خلاصه مدیریتی

 بیان / شرح مسئله

اجلاس اتحادیه بین‌المجالس جهانی در تاشکند، بستر مساعدی را برای نوآوری دیپلماتیک و خلق ارزش افزوده سیاست خارجی از دریچه سازمان‌های بین‌المللی فراهم کرده است. در همین راستا، اشتراکاتی بین نظام مسائل اساسی سیاست خارجی قانون برنامه هفتم پیشرفت با نظام مسائل مطروحه در اجلاس تاشکند وجود دارد. تمرکز مذاکرات دیپلماتیک مجلس دوازدهم باید به‌سمت هم‌افزایی ظرفیت‌ها پیرامون دغدغه‌های مشترک و به حداقل رساندن اختلاف‌ها معطوف شود. معماران و مجریان جنگ هیبریدی با خلق روایت‌های انحرافی، به‌دنبال کاهش توان اجماع‌سازی دیپلمات‌های کشورمان و بزرگ‌نمایی تهدید ایران از تریبون اتحادیه بین‌المجالس جهانی هستند. به همین دلیل بهره‌وری مطلوب و مهندسی گفتمانی سخنرانی و رایزنی ریاست محترم قوه مقننه و اعضای شورای اجرایی بین‌المجالس در صحن و حاشیه اجلاس‌های آن در سال 2025 میلادی، از سکوهای جهش دیپلماسی پارلمانی جمهوری اسلامی ایران در فرایند گذار از مجلس سنتی به مجلس نوین انقلابی است. به همین دلیل در این گزارش متناظر با نظام مسائل اساسی مطروحه در اجلاس صدوپنجاهم، راهکارهایی برای خلق فرصت‌های جدید و اعتبارزدایی از ابعاد جنگ پارلمانی ارائه شده است.

نقطه‌نظرات / یافته‌های کلیدی

• جمهوری اسلامی ایران در صورت ترسیم دقیق کاستی‌ها، فرصت‌ها و راهکارها، از این قابلیت برخوردار است به هاب دیپلماسی پارلمانی غرب آسیا در افق ایران 1407 تبدیل شود.
• با حضور مجالس 181 کشور و 15 عضو همکار در اجلاس تاشکند، مؤثرترین تریبون جهانی برای مقابله با جنگ شناختی و اعتبارزدایی از تحریف روایت‌ها و القای انزوای ایران در سازمان‌های بین‌المللی برای مجلس دوازدهم فراهم شده‌ است.
• صد‌و‌پنجاهمین اتحادیه بین‌المجالس جهانی به‌دنبال کنشگری فعال در مدیریت تحولات سیاسی امنیتی از‌جمله ارائه ابتکار دیپلماتیک پیرامون اجرایی شدن راه‌حل دو دولتی در فلسطین است.
• در اجلاس تاشکند، تأثیر هوش مصنوعی بر اقشار جامعه و کارکردهای نمایندگی به‌عنوان یکی از اولویت‌ها تعریف شده است.
• یکی از شروط میزبانی از اتحادیه بین‌المجالس جهانی، شناسایی تمام اعضای اتحادیه است. با توجه به اینکه رژیم اشغالگر قدس، رژیم جعلی و اشغالگر است، امکان میزبانی از اتحادیه بین‌المجالس جهانی ازسوی مجلس شورای اسلامی هیچ‌گاه محقق نخواهد شد، ولی امکان میزبانی مجلس دوازدهم از اجلاس‌های منطقه‌ای میسر است.
• اتحادیه بین‌المجالس جهانی به‌دلیل گستردگی اعضا و ارتباط نزدیک آن با سازمان ملل، از میادین مطلوب معماران جنگ ترکیبی و شناختی علیه جمهوری اسلامی ایران است که از مصادیق آن می‌توان به‌احتمال ارائه آمار نادرست در قبال کشورمان توسط «احمد شهید»، گزارشگر اسبق ویژه سازمان ملل درخصوص وضعیت حقوق بشر در ایران در «کمیته حقوق بشر نمایندگان مجلس» اشاره کرد.
• در «کنفرانس جهانی نمایندگان زن اتحادیه بین‌المجالس جهانی» در مارس 2025 مکزیکوسیتی از مجالس عضو دعوت شده است هیئتی متشکل از چهار نماینده مجلس شامل یک نماینده مرد و حداقل یک نماینده زن جوان (زیر 40 سال) را برای شرکت در اجلاس تاشکند اعزام کنند.
• یکی از پنجره‌های شناسایی افق سیاست‌های اتحادیه بین‌المجالس، پایش مواضع آن در جلسات استماع است که از مصادیق آن می‌توان به نشست «افزایش اقدامات برای اهداف توسعه پایدار: تأمین مالی، نهادها و سیاست» در فوریه 2025 در مقر سازمان ملل اشاره کرد.

پیشنهاد راهکارهای تقنینی، نظارتی یا سیاستی

• قطعنامه کمیته دائمی صلح و امنیت بین‌الملل با عنوان «نقش پارلمان‌ها در پیشبرد راه‌حل دو دولتی در فلسطین» در ششم آوریل 2025 مورد بررسی قرار می‌گیرد. توصیه می‌شود هیئت دیپلماتیک مجلس دوازدهم از طریق دریافت آخرین اطلاعات میدانی از وزارت امور خارجه، دبیرخانه کنفرانس حمایت از انتفاضه فلسطین، کاوش گزارش‌های سیاستی مرکز پژوهش‌ها در حوزه مقاومت و دریافت نظرهای مشورتی اعضای گروه دوستی مجلس دوازدهم با فلسطین، اثرگذاری خود را در جلسات مرتبط با فلسطین افزایش دهد.
• تهیه پیوستار مسیر دیپلماتیک ریاست محترم قوه مقننه در اجلاس‌های سال 2025 میلادی اتحادیه بین‌المجالس جهانی، از سکوهای جهاد تبیین در مجامع پارلمانی است.
• «ششمین کنفرانس رؤسای مجالس دنیا» در ژوئیه 2025 در مقر سازمان ملل در ژنو برگزار می‌شود. ارائه پیشنهادهای نوآورانه در پیش‌نویس سخنرانی ریاست محترم قوه مقننه که دغدغه اغلب مجالس دنیا باشد، وزن دیپلماتیک مجلس دوازدهم در عرصه بین‌المللی را افزایش می‌دهد.
• یکی از نکات قابل‌تأمل در اجلاس پیش روی اتحادیه بین‌المجالس جهانی، توجه اتحادیه به سیاست‌های پیمان بریکس است. برای مثال یکی از محورهای مورد بحث کمیته دائمی امور سازمان ملل متحد، موضوع «نقش روبه‌رشد بریکس در روابط بین‌الملل و تأثیر آن بر سازمان ملل متحد» است. با توجه به تأکید رهبر معظم انقلاب به گسترش روابط پایدار متوازن با بریکس، توصیه می‌شود هیئت دیپلماتیک مجلس دوازدهم قبل از حضور در اجلاس تاشکند، نقاط قوت پیشرفت روابط پایدار با بریکس را بررسی کند.
• مذاکرات هدفمند و هوشمندانه هیئت دیپلماتیک قوه مقننه با مقام‌های پارلمانی ازبکستان، فرصت مغتنمی را برای تقویت کمربند راه و توانمندسازی دیپلماسی پارلمانی کریدور فراهم و ارزش افزوده مناطق راهبردی مکران و چابهار را در جغرافیای سیاسی تقویت می‌کند.
• یکی از ارکان مشورتی مهم اتحادیه بین‌المجالس جهانی، «اجلاس دبیران کل پارلمانی مجالس دنیا» در آوریل 2025 است. خلاقیت اداره کل امور بین‌الملل قوه مقننه برای تدوین پیوستار فرصت‌های دیپلماتیک معاون اجرایی قوه مقننه، بخشی از هم‌افزایی ظرفیت‌های دیپلماتیک در مجلس نوین انقلابی است.
• توصیه می‌شود در مأموریت شورای اجرایی اتحادیه بین‌المجالس جهانی، متناسب یا کشور محل برگزاری نشست اتحادیه بین‌المجالس جهانی (ازبکستان)، رئیس گروه دوستی مجلس دوازدهم با کشور میزبان اجلاس نیز حضور داشته باشد یا اطلاعات میدانی از نهادهای ذی‌ربط درخصوص ظرفیت‌های گسترش روابط با کشور میزبان دریافت شود.
• تحلیل محتوایی قطعنامه‌های مصوب کمیته‌های دائمی به همراه سند پشتیبان «راهبرد اتحادیه بین‌المجالس بین سال‌های 2022 تا 2026»، از مجاری مهم برآورد سیاست‌های دیپلماتیک اتحادیه بین‌المجالس جهانی است.
• مشارکت فعال مجلس دوازدهم در جلسات مرتبط با هوش مصنوعی در کمیته‌های اتحادیه بین‌المجالس جهانی، به‌صورت مستقیم کیفیت فرایند هوشمندسازی مجلس شورای اسلامی را ارتقا می‌دهد.

1. مقدمه

 یکی از اولویت‌های دیپلماسی سازمان‌های بین‌المللی، تضمین منافع پایدار در سطوح ملی، منطقه‌ای و جهانی است. جمهوری اسلامی ایران در صورت نوآوری مستمر و ترسیم نقشه راه عملیاتی، از این پتانسیل برخوردار است که در پایان فعالیت مجلس دوازدهم و گذشت 50 سال از انقلاب شکوهمند اسلامی، به هاب دیپلماسی مکمل پارلمانی در غرب آسیا در افق ایران 1407 تبدیل شود. اتحادیه بین‌المجالس جهانی، مهم‌ترین و جامع‌ترین مجمع پارلمانی دنیاست که صدوپنجاهمین اجلاس آن بین پنجم تا نهم آوریل 2025 در تاشکندِ ازبکستان برگزار می‌شود. همه ارکان وابسته به اتحادیه بین‌المجالس جهانی ازجمله شورای سیاستگذاری، کمیته‌های دائمی، «کمیته حقوق بشر نمایندگان مجلس»، «کمیته مسائل خاورمیانه»، «مجمع نمایندگان زن مجلس» و «مجمع نمایندگان جوان مجلس» در این اجلاس تشکیل جلسه خواهند داد. نشست مجمع نمایندگان جوان مجلس به‌صورت غیرعلنی و پشت درهای بسته برگزار می‌شود. صدو‌پنجاه‌و‌یکمین اجلاس مجمع اتحادیه بین‌المجالس نیز بین 19 تا 23 اکتبر 2025 در ژنو سوئیس برگزار می‌شود.

از بین 193 کشور دنیا، مجالس 181 کشور عضو رسمی اتحادیه و 15 «عضو همکار» در اجلاس تاشکند مشارکت دارند. [1]به عبارتی اجلاس تاشکند یک تریبون جهانی برای دفاع از سیاست‌های اصولی جمهوری اسلامی ایران و فرصتی برای تبادل ابتکارات مجالس دنیا در سطح حکمرانی جهانی است. در اجلاس تاشکند، جمهوری اسلامی ایران، جمهوری خلق چین و فدراسیون روسیه نیز به‌ترتیب دارای 19، 23 و 20 سهمیه هستند. رژیم جعلی صهیونیستی نیز دارای 12 سهمیه حق رأی است. [2]کشوری که تقاضای میزبانی اتحادیه بین‌المجالس جهانی را می‌دهد باید تمام اعضا را به رسمیت بشناسد. با توجه به اینکه رژیم اشغالگر قدس، به‌عنوان یک رژیم جعلی و اشغالگر، عضو رسمی اتحادیه بین‌المجالس است، امکان میزبانی از این اتحادیه برای مجلس شورای اسلامی امکان‌پذیر نیست، ولی ابتکار میزبانی از اجلاس‌های منطقه‌ای اتحادیه بین‌‌المجالس جهانی باید به‌عنوان یک هدف راهبردی دنبال شود.

2. پیشینه پژوهش

2-1. سوابق مطالعاتی در مرکز

 جدول 1. پژوهش‌های مرتبط با اتحادیه بین‌المجالس جهانی در مرکز پژوهش‌ها

2-2. سوابق تقنینی

 جدول 2. سوابق تقنین مرتبط با اتحادیه بین‌المجالس جهانی

3. نظام مسائل صدوپنجاهمین اجلاس اتحادیه بین‌المجالس جهانی

 مهم‌ترین نظام مسائل مطروحه در اجلاس تاشکند عبارتند از:

• تسلیحات کشتار‌جمعی

یکی از دغدغه‌های اتحادیه بین‌المجالس جهانی، وضعیت معاهدات مرتبط با ممنوعیت تولید، اشاعه و انباشت تسلیحات کشتارجمعی است که از مصادیق آن می‌توان به همکاری این اتحادیه با «دفتر امور خلع سلاح سازمان ملل» برای پیوستن کشورهای آفریقایی به «معاهده منع تسلیحات بیولوژیک» اشاره کرد. برگزاری «سمینار سران در مورد جهانی‌سازی کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی در آفریقا» در 13 فوریه 2025، بخشی دیگر از اقدام این اتحادیه برای عضویت کشورهای آفریقایی به معاهدات خلع سلاح است.

• تغییرات اقلیمی

یکی از اولویت‌های اجلاس تاشکند، بررسی تغییرات اقلیمی است. از نگاه اتحادیه بین‌المجالس جهانی، افزایش دما، ذوب‌شدن یخچال‌های طبیعی و تغییر الگوهای آب‌وهوایی از مهم‌ترین عناصری هستند که آب آشامیدنی، اکوسیستم‌ها و معیشت این مناطق بحرانی را تهدید می‌کند. در این میان بخشی از دغدغه تغییرات اقلیمی اتحادیه بین‌المجالس جهانی از دریچه همکاری با سازمان‌های بین‌المللی غیردولتی دنبال می‌شود که از مصادیق آن می‌توان به نشست مجازی «آژانس توسعه و همکاری سوئیس» در بیستم فوریه 2025 با تمرکز بر مخاطرات تغییرات اقلیمی در کشورهای قرار گرفته در مناطق کوهستانی مانند سوئیس اشاره کرد.

• سلامت

موضوع سلامت از دیگر اولویت‌های اتحادیه بین‌المجالس جهانی است که جلسات آن به‌صورت غیرعلنی و فقط به زبان انگلیسی است.

• منازعات مسلحانه

در اجلاس صدوپنجاهم برای اولین بار «نشست محرمانه کارگروه ویژه حل‌وفصل مسالمت‌آمیز جنگ اوکراین» در هفتم آوریل 2025 برگزار می‌شود. در همین خصوص، قطعنامه کمیته دائمی توسعه پایدار با عنوان «کاهش تأثیر طولانی‌مدت درگیری‌ها، ازجمله درگیری‌های مسلحانه، بر توسعه پایدار»، از اولویت‌های صدوپنجاهمین اجلاس مجمع اتحادیه بین‌المجالس جهانی است.

• عدالت و فقرستیزی

اشتراک‌گذاری و تبادل تجارب مجالس دنیا در زمینه «توسعه اجتماعی و عدالت» از دیگر اولویت‌های اتحادیه بین‌المجالس جهانی در سال 2025 میلادی است.

• پیمان بریکس

یکی از نکات قابل‌تأمل در اجلاس پیش روی اتحادیه بین‌المجالس جهانی، توجه اتحادیه به سیاست‌های پیمان بریکس است. اهمیت این موضوع به حدی است که یکی از محورهای مورد بحث کمیته دائمی امور سازمان ملل متحد، موضوع «نقش روبه‌رشد بریکس در روابط بین‌الملل و تأثیر آن بر سازمان ملل متحد» است.

• دیپلماسی هوش مصنوعی

یکی دیگر از نظام مسائل اساسی اتحادیه بین‌المجالس جهانی، توجه کمیته دائمی دمکراسی و حقوق بشر به قطعنامه 2024 با عنوان «تأثیر هوش مصنوعی بر دمکراسی، حقوق بشر و حاکمیت قانون» است. از منظر اتحادیه بین‌المجالس جهانی در اغلب مجالس دنیا، دستورالعمل هوش‌ مصنوعی برای ارتقای کیفیت خدمات پارلمانی به‌عنوان یک سند بالادستی در اولویت قرار دارد. هوش مصنوعی از پیشران‌های گذار به دیپلماسی پارلمانی دیجیتال و هوشمند است که مذاکرات دیپلماتیک قانونگذاران را متحول کرده‌ است.

• آینده سیاسی فلسطین

بررسی «بند اضطراری» کمیته دائمی صلح و امنیت بین‌الملل درخصوص «نقش مجالس در پیشبرد راه‌حل تشکیل دو دولتی در فلسطین» از مباحث مهم اجلاس تاشکند در ششم آوریل 2025 است.

• سهم زنان در ترکیب مجالس دنیا

یکی از اولویت‌های صدوپنجاهمین اجلاس اتحادیه بین‌المجالس جهانی، تبیین نظام مسائل اساسی و دغدغه‌های پیش روی حکمرانی پارلمانی از نگاه بانوان نماینده در «کنفرانس جهانی نمایندگان زن اتحادیه بین‌المجالس جهانی» است که در 16 مارس 2025 در مکزیکوسیتی برگزار می‌شود. در این کنفرانس هیئتی متشکل از چهار نفر از نمایندگان مجالس عضو، شامل یک نماینده مرد و حداقل یک نماینده زن جوان (زیر 40 سال) حضور خواهند داشت.

• گفتگوی ادیان

دومین «کنفرانس پارلمانی اتحادیه بین‌المجالس جهانی در مورد گفتگوی ادیان» با عنوان «گفتگوی ادیان: تقویت اعتماد و استقبال از امید به آینده مشترک ما» نوزدهم تا بیست‌و‌یکم ژوئن 2025 در رُم، به میزبانی پارلمان ایتالیا برگزار می‌شود. در اولین کنفرانس مورخ ژوئن 2023 در مراکش بر زندگی مسالمت‌آمیز ادیان مختلف در کنار یکدیگر و حاکمیت قانون تأکید شده بود.

• ساختار و عملکرد اتحادیه بین‌المجالس

اتحادیه بین‌المجالس جهانی به‌منظور تحول در ساختار و شرح وظایف، سمیناری را با عنوان «سمینار اطلاعاتی در مورد ساختار و عملکرد اتحادیه بین‌المجالس جهانی در سال 2025 میلادی» بین بیستم تا بیست‌و‌سوم مه 2025 با حضور دبیران گروه بین‌المجالس کشورهای عضو در ژنو سوئیس برگزار می‌کند.

انتخاب رئیس مجمع، طرح ماده اضطراری، «بحث عمومی پیرامون موضوع اقدام پارلمان برای عدالت و توسعه اجتماعی»، راهبرد دیپلماتیک مجالس دنیا برای کاهش تأثیر طولانی‌مدت درگیری‌های مسلحانه، تصویب موضوع‌های مطروحه در کمیته دائمی صلح و امنیت بین‌الملل و انتصاب گزارشگران مشترک از دیگر اولویت‌های اجلاس تاشکند است.

4. مسیر دیپلماتیک مجلس دوازدهم در اجلاس تاشکند

به‌منظور انتفاع حداکثری از صدوپنجاهمین اجلاس اتحادیه بین‌المجالس جهانی، توصیه می‌شود مجلس دوازدهم تدابیر و تمهیدات زیر را مورد توجه قرار دهد:

• تهیه پیوستار ظرفیت‌های دیپلماتیک ریاست محترم قوه مقننه در اجلاس تاشکند

«ششمین کنفرانس رؤسای مجالس دنیا» در 29 تا 31 ژوئیه 2025 در دفتر سازمان ملل در ژنو سوئیس برگزار می‌شود. این کنفرانس برای اولین بار در سال 2000 در آستانه اجلاس هزاره سازمان ملل با هدف ایجاد یک انجمن منحصربه‌فرد برای تعامل و گفتگو در سطوح رؤسای مجالس دنیا پایه‌گذاری شد و در آن رهبران برجسته سازمان‌های بین‌المللی، دانشگاه‌ها و نهادهای مدنی و همچنین اصحاب رسانه حضور دارند. [3]ششمین کنفرانس رؤسای مجالس دنیا یکی از سکوهای انتفاع حداکثری از پتانسیل دیپلماتیک ریاست محترم قوه مقننه برای دفاع از مواضع اصولی جمهوری اسلامی ایران است. پیشنهاد هرگونه طرح ابتکاری قابل‌اجرا در پیش‌نویس متن سخنرانی ریاست محترم قوه مقننه که دغدغه اغلب مجالس دنیا باشد، وزن دیپلماتیک مجلس دوازدهم در عرصه بین‌المللی را افزایش خواهد داد. شایان ذکر است پیش از این اجلاس، «پانزدهمین اجلاس رؤسای پارلمان زن» در 28 ژوئیه 2025 برگزار می‌شود.

• تعمیق روابط متوازن و پایدار با ازبکستان

با توجه به اهمیت بالای کمربند راه و بازار بکر آسیای مرکزی در سیاست خارجی نوین جمهوری اسلامی ایران، حضور هوشمندانه، عاقلانه و شرافتمندانه هیئت دیپلماتیک مجلس دوازدهم در اجلاس تاشکند، فرصت مغتنمی را برای تقویت منافع منطقه‌ای ایران به‌وجود می‌آورد. به‌عبارتی بخشی از تمرکز هیئت دیپلماتیک مجلس دوازدهم باید به سمت مذاکرات هدفمند با کشور میزبان در جهت رفع موانع کریدور شمال جنوب و توانمندسازی دیپلماسی پارلمانی کریدور تمرکز یابد. این نوآوری و تحرک دیپلماتیک مجلس دوازدهم، ارزش افزوده مناطق راهبردی مکران و چابهار در منظومه ژئوپلیتیک قدرت را افزایش می‌دهد.

• پایش دقیق جلسات کمیته‌های دائمی

جلسات اتحادیه بین‌المجالس جهانی به دو صورت علنی و محرمانه (پشت درهای بسته و بدون حضور اصحاب رسانه) برگزار می‌شود. برای مثال جلسات «کمیته حقوق بشر نمایندگان پارلمان»، «دفتر کمیته دائمی در امور سازمان ملل متحد»، «کمیته سران گروه‌های جغرافیای سیاسی» و «شورای رؤسای کمیته‌های دائمی» مصادیقی از نشست‌های محرمانه اتحادیه بین‌المجالس جهانی هستند. کمیته‌های دائمی هم‌زمان با اجلاس مجمع عمومی، دو بار در سال تشکیل جلسه می‌دهند. تحلیل محتوای قطعنامه‌های مصوب کمیته‌های دائمی، بهترین فانوس رصد سیاست‌های دیپلماتیک اتحادیه بین‌المجالس در سال 2025 میلادی است، البته راهبرد کلان این اتحادیه در سند پشتیبان «راهبرد اتحادیه بین‌المجالس 2022 تا 2026» ریل‌گذاری شده است. [4] اتحادیه بین‌المجالس جهانی دارای چهار کمیته دائمی است.

 جدول 3. کمیته‌های دائمی صدوپنجاهمین اتحادیه بین‌المجالس جهانی

نشست مشترک «رؤسای جغرافیای سیاسی گروه‌ها»، رؤسای کمیته‌های دائمی و رؤسای سایر نهادهای تخصصی اتحادیه بین‌المجالس جهانی و همچنین جلسه «کمیته حقوق بشر نمایندگان پارلمان» در پنجم آوریل 2025 در تاشکند برگزار می‌شود. نشست کمیته حقوق بشر نمایندگان پارلمان به‌صورت محرمانه برگزار می‌شود تا قانونگذاران بتوانند با ملاحظات کمتری، مستندات نقض حقوق بشر را ازسوی مجالس خود به اتحادیه ارائه دهند. به‌عبارتی مصادیقی وجود داشته است که نمایندگان پارلمان در نشست محرمانه این کمیته، علیه پارلمان کشور خود گزارش منفی داده‌اند.

همسو با جلسات کمیته‌های دائمی، سلسله نشست‌هایی نیز در کمیته اجرایی اتحادیه بین‌المجالس برگزار می‌شود که از مصادیق آن می‌توان به «جلسه علنی کمیته ترویج احترام به حقوق بین‌الملل بشردوستانه» در هشتم آوریل 2025 یا مجموعه نشست‌های «شورای سیاستگذاری» مورخ نهم آوریل 2025 با تمرکز بر موضوع نقض حقوق بشر نمایندگان پارلمان و عملکرد کمیته‌ها و نشست‌های تخصصی اشاره کرد.

• بهره‌وری از نقش مشورتی رئیس گروه دوستی مجلس دوازدهم با کشور میزبان

توصیه می‌شود در مأموریت شورای اجرایی اتحادیه بین‌المجالس جهانی، متناسب یا کشور محل برگزاری نشست اتحادیه بین‌المجالس جهانی (ازبکستان)، رئیس گروه دوستی مجلس دوازدهم با کشور میزبان اتحادیه نیز حضور داشته باشد و اطلاعات میدانی از نهادهای ذی‌ربط در‌خصوص پتانسیل‌های تعمیق روابط متوازن با کشور میزبان دریافت شود. رگه‌هایی از تمدن ایرانی ـ اسلامی و تاریخ مشترک بین ایران و کشورهای واقع در جغرافیای آسیای میانه از‌جمله ازبکستان قابل رهگیری است که بستر همکاری‌های جامع و بلندمدت با کشورهای آسیای مرکزی را تقویت کرده است. در همین خصوص مذاکرات هدفمند هیئت دیپلماتیک مجلس دوازدهم با همتایان خود در ازبکستان، روند منطقه‌گرایی پارلمانی را تسهیل کرده و به شناسایی فرصت‌های دیپلماسی اقتصادی و فرهنگی با کشورهای آسیای میانه نیز کمک می‌کند.

• اشراف هیئت دیپلماتیک مجلس دوازدهم بر تمامی سناریوهای سیاسی مرتبط با فلسطین

توصیه می‌شود هیئت دیپلماتیک مجلس دوازدهم برای افزایش اثرگذاری بر فضای دیپلماتیک اتحادیه، پیرامون آخرین پیشنهادهای مطرح شده درخصوص فلسطین، اطلاعات میدانی کامل داشته باشند. در این میان دریافت گزارش‌های مرتبط با فلسطین از مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دبیرخانه کنفرانس حمایت از انتفاضه فلسطین، وزارت امور خارجه و رئیس گروه دوستی مجلس دوازدهم با فلسطین می‌تواند به شبکه‌سازی حمایت‌های دیپلماتیک از مقاومت و اشراف هیئت دیپلماتیک قوه مقننه به مباحث مرتبط با فلسطین در اجلاس تاشکند کمک کند.

• رصد جلسه استماع اتحادیه بین‌المجالس جهانی در سازمان ملل

یکی از پنجره‌های شناسایی افق سیاست‌های اتحادیه بین‌المجالس جهانی، پایش مواضع اتحادیه در جلسات استماع است که از مصادیق آن می‌توان به نشست «افزایش اقدامات برای اهداف توسعه پایدار: تأمین مالی، نهادها و سیاست» مورخ سیزدهم فوریه 2025 (25 بهمن 1403) در مقر سازمان ملل در نیویورک اشاره کرد. این جلسات، حلقه میانی ارتباط این نهاد پارلمانی با جامعه خبرگان و شهروندان و موتور پیشران مردمی‌سازی سیاست‌های کلان اتحادیه بین‌المجالس است.

• رمزگشایی ریشه و دلایل کاربست اصطلاحات پرتکرار در اتحادیه بین‌المجالس جهانی

هرچند جمهوری اسلامی ایران در سال‌های اخیر به‌جای واژه توسعه پایدار از اصطلاح «پیشرفت پایدار» استفاده می‌کند، با این وجود اصطلاح توسعه پایدار همچنان به‌عنوان یکی از کلیدواژگان اتحادیه بین‌المجالس جهانی در سال 2025 میلادی است. فقرستیزی، اجرای عدالت و تحول در نظام حکمرانی از دیگر کلیدواژگان پرتکرار در اجلاس تاشکند خواهد بود. [5]«سومین اجلاس جهانی کمیته‌های آینده» مورخ سیزدهم و چهاردهم ژانویه 2025 در سانتیاگو به میزبانی مجلس سنای شیلی با عنوان «تقویت نقش و یکپارچگی حکمرانی پیش‌بینی‌کننده در رویه پارلمانی» برگزار شد. رمزگشایی از این نشست نشان می‌دهد که مبحث مدیریت پیش رویدادی چالش‌های نوپدید، از اولویت‌های اتحادیه بین‌المجالس جهانی برای تحول در نظام حکمرانی است. [6]

• انتفاع حداکثری از ظرفیت دیپلماسی پارلمانی فناوری پایه

با افزایش سهم فناوری‌های نوظهور در تمامی عرصه‌های حکمروایی، جایگاه هوش مصنوعی به یکی از عناصر جدایی‌ناپذیر دیپلماسی پارلمانی دیجیتال ارتقا یافته است. به همین دلیل، یکی از ملزومات کارآمدسازی دیپلماسی پارلمانی هوش مصنوعی، مشارکت فعال مجلس دوازدهم در نشست‌های مرتبط با هوش مصنوعی در کمیته‌های اتحادیه بین‌المجالس جهانی است. این اقدام، ستون‌های هوشمندسازی مجلس دوازدهم را تقویت می‌کند. در همین خصوص، دومین اجلاس جهانی کمیته‌های آینده، موضوع «هوش مصنوعی و تأثیر بالقوه آن بر دمکراسی، حقوق بشر و جامعه» به میزبانی مجلس اروگوئه در سال 2023 برگزار شد که نشان می‌دهد دیپلماسی هوش مصنوعی پای خود را به‌عنوان یک عنصر لاینفک در تمامی لایه‌های حکمرانی باز کرده است. اتحادیه بین‌المجالس جهانی در 22 ژانویه 2025 نیز با برگزاری نشست هم‌اندیشی «هوش مصنوعی چه معنایی برای تعامل عمومی با پارلمان دارد»، نقش فناوری نوظهور را به‌عنوان عنصری تأثیرگذار در مراودات دیپلماتیک بررسی کرد. [7]

• تقویت زیرساخت‌های دیپلماسی پارلمانی دیجیتال

انتشار ویروس کرونا، نحوه برگزاری رویدادهای بین‌المللی را متحول کرد و به‌مرور، برخی نشست‌های تخصصی و جلسات هم‌اندیشی اتحادیه بین‌المجالس جهانی به‌صورت مجازی برگزار می‌شود که ضرورت تقویت زیرساخت‌های پارلمان دیجیتال را بیش از گذشته افزایش داده است. یکی از آثار پارلمان هوشمند، تسریع فرایند گذار از دیپلماسی پارلمانی سنتی به دیپلماسی پارلمانی دیجیتال است که از مصادیق آن در اجلاس تاشکند می‌توان به برگزاری اجلاس وبینار «هدایت آزادی بیان، آزادی اطلاعات، لغو فرهنگ و سخنان نفرت‌انگیز به‌منظور حمایت از حقوق بشر و تقویت انسجام اجتماعی» در 16 ژانویه 2025 با همکاری «دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد» اشاره کرد.

• واکاوی مواضع ایران‌ستیزانه از تریبون اتحادیه بین‌المجالس جهانی

اتحادیه بین‌المجالس جهانی به‌دلیل گستردگی اعضا و ارتباط نزدیک آن با سازمان ملل، از کانون‌های تمرکز معماران جنگ ترکیبی و شناختی علیه سیاست داخلی و منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران است. صدوهفتادوششمین اجلاس «کمیته حقوق بشر نمایندگان مجلس» در نوزدهم فوریه 2025 می‌تواند به سکوی جنگ روایت‌ها، لجن‌پراکنی و نشر روایت‌های جعلی و ارائه آمار نادرست علیه کشورمان تبدیل شود، زیرا یکی از مدعوین جلسه «هدایت آزادی بیان، آزادی اطلاعات، لغو فرهنگ و سخنان نفرت‌انگیز به‌منظور حمایت از حقوق بشر و تقویت انسجام اجتماعی»، «احمد شهید»، گزارشگر اسبق ویژه سازمان ملل درخصوص آزادی مذهب و عقیده است که در تمامی گزارش‌ها به سیاه‌نمایی و تحریف اخبار مرتبط با جمهوری اسلامی ایران مبادرت کرده است. شایان‌ ذکر است احمد شهید برای اولین بار در یازدهم ژوئن 2011 ازسوی شورای حقوق بشر سازمان ملل به‌عنوان گزارشگر ویژه حقوق بشر در ایران انتخاب شد و همواره از پرچم‌داران جنگ روایت‌ها و گفتمانی علیه کشورمان در مجامع بین‌المللی بوده است. به همین دلیل یکی از مجاری توانمندسازی دیپلماسی مجامع مجلس دوازدهم، پایش اظهارات ضدایرانی افراد شرکت‌کننده در اجلاس کمیته‌های اتحادیه بین‌المجالس معطوف است.

• کنشگری فعال بانوان نماینده عضو شورای اجرایی در اجلاس قانونگذاران زن مجالس دنیا

اتحادیه بین‌المجالس جهانی، تریبون مناسبی را برای کنشگری بانوان نماینده دیپلمات مجلس دوازدهم در «اجلاس قانونگذاران زن مجالس دنیا» به‌وجود آورده است. کنشگری فعال زنان در این اجلاس می‌تواند در اعتبارزدایی جنگ روایت‌های غرب برای تداعی نقش منفعل زنان در سپهر سیاست خارجی مؤثر باشد. شایان‌ ذکر است این اجلاس در پنجم آوریل 2025 برگزار می‌شود.

• مشارکت فعال معاون اجرایی قوه مقننه در اجلاس دبیران کل مجالس دنیا

وظایف دبیرکل پارلمانی در جمهوری اسلامی ایران برعهده معاون اجرایی است. یکی از ارکان مشورتی مهم اتحادیه بین‌المجالس جهانی، «اجلاس دبیران کل پارلمانی مجالس دنیا» است که در ششم آوریل 2025 برگزار می‌شود. تهیه پیوستار دیپلماتیک معاون محترم اجرایی قوه مقننه در دو اجلاس تاشکند و ژنو، ارزش افزوده دیپلماسی پارلمانی مجلس نوین انقلابی را افزایش خواهد داد.

شکل 1. اجلاس دبیران کل مجالس دنیا در سال 2024 میلادی در ژنو سوئیس [8]

• تبیین نظام مسائل مشترک جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه بین‌المجالس جهانی

یکی از روش‌های انتفاع حداکثری از ظرفیت اتحادیه بین‌المجالس جهانی، شناسایی اشتراکات نظام مسائل سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و نظام مسائل ترسیم شده اتحادیه بین‌المجالس جهانی است. تمرکز هیئت دیپلماتیک مجلس دوازدهم لازم است به سمت انتفاع حداکثری از اشتراکات متمایل شود. سند راهبرد اتحادیه بین‌المجالس جهانی بین سال 2022 تا 2026 و جهت‌گیری سیاست‌های پژوهشی اتحادیه بین‌المجالس جهانی، تا حدودی بازتاب نظام مسائل اساسی در این اتحادیه است. برای مثال «مرکز نوآوری اتحادیه بین‌المجالس جهانی در پارلمان»، متولی حمایت از خلاقیت و ابتکار عمل مجالس عضو اتحادیه است. پایش تحقیقات و گزارش‌های این مرکز، برآورد مجلس دوازدهم از سیاست‌های آتی اتحادیه بین‌المجالس جهانی را تقویت می‌کند. از منظر این مرکز، «فناوری‌های جدید» تأثیر زیادی بر محیط عملیاتی و ارتقای کیفیت خدمات پارلمانی دارد. این مرکز در دسامبر سال 2018 با همکاری مجالس برزیل، شیلی، پرتغال و زامبیا تأسیس شد و برخی ابتکارات آن می‌تواند به بهبود مستمر فرایندها و انتقال رویه‌های مثبت به خانه خلاق و نوآوری مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی کمک کند. مردمی‌سازی پارلمان و دیجیتال‌سازی خدمات بازوهای پژوهشی مجالس قانونگذاری، بخشی از وظایف این مرکز عنوان شده است. این مرکز با انتشار «فصلنامه ردیابی نوآوری»، به مستندسازی خلاقیت مجالس عضو در بخش فناوری دیجیتال کمک می‌کند. [9] مرکز نوآوری اتحادیه بین‌المجالس جهانی از یک دبیرخانه تشکیل و توسط یک «کمیته راهبری» مدیریت می‌شود و در حال تبدیل به یک هاب خلق ارزش افزوده مطالعات پشتیبان دیپلماسی پارلمانی در گستره جهانی است. این مرکز هر دو سال یک‌بار میزبان برگزاری «کنفرانس جهانی پارلمان الکترونیک» است.

پایش «گزارش جهانی پارلمانی» یکی دیگر از مراجع تقویت اشراف نمایندگان بر سیاست‌های آتی اتحادیه بین‌المجالس جهانی است. این گزارش را به‌طور مشترک اتحادیه بین‌المجالس جهانی و «برنامه توسعه سازمان ملل متحد» تهیه می‌‌کند و مسائل عمده مؤثر بر عملکرد پارلمان را تحلیل و روندهای فعلی و شیوه‌های خوب را شناسایی می‌کند [10].

5. جمع‌بندی

مشارکت فعال و هوشمندانه مجلس دوازدهم در اتحادیه بین‌المجالس جهانی به‌عنوان بزرگ‌ترین و مهم‌ترین مجمع پارلمانی، نقش بی‌بدیلی را در گذار از دیپلماسی پارلمانی سنتی به دیپلماسی نوین پارلمانی ایفا می‌کند. کارآمدی، نوآوری، خلاقیت و ابتکار عمل از عناصر جدایی‌ناپذیر دیپلماسی نوین پارلمانی است. به همین منظور اعضای شورای اجرایی اتحادیه بین‌المجالس باید برای تمامی ارکان اتحادیه در مجمع و کمیته‌های دائمی، ابتکارات متناظر را تبیین کنند. ازطرفی انتفاع حداکثری از پتانسیل دیپلماتیک ریاست محترم مجلس شورای اسلامی در ششمین اجلاس رؤسای مجالس دنیا، می‌تواند تریبون مناسبی را برای دفاع از گفتمان انقلاب و حقوق بشر اسلامی در صیانت از کرامت انسانی عرصه کند.

یکی از گفتمان‌های غالب در مراودات دیپلماتیک اعضا در اتحادیه بین‌المجالس جهانی، بحث عدالت‌طلبی و فقرستیزی است. در این میان ابتکارات خوبی در دبیرخانه دائمی مقابله با فقر، فساد و تبعیض مرکز پژوهش‌ها نهایی شده است که برخی از آنها قابلیت طرح در اتحادیه بین‌المجالس جهانی را دارند. به همین دلیل تهیه پیوستار خلاقیت و نوآوری مرکز پژوهش‌ها در فسادستیزی و مقابله با فقر و تبعیض می‌تواند موتور محرکه رایزنی‌های دیپلماتیک ریاست محترم قوه مقننه و اعضای شورای اجرایی اتحادیه بین‌المجالس در دیدار با همتایان خود یا نمایندگان ارشد سایر مجالس باشد. هم‌زمان ابتکار عمل بانوان نماینده دیپلمات مجلس دوازدهم در اعتبارزدایی جنگ روایت‌ها و شناختی غرب برای القای مشارکت پایین زنان در سپهر حکمرانی انقلاب اسلامی مؤثر است. در پایان می‌توان نتیجه گرفت مشارکت اثربخش در اجلاس تاشکند، مستلزم ابتکار اداره کل امور بین‌الملل قوه مقننه برای ریل‌گذاری راهبرد یک‌ساله و چهارساله مجلس دوازدهم در اتحادیه بین‌المجالس و مشارکت فعال در مباحث بشردوستانه اتحادیه مذکور است.

 جدول 4. ابتکارات مجلس دوازدهم در اجلاس‌های سال 2025 اتحادیه بین‌المجالس جهانی در تاشکند و ژنو