معناداری مشاهده نمیشود.
زمانیکه درباره مقدار سهمیه کالابرگ پرسیده شد، 62/5 درصد از پاسخگویان با این رویکرد موافق بودهاند که مقدار کالابرگ «متناسب با شرایط اقتصادی هر منطقه، متفاوت باشد» و در مقابل 35/3 درصد ترجیح میدهند «مقدار کالابرگ در سراسر کشور یکسان باشد».
شکل 19. نمودار نظر مردم درباره الگوی یکسانسازی یا تنوع منطقهای در سهمیه کالابرگ (درصد)
مطابق با نتیجه آزمون خی-دو،
*5/16 درصد از مشمولان طرح کالابرگ بر این باورند که کالابرگ باید به همه خانوارها اختصاص یابد و میزان دریافتی در سراسر کشور یکسان توزیع شود. در مقابل، 22/4 درصد از این افراد اعتقاد دارند کالابرگ باید به تمامی خانوارها تعلق گیرد اما ارزش آن متناسب با شرایط اقتصادی هر منطقه، تعیین شود.
جدول 7. نظر مردم همزمان درباره مشمولان دریافت کالابرگ و الگوی یکسانسازی یا تنوع منطقهای در سهمیه کالابرگ (درصد)
|
|
الگوی یکسانسازی یا تنوع منطقهای در سهمیه کالابرگ |
||
|
مقدار کالابرگ در سراسر کشور یکسان باشد |
متناسب با شرایط اقتصادی هر منطقه متفاوت باشد |
||
|
مشمولان دریافت کالابرگ |
همه خانوادهها |
16/5 |
22/4 |
|
خانوادههای کمدرآمد و با درآمد متوسط |
11/6 |
23/2 |
|
|
فقط خانوادههای کمدرآمد |
7/9 |
18/4 |
|
*مردان بیشتر از زنان قائل به تناسب در پرداخت هستند و گزینه «متناسب با شرایط اقتصادی هر منطقه متفاوت باشد» را بیشتر انتخاب کردهاند (66/4 در مقابل 58/5 درصد).
*میان دیدگاه مشمولان طرح کالابرگ در دستههای درآمدی تعریف شده، دهکهای اقتصادی، ساکنان مناطق مختلف کشور (مرکز استان، شهر تابعه و روستا)، گروههای مختلف سنی (جوان، میانسال و مسن)، گروههای مختلف تحصیلاتی (زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی) در این زمینه تفاوت معناداری مشاهده نمیشود.
از پاسخگویان پرسیده شده است «شما ترجیح میدهید کمکهای دولت بیشتر به چه صورت باشد؟». نزدیک به نیمی از دریافتکنندگان کالابرگ (48/9 درصد) ترجیح میدهند «کالابرگ برای همه مواد خوراکی» باشد. ازطرفی، ترجیح 38/1 درصد بر این است که «بهجای کالابرگ، پول واریز شود» و 10/7 درصد نیز تمایل دارند «برای مواد خوراکی معینی کالابرگ داده شود».
شکل 20. نمودار ترجیحات مردم در نوع حمایت معیشتی دولت (درصد)
نتایج آماری نشان میدهد،
*افرادی که با واگذاری کالابرگ به شخص دیگری در ازای دریافت معادل نقدی آن موافق هستند، واریز نقدی ارزش کالابرگ توسط دولت را بیشتر ترجیح میدهند (67/6 در مقابل 36/2 درصد).
*دهکهای درآمدی که کالابرگ به ارزش ۵۰۰ هزار تومان دریافت میکنند، بهویژه دهکهای ۲ و ۳، بیشتر از دهکهایی که ارزش کالابرگشان ۳۵۰ هزار تومان است، ترجیح میدهند کالابرگ به همه مواد خوراکی تعلق گیرد.
*جوانان کمی بیشتر از سایر گروههای سنی تمایل دارند بهجای دریافت کالابرگ، وجه آن را دریافت کنند (42/7 درصد از جوانان در مقابل بهترتیب 37/5 و 35/7 درصد از افراد میانسال و مسن) یا آنکه کالابرگ همه مواد خوراکی را شامل شود. در مقابل، ترجیح افراد مسن بیشتر بر آن است که کالابرگ برخی مواد خوراکی مشخص را دربرگیرد (بهترتیب 17/5 درصد از افراد مسن در برابر 12/6 و 5/4 درصد از میانسالان و جوانان).
*میان دیدگاه مشمولان کالابرگ در دستههای درآمدی تعریف شده، ساکنان مناطق مختلف کشور (مرکز استان، شهر تابعه و روستا) و گروههای مختلف تحصیلاتی (زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی) تفاوت معناداری مشاهده نمیشود.
از پاسخگویان پرسیده شده است «آیا در اطراف شما افرادی هستند که کالابرگ را دریافت کردهاند، ولی مستحق آن نبودهاند؟». نزدیک به دوسوم (64/2 درصد) اذعان کردهاند کالابرگ بهدرستی به اطرافیان آنها که مستحق دریافت بودهاند، تعلق گرفته است. در مقابل، 27/8 درصد بیان کردهاند افرادی در اطراف آنها هستند که کالابرگ دریافت کردهاند درحالیکه مستحق و واجد شرایط دریافت آن نبودهاند.
شکل 21. نمودار ادراک مردم از تخصیص عادلانه کالابرگ (درصد)
*طبق نتیجه آزمون خی-دو، روستاییان و ساکنان شهرهای تابعه بیشتر از ساکنان مراکز استانها اذعان کردهاند در اطرافیان آنها خانوادههایی وجود دارند که کالابرگ را دریافت میکنند اما درواقع مستحق برای دریافت آن نیستند (بهترتیب 34/1، 31/3 و 20/7 درصد از ساکنان روستاها، شهرهای تابعه و مراکز استانها).
*تفاوت معناداری میان اظهارات افراد در دهکهای مختلف و دستههای درآمدی تعریف شده مشاهده نشده است.
از پاسخگویان که همان مشمولان دریافت کالابرگ هستند (یعنی دهکهای درآمدی ۱ تا ۷)، پرسیده شده است «همانطور که میدانید دولت برای اعطای کالابرگ به خانوارها، مردم را به 10 گروه یا دهک، براساس درآمد، تقسیم کرده است. شما این دهکبندی اقتصادی دولت را تا چه اندازه عادلانه میدانید؟». دهکبندی خانوارها از نظر 19/2 درصد از این افراد «اصلاً» عادلانه ارزیابی نشده است. همچنین، 45/9 درصد این طبقهبندی دولت را بهمیزان «کمی» و در مقابل 29/2 درصد بهمیزان «زیاد» یا «خیلی زیاد» عادلانه تشخیص دادهاند.
شکل 22. نمودار ادراک مردم از عدالت در دهکبندی اقتصادی خانوارها توسط دولت (درصد)
نتایج آماری نشان میدهد،
*هرچه فرد در دهک درآمدی بالاتری قرار دارد، دهکبندی اقتصادی دولت را ناعادلانهتر میداند و برعکس.
*کسانی که متوسط درآمد خانوادهشان از ۱۲ میلیون تومان در ماه کمتر است، دهکبندی اقتصادی انجام شده توسط دولت را عادلانهتر تلقی کردهاند (37/5 درصد).
*گروه سنی بیش از ۵۰ سال، دهکبندی انجام شده توسط دولت را عادلانهتر میدانند (42/9 درصد در مقابل حدوداً 28/5 درصد از سایر افراد).
*تفاوت معناداری میان دیدگاه افراد در گروههای مختلف تحصیلاتی (زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی)، ساکنان مناطق مختلف کشور (مرکز استان، شهر تابعه و روستا) و همچنین میان دیدگاه زنان و مردان مشاهده نمیشود.
از پاسخگویان پرسیده شده است «شما مواد غذایی ضروری خانوادهتان را بیشتر از چه طریقی تهیه میکنید؟». کمی بیشتر از نیمی از این افراد (56/1 درصد) اظهار کردهاند «بیشتر با درآمد شخصی» خود اقدام به تهیه مواد غذایی ضروری میکنند. علاوهبر این، 26/8 درصد «بیشتر با یارانه و کالابرگ، کمی هم از درآمد شخصی» و 16/4 درصد «فقط با یارانه نقدی و کالابرگ» مواد غذایی ضروری خانواده خود را خریداری میکنند.
شکل 23. نمودار ترکیب منابع مالی مردم برای تأمین مواد غذایی ضروری خانوادهشان (درصد)
یافتههای آماری حاکی از آن است که،
*افرادی که بیشتر با درآمد شخصی خود مواد غذایی ضروری خانوادهشان را تهیه میکنند، در مقایسه با دیگران، بیشتر از کفایت ارزش کالابرگ رضایت داشتهاند.
*هرچه فرد در دهک درآمدی بالاتری قرار دارد، بیشتر بیان کرده که با درآمد شخصی خود مواد غذایی مورد نیاز خانواده را تهیه میکند (از 33/6 درصد در دهک درآمدی اول به 72/4 درصد در دهک هفتم رسیده است). برعکس، هرچه فرد در دهک درآمدی پایینتری قرار دارد بیشتر اذعان کرده که فقط با یارانه و کالابرگ مایحتاج غذایی خانواده را فراهم میکند (از 4/9 درصد در دهک هفتم به ۴۲ درصد در دهک اول رسیده است).
*هرچه درآمد خانواده بیشتر است، تهیه مواد غذایی مورد نیاز خانواده با استفاده از درآمد شخصی بیشتر میشود و برعکس، با کاهش درآمد، تهیه این ضروریات با یارانه نقدی و کالابرگ بیشتر میشود.
*ساکنان مراکز استانهای کشور بیشتر از سایرین اذعان کردهاند مواد غذایی مورد نیاز خانواده را بیشتر با درآمد شخصی خود فراهم میکنند (65/3 درصد از ساکنان مراکز استانها در مقابل 56/3 درصد از ساکنان شهرهای تابعه و 49/7 درصد از روستاییان). حال آنکه روستاییان بیشتر از دیگران فقط بهوسیله یارانه و کالابرگ این ضروریات را تهیه میکنند (23/3 درصد).
*تفاوت معناداری در منابع تأمین مواد غذایی میان گروههای مختلف سنی (جوان، میانسال و مسن) مشاهده نشده است.
در پاسخ به سؤال «درمجموع از اجرای طرح کالابرگ در یکسال گذشته تا چه حد رضایت دارید؟»، حدوداً نیمی از مشمولان طرح (52/4 درصد) ابراز رضایت «زیاد» یا «خیلی زیاد» از اجرای این طرح کردهاند. همچنین، 38/8 درصد بهمیزان «کمی» رضایت داشته و 7/6 درصد «اصلاً» از اجرای طرح کالابرگ راضی نبودهاند.
شکل 24. نمودار رضایت کلی مردم از اجرای طرح کالابرگ (درصد)
نتیجه آماری حاکی از آن است که هرچه فرد در دهک درآمدی پایینتری قرار دارد، رضایت بیشتری از طرح کالابرگ دارد.
تفاوت معناداری میان دیدگاه افراد در گروههای مختلف سنی (جوان، میانسال و مسن)، گروههای مختلف تحصیلاتی (زیردیپلم، دیپلم و دانشگاهی)، دستههای درآمدی، ساکنان مناطق مختلف کشور (مرکز استان، شهر تابعه و روستا) و همچنین میان دیدگاه زنان و مردان مشاهده نمیشود.
نتایج یک مدل رگرسیون لجستیک که در آن رضایت (تجمیع گزینههای زیاد و خیلی زیاد) و عدم رضایت (تجمیع گزینههای اصلاً و کم) دو سطح از متغیر وابسته در نظر گرفته شده، نشان میدهد سه متغیر تأمین نیازهای غذایی خانوار با کالابرگ، عدالت در دهکبندی اقتصادی خانوارها و نوع حمایت معیشتی دولت (شامل شدن همه مواد خوراکی در کالابرگ) بیشترین نقش را در رضایت مردم دارد. رسیدگی به دو عامل امکان تهیه برنج بهوسیله کالابرگ و تعداد مشکلاتی که دریافتکنندگان کالابرگ هنگام مراجعه با آن مواجهه شدهاند نیز باعث افزایش رضایت مشمولان طرح میشود. نتایج بدین شرح است:
-احساس کفایت باعث کاهش شدید نارضایتی میشود (۸۸ درصد برای کسانی که کالابرگ را کافی میدانند و ۵۵ درصد برای کسانی که آن را تاحدی کافی میدانند).
-کسانی که دهکبندی اقتصادی دولت را عادلانه میدانند، 2/8 برابر بیشتر احتمال دارد از طرح کالابرگ راضی باشند.
-کسانی که معتقدند کالابرگ باید به همه مواد خوراکی تعلق گیرد در مقایسه با کسانی که آن را بهصورت نقدی ترجیح میدهند، ۷۸ درصد بیشتر احتمال دارد رضایت از طرح داشته باشند.
-خانوادههایی که بهوسیله کالابرگ خود برنج تهیه کردهاند، ۷۷ درصد بیشتر احتمال دارد از طرح رضایت داشته باشند.
-اضافه شدن یک مشکل به مشکلاتی که فرد در استفاده از کالابرگ تجربه میکند، احتمال رضایت را ۱۴ درصد کاهش میدهد.
بهمنظور سهولت دسترسی به کلیتی از سؤالهای پرسشنامه، لیستی از آنها در این قسمت آورده شده است. درباره این سؤالها، توجه به نکات زیر، ضروری است:
*سؤالها به همان ترتیبی که در متن گزارش آمده، لیست شدهاند و الزاماً با ترتیب سؤالها در پرسشنامه اصلی، یکسان نیستند.
*فقط سؤالهای خام لیست شدهاند؛ یعنی گزینهها و اطلاعات اضافی که در حین مصاحبه برای پاسخگو خوانده شده، در این قسمت آورده نشده است.
استفاده مشمولان طرح از کالابرگ
- در حال حاضر هر فرد از خانواده شما معادل چه مبلغی کالابرگ دریافت میکند؟
- تابهحال در کدام نوبتها از کالابرگ استفاده کردهاید؟( چند گزینهای)
- از میان کالاهایی که نام میبرم بفرمایید کدام موارد را با کالابرگ خریداری کردید.
لبنیات، گوشت، مرغ، روغن، تخم مرغ، برنج، قند و شکر، حبوبات.
- بهغیراز مواردی که نام بردم، شما چه کالای دیگری را با سهمیه کالابرگ خریداری کردهاید؟
- با کالابرگ بیشتر از کدام فروشگاهها خرید کردهاید؟
- مقدار کالاهایی که با کالابرگ خریداری کردید، تا چه حد برای تأمین نیازهای غذایی خانواده شما در طول یک ماه کافی بود؟
- اخبار و اطلاعات مربوط به کالابرگ را بیشتر از چه طریقی دریافت میکنید؟
- آیا در میان اطرافیان شما، فردی بوده که در ازای دریافت پول نقد، کالا برگ خودش را به مغازهدار یا شخص دیگری داده باشد؟
مشکلات احتمالی کالابرگ
برخی از مشکلات احتمالی هنگام استفاده از کالابرگ را برایتان میخوانم. لطفاً بفرمایید با کدامیک از مشکلاتی که برایتان میخوانم مواجه شدهاید؟
- محدود بودن خرید به فقط ۱۱ قلم مواد خوراکی
- موجود نبودن برخی از اقلام کالابرگ در فروشگاهها
- نپذیرفتن کالابرگ در فروشگاههای مشخص شده
- شلوغی و صفهای طولانی خرید
- دور بودن فروشگاههای عرضهکننده کالابرگ از محل سکونت
- کم بودن فروشگاهها و مغازههای محل برای خرید کالابرگ
- اجبار فروشگاهها به خرید یک برند یا شرکت مشخص از هر کالا
- پایین بودن کیفیت محصولات/ اقلام کالابرگی
- فروشنده گفته کالابرگ برای شما فعال نیست، اما شما واجد شرایط بودید
- مشخص نبودن راههای ثبت شکایت و بیان مشکلات
اولویتهای مشمولان طرح در تخصیص کالابرگ
- برخی از مردم ترجیح میدهند کالابرگ خود را در ازای دریافت پول نقد به شخص دیگری بدهند. شما با این کار موافقید؟
- حاضرید به چه میزان، مبلغ کالابرگ هر نفرکاهش یابد اما، بهصورت نقدی برایتان واریز شود؟
- بهنظر شما کالابرگ به کدام گروهها باید داده شود؟
- فرض کنید قرار باشد فقط به یکی از گروههایی که میخوانم کالابرگ داده شود، شما کدام گروه را در اولویت بیشتری قرار میدهید؟
- بهنظر شما نحوه دریافت کالابرگ چگونه باید باشد؟
- با کدام نظر بیشتر موافقید؟ مقدار کالا برگ در سراسر کشور یکسان باشد/ متناسب با شرایط اقتصادی هر منطقه متفاوت باشد.
- شما ترجیح میدهید کمکهای دولت، بیشتر به چه صورت باشد؟
- آیا در اطراف شما، افرادی هستند که کالابرگ را دریافت کردهاند، ولی مستحق آن نبودهاند؟
- همانطور که میدانید دولت برای اعطای کالابرگ به خانوارها، مردم را به 10 گروه یا دهک، براساس درآمد تقسیم کرده است، شما این دهکبندی اقتصادی دولت را تا چه اندازه عادلانه میدانید؟
- شما مواد غذایی ضروری خانوادهتان را بیشتر از چه طریقی تهیه میکنید؟
- درمجموع از اجرای طرح کالابرگ در یک سال گذشته تا چه حد رضایت دارید؟