خلاصه مدیریتی

مسئله اصلی

در لایحه بودجه سال 1404 بودجه بخش فضایی غیردفاعی شامل حوزه‌های فضایی و هوافضایی می‌شود که ‌این تقسیم‌بندی با توجه به ماهیت فراسازمانی دستگاه و سازمان‌های هوافضایی کشور صورت گرفته است. گفتنی است؛ مهم‌ترین دستگاه‌های متولی در ‌این بررسی شامل وزارتخانه ارتباطات و فناوری اطلاعات (بخش اصلی) و وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری و همچنین معاونت علمی و فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری (بخش فرعی) هستند. با توجه به برخی ابهامات در پیوست ماده‌واحده درخصوص میزان هزینه‌کرد در حوزه فضایی غیردفاعی، سعی شده با بررسی اعتبارات در ‌این حوزه تصویر دقیقی در ‌این ‌خصوص ارائه شود. همچنین بخشی از فعالیت‌های حوزه فضایی نظیر ساخت و پرتاب ماهواره‌بر که در قالب قرارداد با بخش دفاعی منعقد می‌شود در ‌این گزارش لحاظ نشده است.

نقاط قوت و ضعف طرح

• نمای کلی اعتبارات

در بررسی مجموع اعتبارات برنامه‌ای، بخش فضایی کشور در بخش غیردفاعی رشد 33 درصدی داشته و از مجموع رقم حدود 41,576 میلیارد ریال در قانون بودجه سال 1403 به رقم حدود 55,115 میلیارد ریال در لایحه بودجه سال 1404 رسیده و حدود 0/1 درصد از مجموع اعتبارات عمومی کل کشور را به‌خود اختصاص داده است. مجموع درآمدهای بخش فضایی غیردفاعی کشور نیز در لایحه بودجه سال 1404 رشد 21 درصدی داشته و از مجموع رقم حدود 2,640 میلیارد ریال در قانون بودجه سال 1403 به رقم حدود 3,210 میلیارد ریال در قانون بودجه سال 1404 رسیده است.

• عدم ملاحظه کامل اهداف کمّی برنامه هفتم پیشرفت در قانون بودجه

در لایحه بودجه سال 1404 تنها به تحقق بخشی از اهداف کمّی نیازمند اعتبار اکتفا شده و در مورد سایر اهداف، اعتبارات سالیانه لحاظ نشده است. برای مثال، در پیوست ماده‌واحده لایحه بودجه سال ۱۴۰۴ تنها به ردیف‌های مرتبط با احکام «استقرار موفق ماهواره در مدار» و «ایجاد بستر ارائه خدمات کاربردی فضاپایه با ارزش‌افزوده» اکتفا شده و درخصوص احکامی از قبیل «دستیابی به مدار ژئو»، «راه‌اندازی مرکز تجمیع و آزمون ملی سامانه‌های ماهواره‌ای نیمه‌سنگین» و «تکمیل پایگاه ملی پرتاب فضایی» در لایحه بودجه مشخص نشده است،‌ که این موارد به چه میزان پیش‌بینی شده‌اند.

پیشنهادهای مرکز پژوهش‌ها

نظر به موارد مطروحه و در راستای توسعه و شکوفایی بخش فضایی غیردفاعی کشور موارد زیر به‌طور کامل در لایحه بودجه ملاحظه و پیش‌بینی شود:

• ملزومات اجرای احکام مندرج در مواد (۴۸ و ۶۴) قانون برنامه هفتم پیشرفت؛ اهدافی همچون «دستیابی به مدار ژئو»، «راه‌اندازی مرکز تجمیع و آزمون ملی سامانه‌های ماهواره‌ای نیمه‌سنگین» و «تکمیل پایگاه ملی پرتاب فضایی».

۱. مقدمه

به‌طورکلی بخش هوافضای کشور، شامل همه نهادها و عواملی است که به‌نحوی در امر شناسایی و بهره‌برداری از هوافضا جهت کاربردهایی نظیر فعالیت‌های رسانه‌ای و مخابراتی، تصویربرداری و حمل‌و‌نقل مشارکت دارند. فعالیت‌های بخش یاد شده حوزه‌های آموزش و پژوهش، اکتساب و توسعه فناوری، فعالیت‌های صنعتی و ارائه خدمات را در‌بر‌می‌گیرد. به‌دلیل سرعت بالای تحولات فناورانه و کم بودن فاصله تحقیقات تا پیاده‌سازی صنعتی، می‌توان بخش هوافضا به‌خصوص بخش فضایی را کاملاً دانش‌بنیان دانست.

مهم‌ترین نهادهای سیاستگذار و اجرایی کشور در بخش فضایی غیردفاعی عمدتاً وزارتخانه‌های ارتباطات و فناوری اطلاعات و علوم تحقیقات و فناوری و همچنین معاونت علمی و فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری هستند. در این تحقیق، اعتبارات حوزه فضایی در بخش غیردفاعی با تمرکز بر وزارتخانه‌های ارتباطات و فناوری اطلاعات، علوم، تحقیقات و فناوری هستند.

این گزارش با هدف ارائه نمایی از اعتبارات بخش فضایی در لایحه بودجه سال جاری با نگاهی به سوگیری آن نسبت به برنامه هفتم برای نمایندگان و کنشگران این حوزه تدوین شده است. در گزارش حاضر، در بخش اول به بررسی اعتبارات برنامه‌ای و سایر اعتبارات مرتبط در بخش فضایی پرداخته و در بخش دوم، درآمدهای پیش‌بینی شده دستگاه‌های بخش هوافضا مورد بررسی قرار می‌گیرد. در بخش سوم، قانون بودجه از منظر قانون برنامه هفتم پیشرفت تحلیل شده و ‌این گزارش با جمع‌بندی و ارائه پیشنهادهایی به پایان می‌رسد.

2. پیشینه

2-1. سوابق مطالعاتی در مرکز

بررسی قانون بودجه سالیانه کل کشور در بخش هوافضای غیردفاعی از سال 1392 تا 1403 توسط مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی منتشر شده ‌است‎ [6-1]. در ‌این مطالعات موضوعاتی از قبیل اعتبارات برنامه‌ای، درآمدها و بودجه شرکت‌های دولتی بخش هوافضا تحلیل و برحسب اقتضا، پیشنهادهایی در حوزه مربوطه ارائه شده‌ است. گفتنی است؛ در گزارش حاضر صرفاً حوزه فضایی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

3.نمای کلی اعتبارات بخش فضایی در لایحه بودجه سال 1404

3-1. اعتبارات برنامه‌ای دستگاه‌های مرتبط با حوزه فضایی

کل اعتبارات حوزه فضایی کشور در لایحه بودجه سال 1404 بالغ بر 55,115 میلیارد ریال است که از ‌این رقم 9,477 میلیارد ریال مجموع اعتبارات هزینه‌ای و حدود 45,637 میلیارد ریال مجموع اعتبارات تملک‌دارایی سرمایه‌ای است‌. در جدول 1، سرجمع اعتبارات برنامه‌ای دستگاه‌های مرتبط با حوزه فضایی در لایحه بودجه سال 1404 و قانون بودجه سال 1403 مقایسه شده‌ است.

جدول 1. اعتبارات برنامه‌ای دستگاه‌های حوزه فضایی در قانون بودجه سال 1403 و لایحه بودجه سال 1404 بخش غیردفاعی                                                                                                                                                                                 (میلیون ریال)

مأخذ: [8,7].

در اعتبارات برنامه‌ای لایحه بودجه سال 1404 ردیف‌های اعتبارات برنامه‌ای حوزه فضایی ذیل اعتبارات برنامه‌ای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است. در شکل 1، اعتبارات هزینه‌ای، تملک‌دارایی و مجموع دستگاه‌های فضایی در لایحه بودجه سال 1404 با یکدیگر مقایسه شده ‌است.

شکل 1. نمودار مقایسه اعتبارات هزینه‌ای، تملک‌دارایی و مجموع هریک از دستگاه‌های فضایی در لایحه بودجه سال 1404 بخش غیردفاعی (میلیون ریال)

مأخذ: [8,7].

همچنین شکل 2، درصد سهم هریک از دستگاه‌های حوزه فضایی غیردفاعی از بودجه عمومی ‌این حوزه را نشان‌ می‌دهد.

شکل 2. نمودار مقایسه اعتبارات برنامه‌ای دستگاه‌های فضایی در قانون بودجه سال 1404 بخش غیردفاعی

مأخذ:[8,7].

چنان‌که مشاهده می‌شود؛ وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات بیشترین سهم را از اعتبارات این بخش دارد و سهم سازمان فضایی کاهش چشمگیری یافته ‌است. همچنین در شکل ۳، روند اعتبارات برنامه‌ای بخش فضایی از آغاز شروع برنامه ششم توسعه تاکنون و همین‌طور درصد سهم اعتبارات فضایی از بودجه عمومی نمایش داده ‌شده‌ است.

شکل 3. نمودار روند اعتبارات برنامه‌ای از آغاز شروع برنامه ششم توسعه تاکنون و درصد سهم اعتبارات فضایی از بودجه عمومی در بخش فضایی

مأخذ:[8,7].

همان‌طور که در شکل بالا مشاهده می‌شود، با آغاز دولت سیزدهم اعتبارات بخش فضایی کشور رشد چشمگیری داشته، هرچند که طی سه سال گذشته سهم بخش فضایی از بودجه عمومی با روندی کاهشی روبه‌رو بوده و سهم 0.32 درصدی حوزه فضایی غیردفاعی از بودجه عمومی کشور در سال 1401 به 0. 1 درصد در سال 1404 رسیده است.

3-2. اعتبارات دستگاهی به تفکیک

گفتنی است؛ مجموع اعتبارات کل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات اعم از اعتبارات وزارتخانه، سازمان فضایی و پژوهشگاه فضایی ایران در قالب «توسعه صنعت فضایی کشور» در قانون بودجه سال ۱۴۰۳ رقم 40,624 میلیارد ریال است که‌ این مقدار در لایحه بودجه سال ۱۴۰۴ با ۳۲ درصد افزایش، به رقم حدود 53,827 میلیارد ریال رسیده است.

3-2-1. سازمان فضایی ایران

جدول 2، اعتبارات برنامه‌ای سازمان فضایی ایران در قانون بودجه سال 1403 و لایحه بودجه سال 1404 را به تفکیک نشان ‌می‌دهد.   

-وفق اطلاعات پیوست ماده‌واحده لایحه بودجه سال ۱۴۰۴، مجموع اعتبارات سازمان فضایی از حدود 2,397 میلیارد تومان در قانون بودجه سال 1403 به 3,007 میلیارد تومان در لایحه بودجه سال 1404 رسیده که افزایش 25 درصدی را نشان ‌می‌دهد. در جدول ۲، ‌این موارد بیان شده‌ است.

-ردیف‌های اعتباری سازمان فضایی ایران مندرج در پیوست جداول بودجه، شامل دو ردیف برنامه‌ای «ایجاد و توسعه زیرساخت‌های فضایی» به مبلغ 250 میلیارد ریال اعتبار تملک‌دارایی سرمایه‌ای و «توسعه فناوری‌ها و خدمات فضا‌پایه و با ارزش‌افزوده» به مبلغ 1,507 میلیارد ریال اعتبار هزینه‌ای و 1,250 میلیارد ریال اعتبار تملک‌دارایی سرمایه‌ای است.

3-2-2. وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات (بخش فضایی)

در قانون بودجه سال ۱۴۰۳ برخلاف سال‌های گذشته، ردیف بودجه مشخصی از اعتبارات عمومی در حوزه فضایی در برای وزارتخانه مشاهده نشد و به‌صورت مستتر در پیوست جداول تکمیلی اعتبارات دستگاه‌های تابعه برحسب برنامه اجرایی قابل ‌احصا بود. اما اعتبارات بخش فضایی لایحه بودجه ۱۴۰۴ بخش ارتباطات برخلاف سال گذشته به‌صورت شفاف بیان شده است.

-وفق اطلاعات مندرج در پیوست ماده‌واحده لایحه بودجه سال ۱۴۰۴، مجموع اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در بخش فضایی از حدود 36,763 میلیارد تومان در قانون بودجه سال 1403 به 47,500 میلیارد تومان در لایحه بودجه سال 1404 رسیده که افزایش 29 درصدی را نشان ‌می‌دهد که در جدول ۲، ‌این موارد بیان شده‌ است.

-ردیف‌های اعتباری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات (بخش فضایی) مندرج در پیوست جداول بودجه، شامل دو ردیف برنامه‌ای «ایجاد و توسعه زیرساخت‌های فضایی» به مبلغ 13,800 میلیارد ریال اعتبار تملک‌دارایی سرمایه‌ای و «توسعه فناوری‌ها و خدمات فضاپایه و با ارزش‌افزوده» به مبلغ 3,700 میلیارد ریال اعتبار هزینه‌ای و 30,000 میلیارد ریال اعتبار تملک‌دارایی سرمایه‌ای است.

3-2-3. پژوهشگاه فضایی ایران

مجموع اعتبارات وزارت پژوهشگاه فضایی ایران در قالب ردیف اعتباری «پژوهش‌های علمی، فناوری و فن‌آفرینی» از حدود 1,463 میلیارد تومان اعتبارات هزینه‌ای در قانون بودجه سال 1403 به 3,320 میلیارد تومان در لایحه بودجه سال 1404 رسیده که افزایش 127 درصدی را نشان ‌می‌دهد که در جدول ۲، ‌این موارد بیان شده است.

3-3. سایر اعتبارات برنامه‌ای دستگاه‌های مرتبط با بخش فضایی

در لایحه بودجه سال ۱۴۰۴ ردیف فعالیت «احداث دانشکده هوافضا» ذیل دانشگاه صنعتی شریف ملاحظه شده که در سال پایانی به رقم ۱۰۰ میلیون ریال رسیده که مجموع آن 675 میلیارد ریال بوده است. ردیف اعتباری «ستاد فناوری‌های فضایی و حمل‌و‌نقل پیشرفته» ذیل معاونت علمی و فناوری رئیس‌جمهور به شماره طبقه‌بندی 101093 با اعتبار هزینه‌ای 2,493 میلیارد ریال نیز در لایحه بودجه سال ۱۴۰۴ درج شده‌ که ‌این رقم نسبت به سال گذشته بدون تغییر مانده است. البته قابل ذکر است؛ اعتبارات‌ این دو برنامه به‌علت قابل تفکیک نبودن سهم بخش فضایی از هوایی کشور، در بررسی جمع اعتبارات کل حوزه فضایی غیردفاعی لحاظ نشده است.

4. نمای کلی درآمدهای بخش فضایی درلایحه بودجه سال 1404

در این بخش سعی شده‌ است وضعیت درآمدهای بخش هوافضا از بودجه عمومی در لایحه بودجه سال 1404 کشور اعم از درآمدهای دستگاه‌های مرتبط شامل پژوهشگاه‌ها، شرکت‌ها و سازمان‌های تابعه بررسی شود. در بررسی قانون بودجه و قوانین بودجه سنواتی، سه دستگاه مرتبط با بخش فضایی قابل ‌احصا هستند که عبارتند از: پژوهشگاه فضایی ایران، سازمان فضایی ایران و پژوهشگاه هوافضا. مجموع درآمدهای حوزه فضایی کشور در لایحه بودجه سال 1404 بالغ بر 3,210 میلیارد ریال پیش‌بینی شده که ‌این رقم نسبت به قانون بودجه سال 1403 حدود 21 درصد افزایش داشته است. از‌ این مقدار 1,460 میلیارد ریال متعلق به درآمدهای عمومی و 1,750 میلیارد ریال متعلق به درآمدهای اختصاصی است. در جدول 2، سرجمع درآمد دستگاه‌های مرتبط با بخش هوافضا در لایحه بودجه سال 1404 و قانون بودجه سال 1403 مقایسه شده ‌است.

جدول 2. درآمدهای دستگاه‌های مرتبط با بخش هوافضا در قانون بودجه سال 1403 و لایحه بودجه سال 1404 بخش غیردفاعی                                                                                                                                                                           (میلیون ریال)

مأخذ: [8,7].

همچنین در شکل ۴، درصد سهم هریک از سه دستگاه از کل درآمدهای بخش فضایی نشان داده‌ شده است.

شکل 4. نمودار درصد سهم هریک از دستگاه‌های مرتبط با بخش فضایی از محل کل درآمدها

مأخذ:[8,7].

در شکل 5، مجموع کل درآمدهای پیش‌بینی شده در بخش فضایی کشور در قوانین بودجه سال‌های 1403-1396 و لایحه بودجه سال 1404 نمایش داده شده‌ است. همان‌طور که روندها نشان می‌دهد، درآمدهای بخش فضایی غیردفاعی پس از یک دوره افت در سال ۱۳۹۹، مجدداً رشد کرده است. هرچند نظر به روند افزایشی سنواتی، انتظار می‌رفت ‌این مقدار در سال ۱۴۰۴ رشد بیشتری داشته باشد.

شکل 5. نمودار درآمد کل حاصل از فعالیت‌های مرتبط با بخش فضایی از آغاز قانون برنامه ششم توسعه تاکنون (میلیون ریال)

مأخذ: [8,7].

5. لایحه بودجه سال 1404 از منظر برنامه هفتم پیشرفت

در بررسی احکام مواد مرتبط با حوزه هوافضای غیردفاعی می‌توان ویژگی‌های ماهوی و اعتباری (بودجه‌ای) را در قالب برخی شاخص‌ها تبیین کرد و از این دو منظر میزان تحقق‌پذیر احکام را سنجید. در احکام مواد (۴۸)، (۶۴) و (۶۷) قانون برنامه هفتم پیشرفت در بخش فضایی باید گفت تمامی احکام قانون برنامه هفتم پیشرفت در حوزه فضایی هم ماهیت تکلیفی دارند و هم در بسیاری از احکام قابلیت پایش و ارزیابی وجود دارد.‌این امر به‌خصوص در احکام مرتبط با نیازمندی به تخصیص منابع در قوانین بودجه‌ای سالیانه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

حال با توجه به سنجه عملکرد خروجی‌های اصلی دستگاه‌های سیاستگذار بخش فضایی برمبنای برنامه هفتم پیشرفت مندرج در جدول ۷ اعتبارات دستگاه‌های اصلی براساس برنامه‌های اجرایی پیوست ماده‌واحده لایحه بودجه سال ۱۴۰۴ و جایگاه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و سازمان‌های ذی‌ربط به‌عنوان دستگاه اصلی بخش فضایی موارد ذیل احصا شده است:

-استقرار موفق ماهواره در مدار، به سنجه ۱۴ ماهواره،

-ایجاد بستر ارائه خدمات کاربردی فضاپایه با ارزش‌افزوده به سنجه ۲۰ کاربرد.

همچنین در پیوست یک لایحه بودجه سال ۱۴۰۴ در بیان برخی عناوین مهم و اهداف کمّی اعتبارات تملک‌دارایی سرمایه‌ای در بازه زمانی 1384 تا 1407 مواردی مشاهده شده است. هرچند نظر به بازه زمانی میان‌مدت مربوطه نمی‌توان به‌طورقطع بیان کرد که‌ آیا ‌این اهداف منطبق با احکام برنامه هفتم پیشرفت هستند یا خیر. همچنین مقادیر هدف کمّی آنها نیز در لایحه بودجه سال ۱۴۰۴ قابل پیش‌بینی نیست؛ در جدول ۳ موارد فوق تجمیع شده ‌است.

جدول 3. برخی اهداف کمّی اعتبارات تملک‌دارایی سرمایه‌ای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و سازمان فضایی در لایحه بودجه سال 1404 کل کشور

مأخذ: [7].

نظر به موارد مطروحه در موضوع پیروی احکام بودجه‌ای از منظر قانون برنامه هفتم پیشرفت موارد زیر قابل بیان است:

• وفق پیوست ماده‌واحده، در بررسی اعتبارات دستگاه‌های اصلی براساس برنامه‌های اجرایی در بخش برنامه توسعه صنعت فضایی کشور ذیل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، در موضوع حکم «استقرار موفق ماهواره در مدار» مقرر شده است که تا پایان سال ۱۴۰۴ در مجموع ۱۴ ماهواره در مدار استقرار یابد که نسبت به سال ۱۴۰۳ تعداد ۵ ماهواره افزوده شده است. همچنین در موضوع حکم «ایجاد بستر ارائه خدمات کاربردی فضاپایه با ارزش‌افزوده» مقرر شده که تا پایان سال ۱۴۰۴ در‌مجموع ۲۰ زمینه برای خدمات فضاپایه تعریف شده باشد که نسبت به سال ۱۴۰۳ تعداد ۵ زمینه جدید افزوده شده است.
• وفق پیوست یک، در بررسی طرح‌های تملک‌دارایی‌های سرمایه‌ای دستگاه‌های اجرایی ذیل سازمان فضایی ایران، ردیف اعتباری «توسعه کاربردهای اطلاعات و خدمات ماهواره‌ای» مشتمل بر اهداف کمّی ‌ایجاد ۵ پایگاه‌های اطلاعاتی، ‌ایجاد 10 سیستم پایشی، بستر‌سازی فرهنگی در ۵ مورد و یک قرارداد تأمین تصاویر ماهواره‌ای با مجموع رقم 1,250 میلیارد ریال پیش‌بینی شده است. همچنین ذیل برنامه «برنامه ارائه خدمات زیربنایی کسب‌وکارهای مبتنی‌بر اقتصاد رقومی» ردیف «تأمین تجهیزات و ماشین‌آلات و تعمیرات اساسی» با رقم 250 میلیارد ریال قرار دارد.
• همچنین در جدول طرح‌های تملک‌دارایی‌های سرمایه‌ای دستگاه‌های اجرایی پیوست 1 لایحه بودجه ۱۴۰۴، ردیف اعتباری «توسعه فناوری و ساخت ماهواره‌های تحقیقاتی عملیاتی» مشتمل بر بهسازی و توسعه ‌ایستگاه‌های زمینی، اخذ اطلاعات ماهواره‌ای، تأسیس آزمایشگاه ملی فضایی و مشارکت در ۹ طرح ساخت،پرتاب و بهره‌برداری از ماهواره و همچنین ردیف اعتباری «ایجاد، توسعه و تجهیز زیرساخت‌های فضایی» مشتمل بر احداث ۶‌ ایستگاه‌های زمینی و ۳ مرکز تجمیع و آزمون ماهواره که مجموع اعتبارات تملک‌دارایی سرمایه‌ای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات را تشکیل می‌دهند (جدول ۱) تعریف شده است.
• گفتنی است؛ سال گذشته در جدول (۷-۲) پیوست ماده‌واحده قانون بودجه سال ۱۴۰۳ تنها به احکام «تکمیل پایگاه ملی پرتاب فضایی» تعریف شده بود که در لایحه بودجه سال ‌آینده حذف شده است.
• با توجه به احکام مندرج در ماده (۶۴) قانون برنامه هفتم پیشرفت، مشخص نیست دستیابی به مدار ژئو، راه‌اندازی مرکز تجمیع و آزمون ملی سامانه‌های ماهواره‌ای نیمه‌سنگین، تأمین و«تکمیل پایگاه ملی پرتاب فضایی» در پایان سال به چه میزان پیش‌بینی شده‌اند.

6.جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

در بررسی مجموع اعتبارات برنامه‌ای بخش فضایی کشور در بخش غیردفاعی باید گفت‌ این حوزه در لایحه بودجه سال ۱۴۰۴ رشد ۳۳ درصدی داشته و از مجموع رقم حدود 41,576 میلیارد ریال در قانون بودجه سال 1403 به رقم حدود 55,115 میلیارد ریال رسیده و حدود 1/0 درصد از مجموع اعتبارات عمومی کل کشور را به خود اختصاص داده است. از مجموع‌این اعتبارات، رقم 9,477 میلیارد ریال مجموع اعتبارات هزینه‌ای و 45,637 میلیارد ریال مجموع اعتبارات تملک‌دارایی سرمایه‌ای است‌. گفتنی است؛ به‌رغم افزایش اعتبارات نسبت به سال گذشته، مقادیر رشد متناسب با نرخ و نوسانات ارزی نبوده است و با توجه به قوانین بالادستی، به‌خصوص احکام برنامه هفتم پیشرفت، اجرای کامل آنها به تأمین مالی قابل‌توجهی نیاز دارد. همچنین مجموع درآمدهای بخش فضایی غیردفاعی کشور در لایحه بودجه سال 1404 رشد 21 درصدی داشته و از مجموع رقم حدود 2,640 میلیارد ریال در قانون بودجه سال 1403 به رقم حدود 3,210 میلیارد ریال در لایحه بودجه سال 1404 رسیده است.

هرچند از آغاز دولت سیزدهم اعتبارات بخش فضایی کشور رشد چشمگیری داشته و به‌نظر می‌رسد عزم دولت‏های سیزدهم و چهاردهم جهت شتاب‌بخشی به توسعه روند صنعت فضایی کشور همچنان ادامه‌دار است، اما روند کاهشی در سهم اعتبارات این حوزه مشاهده می‌شود؛ به‌طوری‌که از سهم 32/0 درصدی از بودجه عمومی کشور در سال 1401 به 0/1 درصد در سال 1404 رسیده است.

در حوزه اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، مجموع اعتبارات این دستگاه اعم از اعتبارات وزارتخانه، سازمان فضایی ایران و پژوهشگاه فضایی ایران با عنوان «توسعه صنعت فضایی کشور» در قانون بودجه سال ۱۴۰۳ رقم 40,624 میلیارد ریال است که ‌این مقدار در لایحه بودجه سال ۱۴۰۴ با ۳۲ درصد افزایش، به رقم حدود 53,827 میلیارد ریال رسیده است.

همچنین تطبیق اهداف کمّی قانون برنامه هفتم پیشرفت با اهداف کمّی لایحه بودجه سال 1404 نشان می‌دهد تنها دو هدف از اهداف مندرج در برنامه هفتم در دستور کار بودجه سال 1404 قرار گرفته که عبارتند از:

-استقرار موفق ماهواره در مدار، به سنجه ۱۴ ماهواره،

-ایجاد بستر ارائه خدمات کاربردی فضاپایه با ارزش‌افزوده به سنجه ۲۰ کاربرد.

در مورد سایر اهداف همچون«تکمیل پایگاه ملی پرتاب فضایی»، «دستیابی به مدار ژئو» و «راه‌اندازی مرکز تجمیع و آزمون ملی سامانه‌های ماهواره‌ای نیمه‌سنگین» پیش‌بینی اعتبار ملاحظه نشده است.

پیشنهاد می‌شود دولت رویکردهای بودجه‌ای را با احکام مندرج در ماده (۶۴) قانون برنامه هفتم پیشرفت همسو کند.

جدول 4. پیشنهاد توصیه سیاستی ویژه گزارش‌های راهبردی/نظارتی