خلاصه مدیریتی

بیان/شرح مسئله

تحقیقات علمی در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی تأکید دارند که نوآوری و استفاده از فناوری‌های نوین در امر گردشگری و به طور خاص در بخش هتلداری آن، نه تنها به بهبود تجربه کاربران منجر می‌شود بلکه از نظر عملیاتی و زیست‌محیطی نیز کارایی سازمان‌ها را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد. از این رو، نوآوری به عنوان یک عامل استراتژیک در ایجاد مزیت رقابتی، به ویژه در بازارهای جهانی و حتی در بسترهای محلی، مطرح گردیده است. در این میان، کاربرد فناوری‌های نوین مانند واقعیت مجازی و افزوده، هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و روش‌های بومی‌سازی خدمات، نمونه‌هایی از نوآوری‌های مؤثر در اقامتگاه‌های مدرن به‌شمار می‌آیند. این فناوری‌ها با ایجاد تجربه‌های تعاملی و شخصی‌سازی‌شده، روندهای سنتی پذیرش و مدیریت را ساده‌سازی می‌کنند و موجب افزایش رضایت مشتریان می‌شوند. اهمیت نوآوری در صنعت هتلداری از جنبه‌های مختلفی قابل بررسی است؛ از ارتقای تجربه مهمان و بهبود کیفیت خدمات گرفته تا کاهش مصرف انرژی و تأکید بر حفاظت از محیط‌زیست. در کشورهای پیشرفته، هتل‌ها با بکارگیری فناوری‌های نوین توانسته‌اند هزینه‌های عملیاتی را کاهش داده و در عین حال سطح تعامل با مهمانان را بهبود بخشند. در مقابل، در کشورهایی مانند ایران که  ظرفیت‌های گردشگری فراوان و میراث فرهنگی غنی دارند، عدم بهره‌گیری گسترده از این نوآوری‌ها ممکن ‌است زمینه عقب‌ماندگی در رقابت با بازارهای بین‌المللی را فراهم آورد. بنابراین، ضروری است که پژوهش‌های علمی به بررسی و تحلیل نوآوری‌های موجود در بخش اقامت و مهمان‌نوازی بپردازند تا با ارائه چارچوب‌های نظری و کاربردی، زمینه پیاده‌سازی این فناوری‌ها در صنعت گردشگری کشور مهیا شود.

نقطه‌نظرات/ یافته‌های کلیدی

مطالعه حاضر با بررسی تجاربی از کشورهای مختلف جهان نظیر ایالات متحده، چین، سوئد و نروژ دریافت که نوآوری در اقامتگاه‌ها فراتر از به‌کارگیری صرف فناوری‌های نوین بوده و به سمت خلق تجربه‌ای شخصی‌سازی‌شده و تعاملی برای مهمانان حرکت کرده است. استفاده از فناوری‌هایی نظیر واقعیت مجازی (VR) و واقعیت افزوده (AR)، هوش مصنوعی (AI)، اینترنت اشیا (IoT)، و بازی‌وارسازی نه تنها به بهبود فرآیندهای عملیاتی و کارایی خدمات انجامیده، بلکه موجب ارتقای سطح رضایت مشتریان از طریق افزایش تعامل، درک بهتر فضا پیش از اقامت و خلق تجارب منحصربه‌فرد شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که اقامتگاه‌های نوآور، با بهره‌گیری از رویکردهایی همچون طراحی تجربه‌محور، هم‌آفرینی ارزش با مهمان و تعهد به حفاظت از زیست‌محیطی، توانسته‌اند مزیت رقابتی تداوم‌پذیرایجاد کنند. برای مثال، هتل‌های سبز نظیر هتل اسوارت در نروژ، نه تنها از منظر زیست‌محیطی بلکه از حیث جذب گردشگران آگاه به مسائل تاب‌آوری محیطی ، موفق عمل کرده‌اند. همچنین، اقامتگاه‌های بوم‌محور در با تمرکز بر اصالت مکانی و تجربه فرهنگی، سهم مهمی در گردشگری مسئولانه ایفا کرده‌اند. در مجموع، نوآوری در اقامتگاه‌ها می‌تواند به‌عنوان ابزاری کلیدی در جهت رونق گردشگری و بهبود مستمر کیفیت خدمات هتلداری قلمداد شود. یافته‌های این پژوهش، یعنی کاربست نوآوری در صنعت هتلداری در کشور ایران، با ارزیابی و اولویت‌بندی نوآوری‌های اقامتگاهی در ایران بر پایه روش امتیازدهی چندمعیاره و با تلفیق دو رویکرد تحلیلی شامل دیدگاه‌های خبرگان و داده‌های ثبتی انجام گرفت. در این تحلیل، پنج شاخص اصلی شامل ظرفیت نهادی، زیرساخت‌های فناورانه، هزینه اجرای تخمینی، میزان پذیرش فرهنگی-اجتماعی و میزان انطباق با اسناد بالادستی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که نوآوری‌هایی مانند اقامتگاه‌های بوم‌محور، سبز و خودکفا و همچنین اقامتگاه‌های تجربه‌محور، در صدر اولویت‌های اجرایی کشور قرار دارند. در مقابل، فناوری‌های پیشرفته‌تری چون هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، واقعیت مجازی و  بازی‌وارسازی، در مراتب پایین‌تر این اولویت‌بندی جای گرفته‌اند و نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت‌تر و تقویت زیرساخت‌های مرتبط برای کاربست مؤثر در بخش اقامتگاهی و مهمان‌نوازی ایران هستند.

پیشنهاد راهکارهای تقنینی، نظارتی یا سیاستی

در راستای حرکت به سمت نوآوری در زمینه اقامتگاهی و مهمان‌نوازی در گردشگری، شاید در نگاه اول، به دلیل تعدد اسناد ملی در کشور، پیشنهاد تنظیم «سند ملی نواوری در گردشگری» کمی غیر اجرایی به نظر رسد، اما این سند می‌تواند تمام بخش‌های صنعت گردشگری مانند، حمل‌ونقل، غذا و نوشیدنی، تسهیلات تفریحی و سرگرمی، سازماندهندگان سفر، سازمان مدیریت مقصد و اقامت‌ را در بر بگیرد که بخش اقامت آن مورد تایید این گزارش است. همچنین پیشنهاد دستورالعمل‌های یکپارچه و هماهنگ در بخش اقامتگاهی و هتلداری در مواردی تکمیلی برای اسنادی همچون «سند راهبردی توسعه گردشگری» که متناسب با هریک از دستگاه‌های اجرایی و مطالعاتی باشد می‌تواند کارایی بالایی را در این امر پدید آورد. از طرفی نیز به‌طور خلاصه باید اشاره داشت با توجه به‌اینکه بخش هتلداری امری کاملاً درهم تندیده با بخش خصوصی اقتصادی است، سیاست‌های مطروحه درکنار برخی راهکارهای اجرایی و همچنین تدوین استانداردها، می‌توانند رویکرد تسهیلاتی و آموزشی نظیر اعطای انواع گواهینامه‌ها به هتل‌های نوآور و اعطای تسهیلات مالیاتی نیز داشته باشند. به‌طور خاص، این پیشنهادات مبتنی بر سوابق تقنینی و تجارب جهانی عبارت‌اند از:

• ایجاد بسته‌های تشویقی برای توسعه اقامتگاه‌های بوم‌محور، تجربه محور و سبز؛
• نوآوری در گردشگری با توجه به ایجاد مراکز فناوری‌های نوین اقامتی؛
• تدوین دستورالعمل ملی برای استانداردسازی هتل‌های هوشمند و فناورمحور؛
• تعریف گواهی‌نامه‌های ملی نوآوری برای رتبه‌بندی اقامتگاه‌ها و هتل‌ها.

1. مقدمه

امروزه صنعت گردشگری در دنیا یکی از مهم‌ترین و پویاترین بخش‌های اقتصادی محسوب می‌شود. این صنعت با داشتن ظرفیت‌های بالای درآمدزایی، اشتغال‌زایی و تأثیرگذاری بر رونق اقتصادی، نقش فزاینده‌ای در اقتصاد جهانی ایفا می‌کند. طبق گزارش سازمان جهانی گردشگری (UNWTO)، در سال ۲۰۱۹ و پیش از شیوع ویروس کرونا، تعداد گردشگران بین‌المللی به بیش از ۱.۵ میلیارد نفر رسید که درآمد حاصل از آن بالغ بر ۱.۷ تریلیون دلار آمریکا بود. این رقم صنعت گردشگری را به سومین منبع درآمد ارزی در جهان پس از صادرات سوخت‌های فسیلی و مواد شیمیایی تبدیل کرد[1]. بر اساس گزارش سازمان جهانی گردشگری در اوایل سال ۲۰۲۴، گردشگری بین‌المللی حدود ۸۸٪ از سطح سال ۲۰۱۹ را بازیابی کرده است و پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۵ به طور کامل به سطح پیشین خود بازگردد و حتی از آن فراتر رود[2]. عوامل متعددی در رشد صنعت گردشگری مؤثر ‌اند، از جمله جهانی‌شدن، بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل، افزایش سطح رفاه در کشورهای در حال توسعه، رشد طبقه متوسط و گسترش فناوری‌های دیجیتال که فرآیند برنامه‌ریزی سفر، رزرو و تجربه گردشگری را متحول کرده‌اند.

بر اساس مدل میدلتون[3]، صنعت گردشگری از پنج بخش اصلی تشکیل شده است که هر یک نقشی اساسی در تجربه گردشگری ایفا می‌کنند. این بخش‌ها شامل جاذبه‌های گردشگری، اقامت و مهمان نوازی، حمل‌ونقل ، واسطه‌ها و آژانس‌های گردشگری و خدمات جانبی هستند. در این مدل، خدمات اقامت و مهمان‌نوازی به‌عنوان یکی از ارکان کلیدی صنعت گردشگری معرفی می‌شوند، چرا که به‌طور مستقیم بر رضایت گردشگران و کیفیت تجربه آنان تأثیر می‌گذارند. این بخش نه تنها محل سکونت موقت گردشگران را فراهم می‌کنند، بلکه به‌عنوان نمایندگان فرهنگی و کیفیت خدمات یک مقصد گردشگری عمل می‌کنند. انتخاب نوع اقامتگاه و سطح خدمات ارائه‌شده، تأثیر مستقیمی بر رضایت گردشگر، طول مدت اقامت، و احتمال بازگشت یا توصیه مقصد به دیگران دارد. از این رو، کیفیت  اقامت و مهمان‌نوازی یکی از عوامل مهم در رقابت‌پذیری مقاصد گردشگری است. بر اساس آمارهای ارائه‌شده توسط شورای جهانی مسافرت و گردشگری (WTTC)، بیش از ۳۰٪ از اشتغال مستقیم در صنعت گردشگری مربوط به بخش اقامت و پذیرایی است[4]. علاوه بر آن، توسعه هتل‌ها در مناطق مختلف، به‌ویژه در شهرهای کوچک یا مناطق کمتر توسعه‌یافته، می‌تواند به جذب سرمایه‌گذاری، ایجاد زیرساخت‌های محلی و پویایی اقتصادی کمک شایانی کند.

باید گفت در محیط پویا و پرتلاطم امروزی نواوری در هر بخش و رقابتی حرف اول را میزند و جاماندن از روندهای روز جهانی نتیجه‌ای جز شکست در بالاترین حد احتمال برای آن را ندارد. به طبع این موضوع برای گردشگری و در ادامه آن امر هتلداری و اقامتگاهی که یک فعالیت کاملاً تجاری بوده و از طرفی نیز با فرهنگ آن محیط و کشور در ارتباط است، بسیار حائز اهمیت است. سرمایه‌گذاران صنعت هتلداری، برای دستیابی به بازده اقتصادی و فرهنگی بالاتر، باید توجه ویژه‌ای به پیگیری نظرات مشتریان داشته باشند. همان‌طور که دیویس‌کرا و نگویین (2012) اشاره می‌کنند، رقابت‌پذیری در صنعت هتلداری وابسته به نوآور بودن و ارائه‌ی خدمات با کیفیت برتر است[5]؛ امری که از طریق به‌کارگیری فناوری‌های نوین و دریافت و تحلیل مستمر بازخوردهای مشتریان امکان‌پذیر می‌گردد. بنابراین، افزایش رقابت در بازار جهانی سبب می‌شود که هتل‌ها به‌دنبال ایجاد مزیت‌های رقابتی تداوم‌پذیرباشند. این مزیت‌ها می‌توانند شامل نوآوری در خدمات، بهبود تجربه مشتری، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و به‌ویژه تمرکز بر رضایت‌مندی مهمانان باشند، که همه این موارد در نهایت به رشد اقتصادی و فرهنگی این صنعت منجر خواهند شد.  نوآوری در  بخش اقامت و مهمان‌نوازی می‌تواند در قالب‌های مختلفی ظهور یابد؛ از جمله نوآوری در خدمات (مانند ارائه‌ی تجربیات شخصی‌سازی‌شده برای مهمانان)، نوآوری در فرآیندها (نظیر دیجیتالی‌سازی فرآیند رزرو، ورود و خروج) و نوآوری در محصول (همچون طراحی اتاق‌های چندمنظوره یا سازگار با محیط‌زیست). همچنین، نوآوری‌های فناورانه نظیر استفاده از هوش مصنوعی برای تحلیل رفتار مشتری، ربات‌های خدماتی برای نظافت و پذیرش، یا واقعیت افزوده برای معرفی جاذبه‌های اطراف هتل، به شکل فزاینده‌ای در حال گسترش هستند. از نظر راهبردی، نوآوری نه تنها به بهبود تجربه مشتری کمک می‌کند، بلکه می‌تواند منجر به افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها و به‌ویژه افزایش نرخ بازگشت مشتریان شود.

با وجود ظرفیت‌های بی‌نظیر گردشگری در ایران، از جمله بیش از ۲۶ میراث جهانی ثبت‌شده در یونسکو، تنوع اقلیمی، فرهنگ غنی و موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز، صنعت هتلداری کشور همچنان با چالش‌های جدی در زمینه زیرساخت، کیفیت خدمات و بهره‌گیری از فناوری نوین مواجه است. در حالی که بسیاری از کشورهای منطقه با سرمایه‌گذاری هوشمندانه و ارتقاء کیفیت اقامتگاه‌ها سهم قابل توجهی از بازار جهانی گردشگری را به دست آورده‌اند، ایران هنوز نتوانسته جایگاه شایسته‌ای در این رقابت به‌دست آورد. بر اساس گزارش وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در سال ۱۴۰۲ حدود ۵.۵ میلیون گردشگر خارجی به ایران وارد شدند[6]. هرچند این رقم نسبت به دوران کرونا رشد قابل‌توجهی داشته، اما در مقایسه با کشورهای همسایه نظیر ترکیه با بیش از ۵۰ میلیون گردشگر سالانه و درآمدی بالغ بر ۵۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳، فاصله‌ای چشم‌گیر دارد. این شکاف نه‌تنها ناشی از محدودیت‌های بین‌المللی و تبلیغات منفی است، بلکه ریشه در ضعف کیفی بسیاری از هتل‌ها، عدم آموزش نیروی انسانی، نبود سیستم‌های نوین مدیریت مهمان و کم‌توجهی به تجربه مشتری دارد. تعداد کل هتل‌های ایران طبق آمار رسمی حدود ۲۳۰۰ واحد اقامتی است که فقط بخش محدودی از آن‌ها در رده ۴ و ۵ ستاره قرار دارند[7]. در حالی که مسافران بین‌المللی به دنبال تجربه‌ای فراتر از اقامت صرف هستند، بسیاری از هتل‌های داخلی هنوز درگیر مسائل ابتدایی مانند استانداردهای بهداشت، خدمات دیجیتال و رزرو برخط(آنلاین) مؤثر هستند. این در حالی است که در هتلداری مدرن، نوآوری‌هایی چون سکوهای مدیریت تجربه مشتری (CXM)، کلیدهای دیجیتال و خدمات شخصی‌سازی‌شده به یک هنجار تبدیل شده‌اند. اگرچه طی سال‌های اخیر تلاش‌هایی برای بهبود این وضعیت صورت گرفته—مانند افزایش سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و توسعه مناطق آزاد گردشگری—اما بدون نقشه راهی روشن، اصلاح سیاست‌های حمایتی و تحول جدی در نگاه مدیریتی به گردشگری و هتلداری، مزیت‌های بالقوه ایران به فعلیت نخواهد رسید. بنابراین باید گفت با اینکه شاید در نگاه اول خلاء نوآوری در بخش اقامت و مهمان‌نوازی از دلایل اصلی  کمبود تعداد گردشگران ورودی به ایران نباشد اما باید توجه داشت که در تحلیل چالش‌های گردشگری کشور، می‌توان آن‌ها را به دو دسته کلی تقسیم کرد: نخست، چالش‌هایی که خارج از حوزه برنامه‌ریزی گردشگری قرار دارند، نظیر مسائل ژئوپلیتیک، تحریم‌ها و تصویری که ایران در رسانه‌های بین‌المللی دارد؛ این موارد تأثیرات گسترده‌ای بر تقاضای گردشگری می‌گذارند اما ابزارهای درون‌بخشی صنعت گردشگری برای اثرگذاری مستقیم بر آن‌ها محدود است. دوم، چالش‌هایی که درون حوزه برنامه‌ریزی گردشگری تعریف می‌شوند و می‌توان از طریق سیاست‌گذاری، سرمایه‌گذاری و اصلاح ساختارها بر آن‌ها تأثیر گذاشت. در این چارچوب، گرچه خلأ نوآوری ممکن است در شرایط فعلی نقش کمرنگ‌تری در کاهش گردشگر ورودی داشته باشد، اما به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های کیفیت‌بخش به تجربه گردشگری و عامل کلیدی در رقابت‌پذیری مقصد، نقشی انکارناپذیر در میان‌مدت و بلندمدت ایفا می‌کند. بررسی این موضوع، فراتر از حل مسائل کوتاه‌مدت، ناظر بر آماده‌سازی زیرساخت‌های فکری و فنی برای آینده‌ای است که نوآوری، دیجیتال‌سازی و حفاظت از زیست‌محیطی به عناصر پایه‌ای در صنعت گردشگری جهانی بدل خواهند شد. از این رو، پرداختن به موضوع نوآوری در بخش اقامت نه‌تنها ضرورت دارد، بلکه بخشی از استراتژی پیش‌نگرانه برای عقب نماندن از روندهای جهانی این صنعت به شمار می‌آید.

2. پیشینه

2-1. سوابق مطالعاتی

مطالعات مربوط به هتلداری و نواوری در آن اگرچه به طور خاص با همین عنوان در مرکز پژوهش‌ها پیگیری نشده است، اما تحقیقاتی در رابطه با امر گردشگری صورت گرفته که مبانی آنها می‌توانند سنگ بنایی مناسب برای پیشروی پژوهش حاضر باشند. در جدول 1 زیر به مرور این تحقیقات با توجه به تاکیداتشان در نوآوری می‌پردازیم.

جدول 1. تحلیل پیشینه پژوهشی

مأخذ: نگارنده.

به‌طور کلی، مطالعات راهبردی صورت گرفته ضرورت حرکت به سمت فناوی‌های نوین همسو با هماهنگی دستگاه‌های اجرایی را در صنعت گردشگری را اشاره می‌کند که به طبع، این موضوع برای اجزای آن مانند بخش هتل‌داری نیز قابل تعمیم است.

2-2. سوابق تقنینی به همراه آسیب‌شناسی

 در این بخش به مرور نظاممند قوانین بالادست مرتبط با تحقیق حاضر، یعنی موضوع گردشگری و هتلداری و نوآوری در آن پرداخته می شود و در ادامه قوانین در قالب جدول2 مورد بررسی قرار می گیرند.

جدول 2. تحلیل پیشینه تقنینی

مأخذ: همان.

بررسی قوانین و اسناد کلان کشور نشان می‌دهد که موضوع نوآوری و فناوری در صنعت گردشگری و هتلداری از پشتوانه تقنینی و سیاستی قابل توجهی برخوردار است. از «قانون برنامه هفتم پیشرفت» که به توسعه زیرساخت‌های نوین ارتباطی و ارتقای جایگاه گردشگری دانش‌بنیان پرداخته، تا «قانون مدیریت خدمات کشوری» که بر استفاده از فناوری‌های نوین در فعالیت‌های اجرایی تأکید دارد، چارچوب‌های قانونی متعددی زمینه‌ساز تحول فناورانه در این حوزه هستند. همچنین، «نقشه مهندسی فرهنگی کشور» با محوریت خلاقیت و نوآوری، «قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان» با فراهم‌سازی مشوق‌های مالی و ساختاری و «قانون بهبود محیط کسب‌وکار» با تسهیل جذب سرمایه‌گذاری خارجی، همگی مکمل یکدیگر در حمایت از نوآوری گردشگری به‌شمار می‌آیند. افزون بر این، «سند راهبردی توسعه گردشگری» و «اساسنامه شرکت توسعه ایرانگردی و جهانگردی» به‌طور خاص بر ارتقاء کیفیت خدمات، تقویت مشارکت بخش خصوصی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین تأکید دارند. با جمع‌بندی این اسناد، می‌توان نتیجه گرفت که ورود نوآورانه به صنعت گردشگری و به‌ویژه بخش اقامت و هتلداری در ایران، نه‌تنها مورد توجه قانون‌گذار و سیاست‌گذار قرار گرفته بلکه بستر تقنینی و نهادی نسبتاً مناسبی برای رشد و تحول فناورانه این صنعت نیز فراهم آمده است. این ظرفیت موجود، فرصت مناسبی برای طراحی سیاست‌های اجرایی و حمایتی با هدف ارتقاء رقابت‌پذیری گردشگری ایران در سطح منطقه‌ای و جهانی به شمار می‌رود.

3.تجارب جهانی کاربست نوآوری در هتلداری

در سال‌های اخیر، صنعت گردشگری و به‌ویژه هتلداری با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و رویکردهای خلاقانه، به‌سوی ارائه تجربه‌ای متمایز و شخصی‌سازی‌شده برای گردشگران حرکت کرده است. این روند، از یک سو در پاسخ به انتظارات فزاینده مشتریان و از سوی دیگر در جهت افزایش بهره‌وری و رقابت‌پذیری در بازار جهانی بوده است. نوآوری‌ها نه‌تنها در محیط فیزیکی اقامتگاه‌ها همچون طراحی سازگار با محیط، هوشمندسازی زیرساخت‌ها و زیبایی‌شناسی دیجیتال تجلی یافته‌اند، بلکه در فرایندهای ارائه خدمات نیز با تحولاتی نظیر پذیرش خودکار، ربات‌های خدماتی و هوش مصنوعی همراه بوده‌اند. در همین راستا، فرایندهای تحویل خدمات از طریق فناوری‌هایی چون اینترنت اشیا، واقعیت افزوده و سکوهای شخصی‌سازی شده، دگرگون شده و نهایتاً در فعالیت‌های بازاریابی، استفاده از اصول بازی‌وار‌سازی و واقعیت مجازی به ابزاری برای تعامل‌سازی و تجربه‌محوری بدل شده است.

مطالعه تجربه‌های نوآورانه بین‌المللی در حوزه هتلداری بر اساس چهارچوبی صورت گرفته است که بر تنوع جغرافیایی، فناوری‌محوری و تأکید بر حفاظت از محیط‌ زیست و شخصی‌سازی تأکید دارد. انتخاب این نمونه‌ها نه با هدف برشمردن برترین‌ها، بلکه به‌منظور نمایش طیف گسترده‌ای از رویکردهای نوآورانه در زمینه‌های گوناگون اقامتی انجام شده است؛ از اقامتگاه‌های سازگار با محیط‌زیست گرفته تا هتل‌هایی که تجربه‌ای فراواقعی، تعاملی و فناورانه برای مهمانان رقم می‌زنند. همچنین، در این انتخاب‌ها توجه ویژه‌ای به پیوند میان نوآوری و افزایش کیفیت تجربه گردشگر، بهره‌گیری از منابع محلی و بکارگیری فناوری‌های نوظهور در عملیات روزمره هتل شده است. این موارد، الگویی الهام‌بخش برای حرکت به‌سوی نوسازی زیرساخت‌ها و خدمات هتلداری در سایر کشورها، از جمله ایران، فراهم می‌آورند.

مبنای انتخاب تجارب ارائه‌شده در این گزارش، بر چند اصل کلیدی استوار بوده است. نخست، تمرکز بر نوع تجربه نوآورانه به‌عنوان معیار اصلی گزینش، به‌گونه‌ای که در هر نمونه، یک محور مشخص از نوآوری (نظیر واقعیت افزوده، اقامتگاه‌های سبز، گیمیفیکیشن یا اینترنت اشیا) مورد تحلیل قرار گیرد. از این‌رو، حتی در مواردی که چند تجربه موفق از یک کشور وجود داشته، ملاک انتخاب، تنوع در نوع فناوری یا رویکرد نوآورانه بوده است، نه لزوماً پراکندگی جغرافیایی. دوم آنکه، انتخاب هر تجربه بر اساس موفقیت نسبی در پیاده‌سازی آن نوآوری در بستر هتلداری و نیز وجود داده‌ها یا شواهد کافی در خصوص چالش‌های اجرایی آن فناوری صورت گرفته است. این انتخاب هدفمند، امکان تحلیل چندلایه و واقع‌گرایانه‌تری از ابعاد اجرایی، محیطی و سیاستی تجارب جهانی فراهم کرده است. ذکر این ملاحظات در متن، با هدف ارتقای شفافیت روش‌شناختی و تقویت انسجام تحلیلی گزارش صورت گرفته است.

از طرفی اگرچه ممکن است برخی از این تجارب جهانی در نگاه نخست برای ایران دور از دسترس یا رویایی به نظر برسند، اما واقعیت آن است که بهره‌گیری از نوآوری‌ها در صنعت هتلداری لزوماً مستلزم تقلید کامل از نمونه‌های خارجی نیست، بلکه می‌توان از آن‌ها به‌عنوان الگوهای الهام‌بخش برای طراحی سیاست‌ها و اقدامات متناسب با بستر بومی استفاده کرد. کشورهایی که امروزه در نوآوری گردشگری پیشتاز هستند، این مسیر را با گام‌هایی کوچک اما هدفمند و متکی بر توانمندسازی داخلی آغاز کرده‌اند. در ایران نیز با توجه به ظرفیت‌های انسانی، فناوری، فرهنگی و قانونی موجود، می‌توان نسخه‌های بومی‌شده و مرحله‌بندی‌شده‌ای از این تجارب را به اجرا درآورد؛ به‌ویژه اگر سیاست‌گذاری‌ها بر توسعه زیرساخت‌های فناورانه، توانمندسازی منابع انسانی و مشارکت بخش خصوصی متمرکز باشند. در ادامه و در جدول 3 به ترتیب زمانی، به بررسی این تجارب و استخراج درس آموخته‌هایشان می‌پردازیم.

جدول 3. جمع‌بندی تجارب جهانی کاربست نوآوری در هتلداری

مأخذ:همان.

با نگاهی به تجارب نوآورانه بین‌المللی در صنعت گردشگری و هتلداری، می‌توان به‌روشنی دریافت که رویکردهای نوین فناورانه، زیست‌محور و تجربه‌محور در حال بازتعریف ساختارهای سنتی اقامتگاهی هستند. این رویکردها نه‌تنها بر بهبود کیفیت خدمات و افزایش رضایت مشتریان تمرکز دارند، بلکه در سطوحی عمیق‌تر به دگرگونی در فرایندهای عملیاتی، ساختارهای فیزیکی، الگوهای بازاریابی و نحوه تعامل انسان و محیط منجر شده‌اند. از بهره‌گیری از واقعیت مجازی و هوش مصنوعی گرفته تا طراحی اقامتگاه‌های سبز یا استفاده از اینترنت اشیا، همگی نشانگر آن است که صنعت گردشگری جهانی در حال گذار از مدل‌های ایستا و مصرف‌گرا به الگوهایی پویا، تداوم‌پذیر، شخصی‌سازی‌شده و داده‌محور است. این تحولات، اگرچه فرصت‌های چشم‌گیری در افزایش رقابت‌پذیری و ارتقاء تجربه مشتری فراهم کرده‌اند، اما در عین حال با چالش‌هایی مانند هزینه‌های بالا، پیچیدگی پیاده‌سازی، ملاحظات اخلاقی و زیست‌محیطی نیز همراه بوده‌اند؛ چالش‌هایی که نیازمند پاسخ‌های بین‌رشته‌ای و برنامه‌ریزی هوشمندانه‌ هستند.

4.امکان‌سنجی و اولیت‌بندی

برای ارزیابی قابلیت پیاده‌سازی نوآوری‌های شناسایی‌شده در صنعت هتلداری و یا به عبارتی بخش اقامتی و مهمان‌نوازی گردشگری، انجام یک امکان‌سنجی نظام‌مند بسیار ضروری است. این امکان‌سنجی باید بر مبنای شاخص‌هایی مانند ظرفیت نهادی، زیرساخت‌های فناورانه، هزینه‌های اجرا، پذیرش فرهنگی و اقتصادی از سوی ذی‌نفعان و میزان هم‌راستایی با اسناد بالادستی کشور صورت گیرد. در واقع، نوآوری‌هایی مانند به‌کارگیری هوش مصنوعی، توسعه اقامتگاه‌های بوم‌محور یا بهره‌گیری از واقعیت مجازی، هر یک نیازمند الزامات متفاوتی در زمینه آموزش نیروی انسانی، حمایت قانونی، آمادگی بازار و سطح بلوغ فناوری هستند. بدون تحلیل این عوامل، احتمال شکست یا توقف پروژه‌ها در مرحله اجرا افزایش می‌یابد. از این رو، امکان‌سنجی به عنوان پیش‌شرط طراحی سیاست‌های مؤثر، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند گردشگری که هم‌زمان با عوامل فرهنگی، اقتصادی و فناوری در تعامل است، اهمیت دوچندان می‌یابد.  در ادامه ابتدا به مطالعه شاخص‌های امکان‌سنجی در شیوه‌های نوآوری در هتلداری بر اساس برخی آمار و اطلاعات کشور ایران می‌پردازیم.

ارزیابی نوآوری «کاربست هوش مصنوعی در اقامتگاه‌ها» نشان می‌دهد که ظرفیت نهادی در ایران برای پیاده‌سازی فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در بخش گردشگری بسیار محدود است. بر اساس گزارش وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در سال ۱۴۰۲[27]،  هیچ پروژه‌ای در مقیاس ملی یا منطقه‌ای برای هوشمندسازی مدیریت هتل‌ها یا اقامتگاه‌ها مبتنی بر هوش مصنوعی تعریف نشده است. از سوی دیگر، زیرساخت‌های فناورانه موجود، نظیر سرعت اینترنت و مراکز پردازش ابری، بر پایه داده‌های سازمان فناوری اطلاعات ایران، عمدتاً در کلان‌شهرها متمرکز است و دسترسی گسترده در سراسر کشور فراهم نیست. هزینه پیاده‌سازی هوش مصنوعی در هتلداری نیز به دلیل وابستگی شدید به واردات فناوری و کمبود نیروی انسانی متخصص، بسیار بالا برآورد می‌شود [28]. از لحاظ پذیرش فرهنگی، مطالعاتی در این باره مشاهده نشد و در این بخش می‌توان از نظر خبرگان استفاده کرد. در سطح اسناد بالادستی، برنامه هفتم پیشرفت و سند راهبردی توسعه گردشگری به ضرورت تحول دیجیتال اشاره کرده‌اند، اما تصریح مشخصی بر کاربست هوش مصنوعی در اقامتگاه‌ها وجود ندارد.

در ارتباط با «اقامتگاه‌های سبز و خودکفا»، داده‌های موجود بیانگر ظرفیت نهادی مناسب‌تری است. سند توسعه ملی گردشگری و برنامه هفتم پیشرفت کشور بر رونق گردشگری سبز تأکید دارند. ظرفیت فناورانه در این حوزه اگرچه محدود است—بر اساس گزارش سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر ایران [29]، سهم انرژی‌های پاک در سبد انرژی کشور هنوز زیر ۲٪ است—اما اقامتگاه‌های بوم‌محور موجود در شمال، جنوب و نواحی کویری کشور، نشان‌دهنده ظرفیت بالای بومی برای ایجاد اقامتگاه‌های سبز است. هزینه اجرای این مدل اقامتگاهی بالاتر از اقامتگاه‌های سنتی تخمین زده می‌شود [30]، اما استقبال فرهنگی قابل توجهی از این نوع اقامتگاه‌ها در سال‌های اخیر مشاهده شده است؛ به طوری که طبق آمار وزارت میراث فرهنگی، در سال ۱۴۰۲ بیش از ۲۵۰۰ اقامتگاه بوم‌گردی مجوز فعالیت دریافت کرده‌اند[31].

در خصوص «اقامتگاه‌های تجربه‌محور و شخصی‌سازی‌شده»، ظرفیت نهادی موجود متوسط ارزیابی می‌شود. چراکه با آنکه در بخش رسمی کشور تفاوت معناداری نسبت به این موضوع درگذشته دیده نمی شود اما بخش خصوصی به طور خودجوش برخی مدل‌های تجربه‌ای (مانند اقامتگاه‌های سنتی در کاشان و یزد) را گسترش داده است. زیرساخت فناورانه موردنیاز برای شخصی‌سازی خدمات (نظیر سیستم‌های مدیریت تجربه مشتری) در بیشتر اقامتگاه‌های ایران فراهم نیست و بر اساس پژوهش دانشگاه علم و فرهنگ (۱۴۰۲)[32]، کمتر از ۱۰٪ هتل‌های چهار و پنج ستاره ایران سیستم‌های شخصی‌سازی هوشمند دارند. هزینه پیاده‌سازی این نوع خدمات نسبتاً متوسط ارزیابی می‌شود و از نظر پذیرش فرهنگی، علاقه فزاینده‌ای در بین گردشگران داخلی و خارجی برای اقامت در فضاهای منحصر به‌فرد مشاهده می‌شود. این مدل اقامتی همسو با سیاست‌های تنوع‌بخشی محصول گردشگری در اسناد بالادستی است.

«بازی‌آفرینی در فرایند اقامت» با وجود اهمیت جهانی آن، در ایران ظرفیت نهادی بسیار ضعیفی دارد. طبق داده‌های وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات (۱۴۰۲)[33]، سهم بازی‌های دیجیتال در بازار فناوری کشور عمدتاً در حوزه سرگرمی خانگی است و نمونه‌های موفقی در گردشگری وجود ندارد. زیرساخت‌های هوشمند(مثل برنامه‌های کاربردی تعاملی هتل‌ها) تقریباً غایب است. هزینه توسعه بازی‌آفرینی نیز بالا برآورد می‌شود چرا که مستلزم طراحی سکوهای اختصاصی، آموزش کارکنان و توسعه داستان‌های تعاملی است. براساس پژوهش موسسه تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران (۱۴۰۱)[34]، پذیرش اجتماعی نسبت به خدمات بازی‌محور در اقامتگاه‌ها پایین است، مخصوصاً در میان مسافران سنتی و خانواده‌های مسن‌تر. در اسناد بالادستی نیز اشاره مستقیمی به بازی‌آفرینی در گردشگری وجود ندارد.

در زمینه «اینترنت اشیا (IoT) و کنترل از راه دور»، ظرفیت فناورانه بسیار محدود گزارش شده است. به استناد گزارش سالانه سازمان فناوری اطلاعات (۱۴۰۳)[35]، تنها ۵٪ از هتل‌های چهار و پنج ستاره در کل کشور مجهز به سیستم‌های مدیریت هوشمند اتاق‌ها هستند. توسعه این فناوری در گرو اینترنت پرسرعت پایدار، مراکز داده قوی و استانداردهای امنیت اطلاعاتی است که هنوز در اقامتگاه‌های کشور فراگیر نشده‌اند. هزینه‌های پیاده‌سازی نیز بالا برآورد می‌شود، به ویژه به دلیل وابستگی به تجهیزات وارداتی. از نظر فرهنگی، با انکه داده رسمی وجود ندارد اما برآورد می‌شود حدود نیمی از کاربران خدمات هوشمند در هتل‌ها را مطلوب ارزیابی می‌کنند. اسناد بالادستی همچون سند راهبردی توسعه گردشگری به لزوم هوشمندسازی خدمات اشاره کرده‌اند، اما طرح عملیاتی ویژه برای اینترنت اشیا در بخش اقامتی دیده نمی‌شود.

بررسی «اقامتگاه‌های بوم‌محور و طبیعت‌گرا» نشان می‌دهد که ایران از ظرفیت‌های نهادی و فرهنگی قوی برخوردار است. بر اساس گزارش وزارت میراث فرهنگی (۱۴۰۲)[36]، حمایت از ایجاد اقامتگاه‌های بوم‌گردی یکی از اولویت‌های رسمی کشور است. زیرساخت فناوری در این حوزه اهمیت چندانی ندارد و عمده نیازمندی‌ها بر محور معماری بومی، استفاده از مصالح محلی و آموزش نیروی انسانی قرار دارد. هزینه ایجاد اقامتگاه‌های بوم‌محور، به ویژه در مناطق روستایی و طبیعی، پایین‌تر از سایر مدل‌های اقامتی است و استقبال فرهنگی از این مدل نیز بالا است؛ به طوری که تعداد اقامتگاه‌های بوم‌گردی ثبت‌شده در چهار سال اخیر رشد حدود ۴۰ درصدی داشته است.

در نهایت درباره «واقعیت مجازی (VR) و واقعیت افزوده (AR)»، داده‌های موجود نشان می‌دهد که ظرفیت نهادی در این زمینه بسیار محدود است. براساس گزارش مرکز تحقیقات فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICTRC)[37]، پروژه‌های واقعیت مجازی و واقعیت افزوده در ایران عمدتاً محدود به بخش‌های آموزشی یا تبلیغاتی بوده‌اند و در گردشگری و هتلداری کاربری عملیاتی پیدا نکرده‌اند. زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری برای ارائه تجربه‌های واقعیت مجازی گسترده، به ویژه در اقامتگاه‌ها، هنوز توسعه نیافته است. هزینه تولید محتوای باکیفیت برای واقعیت مجازی و واقعیت افزوده نیز بسیار بالا برآورد می‌شود. از دیدگاه فرهنگی، استقبال اولیه از  واقعیت مجازی در میان جوانان وجود دارد. در اسناد بالادستی، فناوری‌های نوین به‌طور کلی حمایت شده‌اند، ولی اشاره مستقیمی به توسعه  واقعیت مجازی و واقعیت افزوده در بخش اقامتگاهی وجود ندارد.از این رو اکنون با درنظر گرفتن این مطالعات و در ادامه استفاده از نظر خبرگان و متخصصان در زمینه‌ هتلداری و نوآوری در گردشگری در تعداد 18 نفر می‌توان جدولی جهت اولویت بندی این نوآوری‌ها در صنعت هتلداری ایران تعریف کرد. در این جدول  با استفاده از مدل امتیازدهی ترکیبی چندمعیاره به هر نوآوری در هر شاخص حداکثر امتیاز ۵ از هر منبع (در مجموع ۱۰) اختصاص داده شده است؛ بنابراین، حداکثر امتیاز قابل دریافت برای هر نوآوری برابر با ۵۰ خواهد بود. امتیازدهی مبتنی بر تحلیل خبرگان به سنجش شناخت میدانی، تجربه اجرایی و بینش سیاست‌گذارانه در خصوص آمادگی نهادی و قابلیت اجرا می‌پردازد، در حالی‌که بخش داده‌محور به تحلیل شواهد مستند، آمار رسمی، وضعیت قانونی و واقعیات زیرساختی کشور اتکا دارد.

جدول 4. ارزیابی ترکیبی نوآوری‌های اقامتگاهی با روش امتیازدهی چندمعیاره

مأخذ:همان.

پس از جمع امتیازات دوگانه برای هر شاخص، امتیاز کل هر نوآوری به دست آمده و مبنای رتبه‌بندی نهایی قرار گرفته است. بدین ترتیب، نوآوری‌هایی با آمادگی نهادی بالا، تطبیق قوی با اسناد سیاستی و هزینه اجرای پایین‌تر (مانند اقامتگاه‌های بوم‌محور و سبز)، در رتبه‌های بالاتر قرار گرفته‌اند، در حالی که نوآوری‌های فناورانه پیچیده (مانند اینترنت اشیا، واقعیت مجازی و  بازی‌وارسازی) که به زیرساخت‌های پیشرفته‌تر و بستر قانونی دقیق‌تری نیاز دارند، در رتبه‌های پایین‌تر جای گرفته‌اند. در قسمت بعدی پیشنهاداتی در این زمینه مطرح خواهد شد.

5. جمع‌بندی و پیشنهادها

در دهه‌های اخیر، صنعت هتلداری با عبور از مدل‌های سنتی به‌سوی رویکردهای فناورانه، زیست‌محور و تجربه‌محور گام برداشته است. این تغییرات نه صرفاً از منظر خدمات رفاهی، بلکه به‌عنوان پاسخی به تحولات فناوری، ترجیحات نسل جدید گردشگران، و نیاز به  تاب آوری محیطی شکل گرفته‌اند. همچنین دلیل دیگر این امر فضای رقابتی تجاری در بخش خصوصی مر بوط به هتلداری و همچنین نماینگر بودن مراکز اقامتی برای فرهنگ یک کشور است. در این نوشتار تجارب جهانی بررسی‌شده، از واقعیت مجازی در ایالات متحده گرفته تا اقامتگاه‌های انرژی‌مثبت در نروژ، همگی نشان‌دهنده آن هستند که نوآوری می‌تواند در چهار لایه اساسی محیط فیزیکی، فرایند ارائه خدمات، تحویل خدمات و بازاریابی ساختار اقامتگاه‌ها را متحول کند. در این مسیر، تعامل میان انسان، فناوری و طبیعت نقشی کلیدی در خلق ارزش جدید برای گردشگران ایفا می‌کند.

کشور ایران با دارا بودن زمینه‌های فرهنگی و تاریخی مناسب برای توسعه صنعت گردشگری از پشتوانه تقنینی  نسبتاً مناسبی - از جمله قانون برنامه هفتم پیشرفت، قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و سند راهبردی توسعه گردشگری- در این موضوع برخوردار است. باید گفت هر چند نیاز نیست تا توسعه صنعت گردشگری بین‌المللی ایران به گردشگری ورود گره زد، اما پیشرفت در زمینه‌های زیرساختی نظیر موضوع اقامتگاه‌ها و هتل داری می‌تواند هم پاسخگوی گردشگری داخلی بوده و هم بستری را برای جذب گردشگر خارجی و ورود ارز گردد. آنچه اکنون مورد نیاز است، ترجمه این ظرفیت‌ها به سیاست‌ها و اقدامات اجرایی هدفمند در سطوح بخشی و بین‌بخشی است. ترکیب این ظرفیت‌ها با الگوبرداری هوشمند از تجارب جهانی، می‌تواند راه را برای ارتقای سطح رقابت‌پذیری اقامتگاه‌های ایرانی در بازارهای بین‌المللی هموار سازد. در ادامه و در جدول زیر با درنظر گرفتن اولویت‌هایی که در قسمت قبل بدست آمد این سیاست‌های اجرایی مورد شناسایی قرار می‌گیرند.

جدول 5. پیشنهادها و توصیه‌های سیاستی در جهت کاربست فناوری‌های نوین در هتلداری

مأخذ:همان.

در ادامه برای هر پیشنهاد راهبردی می‌توان مواردی با جزئیات بیشتر و سیاست‌های اجرایی‌تری به صورت زیر داشت:

1. ایجاد بسته‌های تشویقی برای توسعه اقامتگاه‌های بوم‌محور، تجربه محور و سبز

• ایجاد سازوکارهای قانونی برای تصویب قانون یا الحاق بند جدید به قوانین موجد در راستای تدوین بسته‌های تشویقی.
• طراحی نظام مالیاتی ترجیحی برای هتل‌ها و اقامتگاه‌هایی که از انرژی‌های تجدیدپذیر یا مصالح بومی استفاده می‌کنند.
• اختصاص تسهیلات بانکی کم‌بهره از طریق صندوق نوآوری برای اقامتگاه‌های دارای طرح بوم‌گرایانه یا گواهی‌های زیست‌محیطی (مثل گواهی لید).
• توسعه دستورالعمل «طراحی معماری اقامتگاه سبز» با مشارکت نظام مهندسی و سازمان محیط‌زیست.
• راه‌اندازی سامانه برخط جهت ثبت و شفاف‌سازی عملکرد زیست‌محیطی اقامتگاه‌ها برای ایجاد رقابت مثبت.
• ارائه نشان تشویقی «اقامتگاه سبز ایران» به واحدهای اقامتی پایبند به اصول پیشرفت اجتماع محور.

2. تدوین دستورالعمل ملی برای استانداردسازی هتل‌های هوشمند و فناورمحور

• تدوین «چارچوب استانداردهای حداقلی» برای تجهیزات دیجیتال در هتل‌ها (از جمله کاربست هوش مصنوعی، کلیدهای هوشمند و شبکه وای‌فای باثبات).
• الزام به تأیید فنی تجهیزات هوشمند توسط سازمان ملی استاندارد و معرفی نشان‌های تجاری مجاز.
• تدوین فهرست الزامات ایمنی و حریم خصوصی داده‌ها برای کاربری سیستم‌های هوش مصنوعی در اتاق‌های اقامت.
• تعریف شاخص‌های عملکردی برای سنجش «میزان هوشمندی» در هتل‌ها جهت ارزیابی و رتبه‌بندی.
• برگزاری کارگاه‌های آموزشی تخصصی برای مدیران و کارکنان هتل‌ها در زمینه بهره‌برداری از سیستم‌های هوشمند.
• ورود کمیسیون فرهنگی مجلس به موضوع اجرای دستورالعمل‌های حمایتی از هتل‌های فناورمحور.
• مطالبه گزارش عملکرد سالانه از وزارت میراث فرهنگی و سازمان توسعه گردشگری توسط مجلس درباره نحوه حمایت از اقامتگاه‌های نوآور.

۳. نوآوری در گردشگری با توجه به ایجاد مراکز فناوری‌های نوین اقامتی

• تدوین مبانی قانونی برای تهیه «سند ملی نوآوری در گردشگری» با توجه به بخش اقامتگاه‌ها.
• تصویب قانون یا اصلاح قانون فعلی برای ایجاد مرکز ملی نوآوری گردشگری با ردیف بودجه مشخص در ذیل وزارت میراث فرهنگی.
• تأسیس مرکز با ساختار سه‌جانبه (دولت، صنعت و دانشگاه) برای تحقیق و توسعه در حوزه اقامتگاه‌های نوآور.
• اعطای گرنت‌های پژوهشی به پایان‌نامه‌ها و استارتاپ‌های حوزه هوش مصنوعی، واقعیت مجازی و واقعیت افزوده  در گردشگری.
• طراحی رقابت سالانه «چالش نوآوری در هتلداری» با مشارکت انجمن هتل‌داران و شتاب‌دهنده‌های گردشگری.
• توسعه بانک اطلاعاتی ایده‌ها و راهکارهای فناورانه بومی و قابل پیاده‌سازی برای استفاده سیاست‌گذاران.
• پیش‌بینی «مسیر تجاری‌سازی سریع» برای طرح‌های موفق این مرکز، از طریق اتصال به صندوق‌های حمایتی و صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر(VC).

۴. تعریف گواهی‌نامه ملی «هتل نوآور» برای رتبه‌بندی اقامتگاه‌ها

• تدوین سازوکار قانونی آیین‌نامه رتبه‌بندی نوآوری در هتلداری مبتنی بر چهار لایه: محیط فیزیکی، ارائه خدمات، تحویل خدمات و بازاریابی دیجیتال.
• ایجاد نظام ممیزی و ارزیابی مستقل توسط نهاد ثالث برای صدور یا تمدید گواهی‌نامه‌ها.
• اعطای نشان ویژه روی سردر یا وب‌سایت هتل‌ها برای «نوآور بودن» جهت تبلیغات رسمی و جذب مشتری.
• اتصال رتبه نوآوری به مزایای دولتی مانند تخفیف مالیاتی، اولویت در مشارکت نمایشگاه‌های گردشگری و اعطای زمین.
• الزام به بازآموزی سالانه برای کارکنان و مدیران اقامتگاه‌های دارای گواهی، برای حفظ سطح استاندارد نوآوری.