نوع گزارش : گزارش های تقنینی
نویسنده
کارشناس گروه رفاه و تامین اجتماعی دفتر مطالعات اجتماعی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی
گزیده سیاستی
اعتبارات ردیف قانون حمایت از حقوق معلولان در لایحه بودجه 1404 حدود 23,8 هزار میلیارد تومان درنظر گرفته شده است. به رغم رشد مثبت این اعتبارات در سال 1404(حدود 81%) کل اعتبارات مورد نیاز جهت تحقق این قانون در سال 1404حداقل حدود 10۹هزار میلیارد تومان است.
کلیدواژهها
مسئله اصلی
بهموجب ماده (30) قانون حمایت از حقوق معلولان، سازمان برنامه و بودجه کشور موظف به ایجاد ردیف اعتباری ذیل فصل رفاه اجتماعی متناسب با عناوین فصول این قانون شده است. لذا از قانون بودجه سال 1398 ردیف اعتباری (131510) با عنوان «اجرای قانون حمایت از حقوق معلولین» ذیل اعتبارات سازمان بهزیستی کشور ایجاد شد. بررسی این ردیف بودجهای از زمان ایجاد آن تاکنون در قوانین بودجه سالیانه، بیانگر نکات مهمی است که در این گزارش به آن اشاره شده است. بهطورکلی اعتبارات ردیف مربوطه در سال 1404 رشد 81درصدی داشته که مثبت ارزیابی میشود و بیانگر اهتمام دولت به اجرای قانون موصوف است، اما این میزان اعتبار با منابع مورد نیاز جهت اجرای کامل قانون، فاصله معناداری دارد که این امر در گزارش حاضر بررسی شده است.
نقاط قوت و ضعف طرح
مهمترین نکته در خصوص اعتبارات ردیف قانون حمایت از حقوق معلولان نداشتن جامعیت و عدم کفایت این اعتبارات است. در قانون حمایت از حقوق معلولان که مشتملبر 34 ماده و 29 تبصره است؛ عمده احکام ماهیت بودجهای داشته و در هشت حکم دولت صراحتاً مکلف به در نظر گرفتن منابع مورد نیاز برای اجرای این احکام در قوانین بودجه سنواتی شده است. این احکام عبارتاند از: تبصره «2» ماده (5)، ماده (9)، بند «الف» و «ب» ماده (11)، تبصره «2» ماده (12)، ماده (17)، ماده (19) و ماده (27). بررسی قوانین بودجه در سالهای گذشته حاکی از نداشتن توجه مطلوب به این تکالیف در قوانین بودجه است. ازسوی دیگر برنامههای ارائه شده ذیل ردیف موصوف تاکنون تناسب لازم با سرفصلهای قانون، مورد تأکید در ماده (30) آن را نداشته است. ضمن اینکه این برنامهها از زمان ابلاغ قانون تاکنون رویه ثابتی بهویژه در سالهای اول نداشته است. بهطور مثال، برنامه اجرایی «حق بیمه سهم کارفرمایی و خویشفرمایی معلولان تحت پوشش» هم ذیل برنامه توسعه خدمات بیمهای و هم ذیل برنامههای اشتغال قرار گرفته است.
نتایج این گزارش بر عدم کفایت منابع در نظر گرفته شده جهت اجرای قانون حمایت از حقوق معلولان دلالت دارد. محاسبات گزارش برمبنای مستندات وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نشان میدهد که در سال 1403 اعتبارات مصوب قانون، فقط پاسخگوی 16 درصد از منابع مورد نیاز بوده است. این میزان در سال 1404 به 22 درصد افزایش یافته است؛ ولی کماکان با اعتبار مورد نیاز برای اجرای قانون فاصله قبال توجهی دارد.
همچنین تطبیق تبصرههای قانون بودجه 1404 با قانون حمایت از حقوق معلولان واجد نکات مهمی است که اهم موارد به این شرح است:
پیشنهادهای مرکز پژوهشها
افراد دارای معلولیت یکی از چهار گروه اصلی خدمتگیرندگان در سازمان بهزیستی کشورند که تا پایان بهمنماه 1403 جمعیتی بالغبر 1،594،632 نفر داشتهاند. معطوف به سیاستگذاری در حوزه افراد دارای معلولیت، قانون حمایت از حقوق معلولان در سال 1396 تصویب و در اردیبهشتماه 1397 به دستگاههای دولتی ابلاغ شد. بهموجب تکلیف ماده (30) این قانون، سازمان برنامه و بودجه کشور موظف به ایجاد ردیف ایجاد ردیف اعتباری ذیل فصل رفاه اجتماعی متناسب با عناوین فصول قانون مورد بحث، ذیل فصل رفاه اجتماعی و متناسب با عناوین فصول قانون در لوایح بودجه سنواتی شده است. عمل به این ماده از قانون بودجه سال 1398 اجرایی و لذا ردیف اعتباری (131510) با عنوان «اجرای قانون حمایت از حقوق معلولین» ذیل اعتبارات سازمان بهزیستی کشور ایجاد شد. باوجود این و چنانکه در ادامه به تفصیل خواهد آمد، مجموع خدمات و برنامههای ارائه شده به افراد دارای معلولیت در کشور را نمیتوان به ردیف اختصاصی قانون حمایت از حقوق معلولان در قوانین سالیانه بودجه خلاصه کرد و به نظر میرسد سهم افراد دارای معلولیت در این قوانین در چهار دسته از اعتبارات قابل بررسی است:
گزارش حاضر به تحلیل اعتبارات اختصاصی قانون حمایت از حقوق معلولان در قوانین بودجه سالیانه میپردازد؛ اگرچه به فراخور موضوع برخی از موارد چهارگانه مذکور نیز مورد اشاره قرار گرفته است. بازه زمانی مطالعه شده در این گزارش از زمان ابلاغ قانون حمایت از حقوق معلولان (یعنی 1397) تا زمان تدوین گزارش (1403) است. بر این اساس و بهمنظور بررسی دو اصل جامعیت و کفایت اعتبارات قانون حمایت از حقوق معلولان، پیش از ورود به بحث، تبصرههای مرتبط با قوانین بودجه سالیانه کشور بررسی و تحلیل شده و در ادامه وضعیت ردیف اعتباری ایجاد شده مرتبط با این قانون در قوانین بودجه سنواتی، سهم آن از هزینههای عمومی دولت، تغییرات مرتبط، میزان تحقق اعتبارات مصوب، تناسب ردیف اعتباری مورد بحث با فصول قانون حمایت از حقوق معلولان و تحلیل برنامهها از منظر اهداف کمّی و قوانین بودجه مصوب مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.
قانون حمایت از حقوق معلولان، که با عنوان لایحه حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت در تاریخ 1394/12/20 به مجلس شورای اسلامی تقدیم شد، با تصویب در تاریخ 1396/12/20 در مجلس شورای اسلامی و پس از تأیید شورای نگهبان، توسط دولت و جهت اجرا در 1397/2/1 به دستگاههای اجرایی ابلاغ شد. این قانون در 10 فصل تنظیم شده و مشتملبر 34 ماده و 29 تبصره است. فصلهای مربوطه عبارتاند از: تعاریف (1 ماده)، مناسبسازی، دسترسپذیری و تردد و تحرک (4 ماده و 6 تبصره)، خدمات بهداشتی، درمانی و توانبخشی (2 ماده و 2 تبصره)، امور ورزشی، هنری و فرهنگی (2 ماده و 1 تبصره)، کارآفرینی و اشتغال (7 ماده، 10 تبصره)، مسکن (3 ماده، 4 تبصره)، فرهنگسازی و ارتقای آگاهیهای عمومی (2 ماده)، حمایتهای قضایی و تسهیلات مالیاتی (5 ماده، 2 تبصره)، معیشت و حمایتهای اداری استخدامی (2 ماده)، برنامهریزی، نظارت و منابع مالی (6 ماده و 4 تبصره). عناوین فصلهای این قانون در شکل 1 آمده است.
شکل 1. قانون حمایت از حقوق معلولان به تفکیک فصول
ازحیث بودجه و اعتبارات در این قانون، دولت در هشت حکم مکلف شده است تا منابع مورد نیاز این احکام را در قالب بودجه سنواتی در نظر گیرد. در جدول 1، این احکام با لایحه بودجه 1404 مقایسه شده است. گفتنی است که تمام مواد ذکر شده در جدول زیر با تأکید صریح قانون بر تکلیف دولت مبنیبر ایجاد ردیف یا اعتبار اختصاصی در بودجه سنواتی آورده شده است.
جدول 1. مقایسه لایحه بودجه 1404 با احکام بودجهای قانون حمایت از حقوق معلولان[1]، [2]
|
فصل |
حکم حمایت از حقوق معلولان |
حکم بخش اول و دوم بودجه 1404 |
|
مناسبسازی، دسترسپذیری، تردد و تحرک |
«تبصره «2» ماده (5) استفاده افراد دارای معلولیت شدید از سامانه های حملونقل ریلی و اتوبوسرانی درون شهری دولتی و عمومی رایگان و استفاده این افراد از سامانه های برون شهری ریلی، هوایی و دریایی دولتی و عمومی نیمبها ست. وزارت مکلف است جهت اجرای این تبصره نسبت به پیش بینی اعتبارات لازم در لوایح بودجه سالانه اقدام و سازمان برنامه و بودجه در لایحه سالانه بودجه منظور نماید. |
جزء «1» بند «الف» تبصره «2» انتشار اوراق مالی اسلامی تا سقف 36 هزار میلیارد تومان بهمنظور توسعه حملونقل عمومی و تأمین خدمت (سرویس) ایابوذهاب دانشآموزان دارای معلولیت (جسمی، حرکتی و ذهنی) در خصوص مناسبسازی و دسترسپذیری منطبق با قوانین افراد دارای معلولیت. پنج درصد ( %5) این مبلغ بابت مصادیق قانون حمایت از حقوق معلولان (در حوزه حملونقل عمومی) اختصاص مییابد. |
|
امور ورزشی، فرهنگی، هنری و آموزشی |
ماده (۹) در سنین مختلف میتوانند با معرفی سازمان از آموزش عالی رایگان برای افراد دارای معلولیت نیازمند واجد شرایط |
بند «ب» تبصره «8» اختصاص منابع تا سقف 500 میلیارد تومان از ( 100 %) وجوه اداره شده بازپرداخت وامهای شهریه دانشجویی به دانشجویان تحت پوشش سازمان بهزیستی کشور |
|
کارآفرینی و اشتغال |
بند «الف» و «ب» ماده (11) الف ـ پرداخت تسهیلات اعتباری به کارفرما در مقابل اشتغال افراد دارای معلولیت، «ب» پرداخت تسهیلات اعتباری خوداشتغالی به به افراد دارای معلولیت. |
جزء «7» بند «الف» و بند «ث» تبصره «15» به الزامات اجرایی قانون حمایت از حقوق معلولان اشاره شده است. |
|
تبصره «2» ماده (12) پرداخت حداکثر پنجاه درصد (۵۰%) حداقل حقوق و دستمزد ماهانه مصوب شورای عالی کار برای فرد دارای معلولیت شاغل با توجه به شدت معلولیت (خفیف سی درصد(۳۰%)، متوسط چهل درصد (۴۰%) و شدید پنجاه درصد (۵۰%)). |
خدمات اشتغال حمایتی به شماره ردیف 0251- 110 به مبلغ 11,465,100 میلیون ریال در نظر گرفته شده است. |
|
|
مسکن |
ماده (17) اختصاص حداقل ده درصد (۱۰%) واحدهای مسکونی احداثی باکیفیت و مناسب سازی شده به افراد دارای معلولیت فاقد مسکن (با اولویت زوجهای دارای معلولیت و خانواده های دارای چند معلول) بهصورت ارزان قیمت. |
----- |
|
ماده (19) معافیت افراد دارای معلولیت از پرداخت هزینه های صدور پروانه ساختمانی، آماده سازی زمین، عوارض نوسازی و همچنین حق انشعابات آب، برق، گاز و دفع فاضلاب منطبق با الگوی مصرف مصوب. |
----- |
|
|
معیشت وحمایتهای اداری و استخدامی |
ماده (۲۷) دولت مکلف است کمکهزینه معیشت افراد دارای معلولیت بسیار شدید یا شدید فاقد شغل و درآمد را به میزان حداقل دستمزد سالانه تعیین و اعتبارات لازم را در قوانین بودجه سنواتی کشور منظور نماید. |
جزء «2» بند «پ» تبصره «12» سازمان بهزیستی کشور مکلف است در سقف اعتبارات مصوب مربوط به معلولان شدید و خیلی شدید فاقد شغل و درآمد، با انجام آزمون وسع توسط سازمان بهزیستی کشور، کمکمعیشت ماهانه که میزان آن در چهارچوب قوانین و مطابق آییننامه اجرایی مصوب هیئتوزیران تعیین میشود، پرداخت نمایند. |
اهم موارد بررسی شده در این مقایسه به این شرح است:
2-1. وضعیت پراکنده و غیرمنسجم احکام بودجهای فصل «مناسبسازی، دسترسپذیری، تردد و تحرک» در قالب اعتبارات بودجه 1404
این احکام ابتدا در تبصره «2» قانون بودجه، (%5) از اعتبارات 36 هزار میلیارد تومانی، معادل 1.8 هزار میلیارد تومان بابت مصادیق قانون حمایت از حقوق معلولان در حوزه حملونقل عمومی در نظر گرفته شده است. سپس ردیف متفرقه به شماره 73000065 برای اجرای ماده (5) قانون حمایت از افراد دارای معلولیت به مبلغ 1.6 هزار میلیارد تومان بدون تفکیک سهم این ماده از مصارف دیگر در نظر گرفته شده است. همچنین بند «الف» تبصره «10» نیز با حکم تخصیص 10 درصد از منابع حاصل از تهاتر، مولدسازی این بند برای تأمین سرانههای خدمات شهری (خدمات روبنایی، زیربنایی، بهسازی محیطی و تأمین زیرساختهای مبلمان شهری با توجه به قانون حمایت از حقوق معلولان) بهنوعی بدین فصل مربوط است. اگرچه تصویب این احکام برای جمعیت توانیابان کشور بسیار ضروری است و ناظر بر اینکه حمایت از افراد دارای معلولیت در دسترسپذیر کردن مکانها و وسایل حملونقل عمومی یکی از عوامل اصلی ضدطرد اجتماعی است، وضعیت پراکندگی اعتبارات مذکور و ابهام در میزان تخصیص این اعتبارات در کنار تکالیف دیگر، شاهدی بر آشفتگی بودجه افراد دارای معلولیت علیرغم قوانین مصرح است.
2-2. پایداری وضعیت نسبتاً مطلوب فصل «امور ورزشی، فرهنگی، هنری و آموزشی» در بخش آموزش عالی
همانند سالهای گذشته علاوهبر بند «ب» تبصره «8» که تخصیص تا سقف پانصد میلیارد را برای دانشجویان تحت پوشش سازمان بهزیستی کشور اعم از افراد دارای معلولیت در نظر گرفته است؛ منابع ردیف 0250-110 در جدول تکمیلی تحت عنوان «توانمندسازی دانشجویان و دانش آموزان تحت پوشش» به مبلغ 106 میلیارد تومان نیز مختص اجرای قانون حمایت از معلولان در نظر گرفته شده است.
2-3. استمرار ابهام در فصل «کارآفرینی و اشتغال»
در خصوص فصل «کارآفرینی و اشتغال» هرچند در جزء «7» بند «الف» و بند «ث» تبصره «15» به الزامات اجرایی قانون حمایت از حقوق معلولان اشاره شده، در هیچ بخشی به اعتبارات افراد دارای معلولیت به شکل مشخص اشاره نشده است. علاوهبر این، در ردیفی معین به شماره 0251-110 به مبلغ 1.1 هزار میلیارد تومان تحت عنوان «خدمات اشتغال حمایتی» ذیل ردیف قانون برای این جمعیت هدف در نظر گرفته شده است. درصورتیکه قانون حمایت از حقوق معلولان در این فصل مشخصاً به «پرداخت تسهیلات اعتباری به کارفرما در مقابل اشتغال افراد دارای معلولیت» و «پرداخت تسهیلات اعتباری خوداشتغالی به به افراد دارای معلولیت» اشاره کرده و تصریح شده است که منابع آن در بودجه سنواتی دیده شود، اما همچنان در لایحه بودجه 1404 نیز عناوین کلی نظیر حمایت از توانمندسازی و اشتغال معلولان آورده شده است. با توجه به سهم ناچیز 4درصدی اعتبارات توانمندسازی در سازمان بهزیستی از کل اعتبارات سال 1404 و با عنایت به پیچیدگیهای اشتغال افراد دارای معلولیت نسبت به سایر اقشار جامعه، ضروری است که اعتبارات قانونی مربوطه به شکل تفکیک شده برای امور معینی تخصیص یابد.
2-4. عدم توجه به تکالیف موضوع فصل «مسکن» در قوانین بودجه سالیانه
در خصوص احکام فصل «مسکن» قانون حمایت از حقوق معلولان با وجود تأکید ماده (17) و ماده (19) بر تخصیص منابع در بودجه سنواتی، احکام معین در خصوص مسکن افراد دارای معلولیت و معافیتهای موجود در قانون مذکور و بند «الف» ماده (39) قانون برنامه هفتم پیشرفت کشور دیده نمیشود. بند «ث» تبصره «15» با موضوع اعتبارات وام ودیعه، خرید یا ساخت مسکن منطبقبر تکالیف قانون حمایت از حقوق معلولان نیست و جزء تکالیف حمایتی سازمان بهزیستی کشور خارج از چارچوب قانون حمایت از حقوق معلولان به شمار میآید. پیشنهاد میشود با وجود تصویب نشدن آن در بخش اول بودجه، بهنحوی معافیت از تعرفههای مندرج در تبصره «2» بند «الف» ماده (39) قانون برنامه هفتم پیشرفت کشور برای این جمعیت هدف در نظر گرفته شود.
2-5. مغایرت بند «1» تبصره «12» قانون بودجه 1404 با ماده (27) قانون حمایت از حقوق معلولان
بهموجب ماده (27) قانون حمایت از حقوق معلولان، باید کمکمعیشت ماهیانه برای افراد دارای معلولیت شدید و خیلی شدید نیازمند، که فاقد شغل و درآمدند؛ به میزان حداقل دستمزد سالیانه تعلق یابد و اعتبارات لازم در قوانین بودجه سنواتی ذکر شود. بااینحال و علیرغم این ماده در تبصره «12» قانون بودجه سال 1404 میزان کمکمعیشت پرداختی، به آییننامه اجرایی مصوب هیئتوزیران ارجاع شده است که مخالف نص صریح ماده (27) قانون حمایت از حقوق معلولان و لذا مغایر با بند «الف» ماده (13) قانون برنامه هفتم پیشرفت مبنیبر عدم اصلاح قوانین دائمی در تصویب قانون بودجه است. بر این اساس، شایسته است این امر در سنوات آتی از طریق تلاش برای افزایش منابع اعتباری ماده (27) و افزایش فرصتهای اشتغال افراد دارای معلولیت موضوع مواد (11)، (12)، (13)، (14) و (15) مورد توجه قرار گیرد.
بهموجب ماده (30) قانون حمایت از حقوق معلولان، سازمان برنامه و بودجه کشور مکلف به ایجاد ردیف اختصاصی مرتبط ذیل فصل رفاه اجتماعی شده است. بررسی قوانین بودجه سالیانه نشان میدهد که این ردیف به شماره 131510و با عنوان «اجرای قانون حمایت از حقوق معلولین» ذیل اعتبارات سازمان بهزیستی کشور 131500 ایجاد شده است. باوجود این، این ردیف در قانون بودجه 1402 کل کشور در قالب ردیف مستقل مشاهده نمیشود. براساس بررسیهای بهعملآمده مشخص شد که در سال 1402 اعتبارات مورد نیاز قانون (ردیف اعتباری 131510) ذیل اعتبارات کلی سازمان بهزیستی کشور (131500) تخصیص یافته و بنابر گزارش قانون بودجه 1404، عملکردی بالغبر 89،865،000 میلیون ریال داشته است. عدم درج این اعتبار در قانون بودجه در قالب ردیف مستقل، ضمن تخلف از ماده (30) قانون حمایت از حقوق معلولان، ممکن است ابهاماتی را در میزان اعتبار و تخصیص آن ایجاد و مانع از «شفافسازی منابع اختصاصیافته برای اجرای قانون و حمایت از افراد دارای معلولیت ایجاد کند. مطابق با جدول 2 اعتبارات مربوط به قانون حمایت از حقوق معلولان در سال 1404، حدود 23.8 هزار میلیارد تومان منظور شده که نسبت به سال 1403 حدود 81 درصد رشد داشته است.
جدول 2. تغییرات اعتبارات قانون حمایت از حقوق معلولان از زمان ابلاغ قانون- ارقام به میلیون ریال (1403- 1397) [2]، [4]، [5]، [6]، [7]، [8]، [9]
|
سال |
بودجه مصوب قانون حمایت از حقوق معلولان |
درصد رشد |
|
1404 |
238،498،022 |
%80.6 |
|
1403 |
132،000،000 |
%47 |
|
1402 |
حذف ردیف - 89،865،000 (اعلام شده در قانون بودجه 1403) |
%213 |
|
1401 |
28,700,000 |
%68.9 |
|
1400 |
17،000،000 |
%30.8 |
|
1399 |
13،000،000 |
%18.2 |
|
1398 |
11،000،000 |
--- |
همانگونه که مشاهده میشود، بیشترین رشد اعتبارات قانون حمایت از حقوق معلولان مربوط به سال 1402، حدود 213 درصد بوده است. در شکل 2 تغییرات اعتبارات مصوب قانون حمایت از حقوق معلولان آمده است.
شکل 2. نمودار تغییرات اعتبارات قانون حمایت از حقوق معلولان (1404- 1398)[2]، [4]، [5]، [6]، [7]، [8]، [9]
گفتنی است که در قانون بودجه 1404 کل کشور، علاوهبر اعتبارات قانون حمایت از حقوق معلولان، اعتباری با کد 110 معادل 6.8 هزار میلیارد تومان تحت عنوان «توانمندسازی مددجویان، معلولان و ایثارگران» در جدول 7 قانون بودجه لحاظ شده و مازاد بر اعتبارات قانون حمایت از حقوق معلولان بخشی از آن برای توانمندسازی افراد دارای معلولیت در سه نهاد حمایتی کمیته امداد امام خمینی(ره)، بنیاد شهید و امور ایثارگران و سازمان بهزیستی کشور تعلق یافته است. سهم نهادهای مذکور در این خصوص به شرح این جدول است:
جدول 3. اعتبارات توانمندسازی مددجویان، معلولان و ایثارگران به تفکیک دستگاه (قانون بودجه 1404-ارقام به میلیون ریال) [2]
|
شماره طبقهبندی |
عنوان برنامه |
دستگاه |
هزینهای |
تملک داراییهای سرمایهای |
جمع برآورد 1404 |
||||||
|
|
|
|
عمومی |
متفرقه |
اختصاصی |
جمع |
عمومی |
متفرقه |
احتصاصی |
جمع |
|
|
110 |
توانمندسازی مددجویان، معلولان و ایثارگران |
کمیته امداد امام خمینی |
34،858،000 |
180،000 |
0 |
35،038،000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
35،038،000 |
|
110 |
سازمان بهزیستی کشور |
18،327،508 |
120،000 |
0 |
18،447،508 |
0 |
0 |
0 |
0 |
18،447،508 |
|
|
110 |
بنیاد شهید و امور ایثارگران |
13،799،000 |
0 |
1،400،000 |
15،199،000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
15،199،000 |
|
|
جمع کل |
68،684،508 |
||||||||||
مطابق با جدول 4، مصارف بودجه عمومی دولت در سال 1404 نسبت به سال پیش از آن، حدود 90 درصد رشد داشته است. همچنین سهم اعتبارات قانون حمایت از حقوق معلولان از مصارف بودجه عمومی دولت در این سال نسبت به مدت مشابه پیشین با کاهشی بسیار اندک، ثابت (0.004) نگه داشته شده است. بر این مبنا، اگرچه اعتبارات این قانون در لایحه بودجه سال 1404 به نسبت سال 1403 با 81 درصد رشد همراه بوده، سهم اعتبارات این قانون از مصارف بودجه عمومی دولت نسبت به سال گذشته شاهد تغییری نبوده است. بهطور کلی سهم اعتبارات قانون حمایت از حقوق معلولان از مصارف بودجه عمومی دولت در فاصله سالهای سال 1398 تا 1404، از حدود 0.002 به 0.004 افزایش یافته است. اگرچه این سهم در سال 1401 در مقایسه با سال 1398 حدود 0.0004 کاهش داشته است.
جدول 4. سهم بودجه مصوب قانون حمایت از حقوق معلولان از مصارف بودجه عمومی دولت (1404- 1397) - ارقام به میلیون ریال [2]، [4]، [5]، [6]، [7]، [8]، [9]
|
سال |
اعتبار مصوب قانون حمایت از حقوق معلولان (ردیف131510) |
اعتبارات متفرقه |
مجموع اعتبارات قانون |
مصارف بودجه عمومی دولت |
سهم از کل مصارف بودجه |
|||||
|
معلولین شدید و ضایعه نخاعی ناشی از تصادفات رانندگی و پیشگیری از معلولیت |
یارانه سود تسهیلات مسکن خانوار دارای دو معلول به بالای بهزیستی (جدول 9) |
مطالعه مناسبسازی فضاهای شهری معلولین جسمی و حرکتی (پیوست 1) |
توسعه و تجهیز فضاهای ورزشی جانبازان، معلولین و نابینایان (پیوست 1) |
استفاده نیمبهای معلولین شدید و خیلی شدید و ضایعه نخاعی از سامانههای برونشهری ریلی، هوایی (جدول 9) |
هزینههای خرید پروتز حلزون، درمان بیماران اوتیسم، بیماری تحلیل عضلانی نخاعی مادرزادی و [...] (جدول 7-1) |
|||||
|
1404 |
238،498،022 |
-- |
-- |
-- |
-- |
-- |
-- |
238،498،022 |
53،844،550،000 |
0.0044 |
|
1403 |
132،000،000 |
-- |
-- |
-- |
-- |
-- |
100،000 |
132،100،000 |
28،371،400،000 |
0.0046 |
|
1402 |
89،865،000 |
1،500،000 |
-- |
159،357 |
1،535،947 |
-- |
-- |
93،060،304 |
22،634،918،114 |
0.0041 |
|
1401 |
28,700,000 |
1،500،000 |
-- |
-- |
-- |
900 |
-- |
30،200،900 |
15،273،714،613 |
0.002 |
|
1400 |
17،000،000 |
1،500،000 |
5،000،000 |
155,926 |
160،525 |
-- |
-- |
23،816،451 |
12،779،209،356 |
0.0022 |
|
1399 |
13،000،000 |
2،000،000 |
400،000 |
-- |
-- |
-- |
-- |
15،400،000 |
6،498،093،921 |
0.0024 |
|
1398 |
11،000،000 |
-- |
345،600 |
-- |
-- |
-- |
-- |
11،345،600 |
5،200،083،652 |
0.0024 |
5. میزان تخصیص اعتبارات قانون حمایت از حقوق معلولان براساس برنامه
در سال 1404 اعتبارات قانون حمایت از حقوق معلولان به چهار برنامه «خدمات حمایت توانبخشی معلولان»، «خدمات اشتغال حمایتی»، «توانمندسازی دانشجویان و دانشآموزان تحت پوشش» و «خدمات حمایت اجتماعی مددجویان» تقسیم شده که مشروح آن در جدول 5 آمده است. مطابق با این جدول، 94 درصد از اعتبارات قانون حمایت از حقوق معلولان در سال 1404 به «خدمات حمایت توانبخشی» اختصاص یافته است.
جدول 5. میزان تخصیص اعتبارات قانون حمایت از حقوق معلولان براساس فصول (1404) ارقام به میلیون ریال [2]، [4]
|
سال |
شماره دستگاه اجرایی |
شماره برنامه |
شرح برنامه |
اعتبارات در قانون بودجه 1403 |
اعتبارات در قانون بودجه 1404 |
سهم از کل (1404) |
|
1404
|
131510 |
0366-106 |
خدمات حمایت توانبخشی معلولان |
121,514,373 |
224,361,622 |
94% |
|
131510 |
025-110 |
خدمات اشتغال حمایتی |
8,236,287 |
11,465,100 |
5% |
|
|
131510 |
0250-110 |
توانمندسازی دانشجویان و دانشآموزان تحت پوشش |
786,340 |
1,062,000 |
0.4 |
|
|
131510 |
0364-106 |
خدمات حمایت اجتماعی مددجویان |
1,463,000 |
1,609,300 |
0.7 |
|
|
جمع کل |
132،000،000 |
238,498,022 |
100 |
|||
مقایسه اعتبارات مصوب این برنامهها در سال 1404 و 1403 نشان میدهد که در سال 1404 مجموع اعتبارات «خدمات حمایت توانبخشی معلولان» 85 درصد افزایش، «خدمات اشتغال حمایتی» 39 درصد، «توانمندسازی دانشجویان و دانشآموزان تحت پوشش» 35 درصد و «خدمات حمایت اجتماعی مددجویان» 10 درصد افزایش داشته است.
6.بررسی میزان تحقق بودجه قانون حمایت از حقوق معلولان و حوزه حمایتی (1402)
جدول 6 به مقایسه اعتبارات مصوب و عملکرد قانون حمایت از حقوق معلولان و اعتبارات حمایتی دو نهاد کمیته امداد امام خمینی(ره) و سازمان بهزیستی کشور (غیر از تکالیف مرتبط با قانون حمایت از حقوق معلولان) می پردازد.
جدول 6. گزارش اعتبارات مصوب و عملکرد دستگاههای حمایتی در سال1402- ارقام به میلیون ریال[4]
|
عنوان |
عملکرد منابع عمومی (هزینهای) |
عملکرد (تملک داراییهای سرمایه ای) |
جمع کل (عملکرد) |
مصوب منابع عمومی (هزینهای) |
مصوب (تملک داراییهای سرمایهای) |
جمع کل (مصوب) |
عدم تحقق (میلیون ریال) |
درصد عدم تحقق |
|
قانون حمایت از حقوق معلولان (131510) |
86،727،557 |
0 |
86،727،557 |
89،865،000 |
0 |
89،865،000 |
3،137،443 |
%3.5 |
|
سازمان بهزیستی کشور (131500) |
103،224،394 |
1،842،230 |
105،066،624 |
106،014،000 |
2،769،226 |
108،783،226 |
3،581،602 |
%3.4 |
|
کمیته امداد امام خمینی (ره) (129600) |
148،427،580 |
462،800 |
148،890،380 |
153،085،000 |
128،451 |
153،213،451 |
4،323،071 |
%2.8 |
مشاهده میشود که میزان عدم تحقق اعتبارات مصوب قانون حمایت از حقوق معلولان در این سال حدود 3.5 درصد از کل اعتبارات مصوب، یعنی معادل (3،137،443 میلیون ریال)، است. این میزان تقریباً برابر با عدم تحقق اعتبارات مصوب سازمان بهزیستی کشور و کمیته امداد امام خمینی(ره) است. اگرچه شیوه تخصیص اعتبارات این قانون در سال 1402 (96.5%) مثبت ارزیابی میشود، به نظر میرسد دلیل اصلی برای اجرای نامطلوب قانون حمایت از حقوق معلولان، عدم «کفایت» اعتبارات مصوب، متناسب با فصول و تکالیف موضوع قانون است.
7.میزان تناسب ردیف اعتباری قانون حمایت از حقوق معلولان با فصول مرتبط مورد تأکید در ماده (30) این قانون
مطابق با ماده (30) قانون حمایت از حقوق معلولان ردیف اختصاصی ایجاد شده بهمنظور شفافیت مالی باید متناسب با فصول قانون تنظیم شود. براین اساس، انتظار این بود که طی سالهای گذشته حداقل 10 سرفصل برنامهای شامل: «مناسبسازی، دسترسپذیری و تردد تحرک»، «خدمات بهداشتی، درمانی و توانبخشی»، «امور ورزشی»، «امور آموزشی، فرهنگی و هنری»، «کارآفرینی، اشتغال و معیشت»، «مسکن»، «فرهنگسازی و ارتقای آگاهیهای عمومی»، «حمایتهای قضایی و مالیاتی»، «حمایتهای اداری و استخدامی»، «برنامهریزی، نظارت و منابع مالی» برای اجرای تکالیف این قانون، در قوانین بودجه سنواتی درج میشد. باوجود این، بررسی ردیف اعتباری مذکور حاکی از آن است که برنامههای اصلی ایجاد شده ذیل این ردیف، حداقل سه و حداکثر پنج مورد بوده و در هیچیک از سالهای گذشته تناسب مورد انتظار با قانون را نداشته است. ضمن اینکه ارائه ندادن این برنامهها در قالبی واحد طی سالهای گذشته امکان مقایسه دقیق آنها را سلب کرده است. در جدول 7 مشروح این برنامهها در فاصله سالهای 1398 تا 1403 آمده است.
جدول 7. ردیف اعتباری قانون حمایت از حقوق معلولان به تفکیک برنامه (1403- 1398) - ارقام به میلیون ریال [2]، [4]، [5]، [6]، [7]، [8]، [9]
|
شرح برنامه |
1404 |
1403 |
1402 |
1401 |
1400 |
1399 |
1398 |
|
|
برنامه توسعه خدمات بیمه ای |
---- |
4,496,675 |
منتشر نشده |
550,000 |
510,000 |
---- |
||
|
برنامه توسعه خدمات حمایتی/ خدمات حمایت اجتماعی |
1,609,300 |
2,000,000 |
250,000 |
400,000 |
---- |
|||
|
برنامه حمایت از اشتغال/ اشتغال حمایتی |
11,465,100 |
3,635,816 |
---- |
---- |
850,000 |
|||
|
برنامه توانمندسازی دانشجویان و دانشآموزان |
1,062,000 |
787,111 |
---- |
---- |
350,000 |
|||
|
برنامه توسعه خدمات حمایتی معلولان تحت پوشش |
--- |
--- |
850،000 |
---- |
---- |
|||
|
برنامه توسعه خدمات توانبخشی/حمایت توانبخشی |
224,361,622 |
121،080،398 |
15,350,000 |
12,090,000
|
---- |
|||
|
تأمین کمکمعیشت معلولان شدید و خیلی شدید |
--- |
--- |
---- |
---- |
3,000,000 |
|||
|
برنامه ارائه خدمات توانبخشی به نیازمندان |
---- |
--- |
---- |
---- |
5,500,000 |
|||
|
پوشش خدمات توانبخشی جسمی و روانی معلولان |
---- |
--- |
---- |
---- |
1,300,000 |
|||
|
|
238,498,022 |
132,000,000 |
89،865،000 |
28,700,000 |
17،000،000 |
13،000،000 |
11،000،000 |
|
داده های جدول 7 حکایت از آن دارد که بیشترین سهم اعتبارات (حدود 91%) قانون از زمان اجرا تحت عنوان «برنامه توسعه خدمات توانبخشی» اختصاص یافته است. چنانچه گفته شد، سهم این خدمات در سال 1404 حدود 94 درصد است.
8. تحلیل تغییرات برنامههای ذیل ردیف قانون حمایت از حقوق معلولان در اهداف کمّی و اعتبارات
تحلیل قوانین بودجه در سالهای 1398، 1399 و 1400 نشان میدهد که در این سالها مجموعاً چهارده برنامه اقدام، ذیل قانون حمایت از حقوق معلولان در نظر گرفته شده است که صرفاً تکالیف هفت حکم، یعنی تکالیف موضوع مواد (6)، (7)، (9)، (11)، تبصره «2» ماده (12)، ماده (13) و ماده (27) را شامل شده است. این برنامهها به تفکیک در جدول 8 آمده است. از آنجا که قانون حمایت از حقوق معلولان دارای مجموعاً 63 حکم (34 ماده و 29 تبصره) است و با توجه به اینکه غالب این احکام ماهیت بودجهای دارند، نمیتوان از جامعیت لازم در پوشش تکالیف قانون حمایت از حقوق معلولان در قوانین بودجه سالیانه سخن گفت. در ادامه، این برنامهها براساس دو شاخص اهداف کمّی و اعتبارات تحلیل شده است.
جدول 8. تغییرات برنامههای ذیل ردیف قانون حمایت از حقوق معلولان - ارقام به میلیون ریال [7]، [8]، [9]
|
ردیف |
سال |
گروه برنامه |
مستند قانون حمایت از حقوق معلولان |
شرح برنامه |
هدف کمی |
جمع کل |
تغییرات هدف کمّی |
تغییرات اعتبارات |
|
|
|
|
|
|
|
سنجه عملکرد |
مقدار |
|
|
|
|
1 |
1400 |
برنامه توسعه خدمات بیمهای |
ماده (13) |
حق بیمه سهم کارفرمایی و خویش فرمایی معلولان تحت پوشش |
نفر |
15,000 |
550,000 |
0 |
8% |
|
1399 |
15,000 |
510,000 |
0 |
0 |
|||||
|
1398 |
حمایت از اشتغال معلولان تحت پوشش |
15,000 |
510,000 |
0 |
0 |
||||
|
2 |
1400 |
برنامه توسعه خدمات حمایتی
|
ماده (11) |
حمایت از فرصتهای شغلی افراد دارای معلولیت تحت پوشش |
نفر |
20,000 |
250,000 |
0 |
25% |
|
1399 |
20,000 |
200,000 |
0 |
-- |
|||||
|
1398 |
--- |
--- |
--- |
--- |
-- |
-- |
|||
|
3 |
1400 |
برنامه توسعه خدمات حمایتی --- |
خلأ قانون |
معلولان دریافتکننده کمکهزینه تأمین، تعمیر و اجاره مسکن |
نفر |
10,000 |
250,000 |
0 |
25% |
|
1399 |
کمک به تأمین، تعمیر و اجاره مسکن معلولان |
10,000 |
200,000 |
-- |
-- |
||||
|
1398 |
--- |
--- |
--- |
--- |
-- |
-- |
|||
|
4 |
1400 |
برنامه توسعه خدمات حمایتی |
ماده (9) |
معلولان تحت پوشش دریافتکننده شهریه دانشجویی |
نفر |
18,000 |
600,000 |
12% |
50% |
|
1399 |
برنامه توسعه خدمات توانبخشی |
شهریه دانشجویان معلول تحتپوشش |
16,000 |
400،000 |
0 |
14% |
|||
|
1398 |
پرداخت شهریه دانشجویی به معلولان |
16,000 |
350,000 |
-- |
-- |
||||
|
5 |
1400 |
برنامه توسعه خدمات توانبخشی |
ماده (7) |
کمک به توانبخشی و آموزش معلولان در مراکز غیردولتی روزانه
|
نفر
|
50,000 |
3,000,000 |
0 |
87. % |
|
1399 |
50,000 |
1,600,000 |
24% |
33% |
|||||
|
1398 |
برنامه ارائه خدمات توانبخشی به نیازمندان |
40،400 |
1،200،000 |
-- |
-- |
||||
|
6 |
1400 |
برنامه توسعه خدمات توانبخشی |
ماده (27) |
مستمری معلولان شدید و خیلی شدید تحت پوشش |
نفر |
662,000 |
3,800,000 |
0 |
27% |
|
1399 |
662,000 |
3,000,000 |
0 |
0 |
|||||
|
1398 |
تأمین کمک معیشت معلولان شدید و خیلی شدید |
662,000 |
3,000,000 |
-- |
-- |
||||
|
7 |
1400 |
برنامه توسعه خدمات توانبخشی |
خلأ قانون |
کمکهزینه وسایل توانبخشی |
نفر |
100,000 |
650,000 |
0 |
8% |
|
1399 |
100,000 |
600,000 |
--- |
--- |
|||||
|
1400 |
خلأ قانون |
کمکهزینه وسایل بهداشتی |
28,000 |
250,000 |
0 |
25% |
|||
|
1399 |
28,000 |
200,000 |
--- |
--- |
|||||
|
1398 |
--- |
--- |
--- |
|
|
-- |
-- |
||
|
--- |
--- |
--- |
--- |
--- |
-- |
-- |
|||
|
8 |
1400 |
برنامه توسعه خدمات توانبخشی |
ماده (7) |
کمک به مراقبت، نگهداری و توانبخشی معلولان و بیماران روانی مزمن در مراکز غیردولتی |
نفر |
48,000 |
4,320,000 |
0 |
44% |
|
|
1399 |
48,000 |
3,000,000 |
20% |
15% |
||||
|
1398 |
برنامه ارائه خدمات توانبخشی به نیازمندان |
40،125 |
2،600،000 |
-- |
-- |
||||
|
9 |
1400 |
برنامه توسعه خدمات توانبخشی |
ماده (7) |
حق پرستاری معلولان ضایعه نخاعی
|
نفر |
28,000 |
1,200,000 |
0 |
30% |
|
1399 |
28,000 |
920,000 |
22% |
15% |
|||||
|
1398 |
برنامه ارائه خدمات توانبخشی به نیازمندان |
23,000 |
800،000 |
-- |
-- |
||||
|
10 |
1400 |
برنامه توسعه خدمات توانبخشی |
ماده (7) |
کمک به مراقبت، نگهداری و توانبخشی معلولان و بیماران روانی مزمن در خانواده |
نفر |
10,000 |
900،000 |
0 |
10%- |
|
1399 |
10,000 |
1،000،000 |
17% |
10% |
|||||
|
1398 |
برنامه ارائه خدمات توانبخشی به نیازمندان |
12،000 |
900،000 |
-- |
-- |
||||
|
11 |
1400 |
برنامه توسعه خدمات توانبخشی |
تبصره «3»- ماده (12) |
کمک به ارتقای کارایی افراد دارای معلولیت |
نفر |
5,000 |
430,000 |
0 |
26% |
|
1399 |
5,000 |
340,000 |
0 |
0 |
|||||
|
1398 |
حمایت از اشتغال معلولان تحت پوشش |
5,000 |
340,000 |
-- |
-- |
||||
|
12 |
1400 |
برنامه توسعه خدمات توانبخشی |
ماده (6) |
هزینههای خدمات توانبخشی روانی |
نفر |
5,000 |
130,000 |
0 |
0 |
|
1399 |
5,000 |
130,000 |
50%- |
57%- |
|||||
|
1398 |
پوشش خدمات توانبخشی جسمی و روانی معلولان |
10،000 |
300،000 |
-- |
-- |
||||
|
13 |
1400 |
برنامه توسعه خدمات توانبخشی |
ماده (6) |
هزینههای خدمات توانبخشی جسمی (حسی - حرکتی) و ذهنی |
نفر |
10,000 |
670,000 |
0 |
16% - |
|
1399 |
10,000 |
800,000 |
50%- |
20%- |
|||||
|
1398 |
پوشش خدمات توانبخشی جسمی و روانی معلولان |
20،000 |
1،000،000 |
-- |
-- |
||||
|
14 |
1400 |
--- |
--- |
--- |
--- |
--- |
--- |
--- |
--- |
|
1399 |
برنامه توسعه خدمات توانبخشی |
خارج از تکالیف قانون |
معلولان تحت پوشش برنامههای هنردرمانی |
نفر |
10,000 |
100,000 |
--- |
--- |
|
|
1398 |
--- |
--- |
--- |
--- |
--- |
--- |
-- |
-- |
|
8-1. اهداف کمّی
براساس جدول 8 مشاهده میشود که در اغلب موارد هدفگذاری کمّی برنامهها در بازه زمانی بررسی شده تغییری نکرده است. لذا علیرغم افزایش جمعیت افراد تحت پوشش سازمان بهزیستی کشور طی این سه سال از 1،052،002 به 1،308،479 نفر و نیز افراد در صف بررسی پرونده معلولیت، تعداد خدمتگیرندگان برنامههای مورد بحث تغییری نکرده است. بر این اساس میتوان نتیجه گرفت که غالب افزایش اعتبارات طی این سالها به معنای منظور کردن ضریب تورمی است، نه افزایش خدمتگیرندگان. ضمن اینکه اهداف کمّی در ارائه «هزینههای خدمات توانبخشی جسمی (حسی - حرکتی) و ذهنی» و « هزینههای خدمات توانبخشی روانی» در سال 1399 حدود 50 درصد کاهش داشته است. سایر تغییرات در اهداف کمّی مربوط به «کمک به توانبخشی و آموزش معلولان در مراکز غیردولتی روزانه»، «کمک به مراقبت، نگهداری و توانبخشی معلولان و بیماران روانی مزمن در مراکز غیردولتی» و «حق پرستاری افراد دارای معلولیت ضایعه نخاعی» موضوع ماده (7) قانون حمایت از حقوق معلولان و «شهریه دانشجویان دارای معلولیت» موضوع ماده (9) این قانون است.
8-2. تحلیل اعتبارات
اعتبارات مربوط به «کمک به مراقبت، نگهداری و توانبخشی معلولان و بیماران روانی مزمن در مراکز غیردولتی» با اعتبار 4،320،000 میلیون ریال و 44 درصد رشد در سال 1400 بیشترین سهم را از مجموع اعتبارات داشته است و پس از آن «مستمری معلولان شدید و خیلی شدید تحت پوشش» با اعتبار 3،800،000 میلیون ریال و 27 درصد رشد و «کمک به توانبخشی و آموزش معلولان در مراکز غیردولتی روزانه » با اعتبار 3،000،000 میلیون ریال و 87 درصد رشد قرار دارد.
تحلیل این اعتبارات (شکل 4) نشان میدهد که بیشترین تمرکز دولت و سازمان بهزیستی کشور در اجرای قانون بر نگهداری از افراد دارای معلولیت در مراکز غیردولتی قرار دارد. این درحالی است که به گزارش مرکز پژوهشهای مجلس در ارزیابی عملکرد فصل سوم قانون حمایت از حقوق معلولان، اعتبارات اختصاصیافته به مراکز فقط قادر به تأمین 20 درصد هزینههای مورد نیاز بوده که خود شاهدی بر بیکفایتی بودجه اختصاصیافته قانون حمایت از حقوق معلولان حتی درباره برنامهها و هزینههای اجتنابناپذیر (نگهداری از افراد دارای معلولیت) است. ضمن آنکه در ماده (7) قانون حمایت از حقوق معلولان تسهیل شرایط نگهداری و مراقبت از افراد دارای معلولیت شدید و خیلی شدید و افراد دارای معلولیت چندگانه نیازمند در خانواده نیز مورد توجه قرار گرفته است.
شکل3. نمودار تفکیک اعتبارات حوزه توانبخشی برحسب برنامه[6]
9.کفایت اعتبارات قانون حمایت از حقوق معلولان در لایحه بودجه 1404
برمبنای مصادیق برنامههای دارای اولویت قانون حمایت از حقوق معلولان، هدفگذاری کمّی و برمبنای سرانه مورد نیاز برای هر برنامه از نظر کارشناسان اعتبار لازم برای اجرای قانون حمایت از حقوق معلولان در سال 1403 بالغبر 81 هزار میلیارد تومان بوده است. این درحالی است که اعتبار مصوب این قانون در همین سال حدود 13.2 هزار میلیارد تومان بوده است. لذا اعتبار مصوب در سال 1403 فقط پاسخگوی 16 درصد از اعتبارات مورد نیاز بوده است. بر همین اساس، با مبنا قرار دادن اعتبارات مورد نیاز در سال 1403 و با فرض ثابت ماندن اهداف کمّی برنامهها برای سال 1404 و منظور کردن نرخ تورم 33.3 درصد (براساس دادههای مرکز آمار ایران) برآورد اعتبار مورد نیاز برای این سال در حداقلیترین حالت حدود 109 هزار میلیارد تومان است. ازاینرو اعتبار مصوب قانون حمایت از حقوق معلولان در سال 1404 حدود 22 درصد منابع لازم بوده که به نسبت سال 1403 رشد قابل توجهی داشته و میزان کفایت از 16 درصد به 22 درصد افزایش یافته است که مثبت ارزیابی میشود، اما کماکان با اعتبار مورد نیاز برای اجرای قانون فاصله قابل اعتنایی دارد. مشروح موارد پیشگفته در جدول 9 آمده است.
جدول 9. اعتبارات مورد نیاز و مصوب قانون حمایت از حقوق معلولان در سالهای 1403 و 1404- ارقام به میلیون ریال[10]
|
عنوان برنامه |
اعتبار مورد نیاز |
اعتبار مصوب |
سال |
|
برنامه توسعه خدمات توانبخشی |
439،288،220 |
121،080،398 |
1403 |
|
حمایت از اشتغال معلولان تحت پوشش |
90،960،000 |
3،635،816 |
|
|
برنامه توانمندسازی دانشجویان و دانشآموزان |
900،000 |
787،111 |
|
|
برنامه توسعه خدمات بیمهای |
7,344,000 |
4،496،675 |
|
|
برنامه توسعه خدمات حمایتی (مسکن) |
241،000،000 |
2،000،000 |
|
|
مناسبسازی و دسترسپذیرسازی |
40،020،000 |
نامشخص |
|
|
جمع کل |
819,512,220
|
132،000،000 |
1403 |
|
جمع اعتبار با احتساب رشد 30درصدی برای سال 1404 |
1،092،409،789 |
238،498،022 |
1404 |
همچنین بررسی مستندات بودجهریزی قانون حمایت از حقوق معلولان در وزارت رفاه بیانگر این موضوع است که در برخی از موارد برنامههای عنوان شده ذیل ردیف قانون، سنخیتی با تکالیف آن نداشته و باید در ردیف بودجه سازمان بهزیستی کشور (131500) لحاظ شود. برخی از این موارد در جدول 10 ذکر شده است. گفتنی است که در محاسبه بودجه مورد نیاز قانون این مصادیق در نظر گرفته نشده است. که جزئیات آن در جدول 9 قابل مشاهده است؛
جدول 10. مصادیق برنامههای نامرتبط با قانون حمایت از حقوق معلولان ذیل ردیف اعتباری (131510) [10]
|
عنوان فعالیت |
مستند قانون |
تعداد |
سرانه |
اعتبار |
میزان سرانه |
|
کمکهزینه وسایل توانبخشی معلولان، اندامهای مصنوعی و خدمات توانپزشکی |
ندارد (ذیل اعتبارات ماده (7) منظور شده است) |
500000 |
50 |
25,000,000 |
سالیانه |
|
کمکهزینه پرداخت ازدواج و جهیزیه |
--- |
20,000 |
300 |
6,000,000 |
زوج |
مطابق با ماده (30) قانون حمایت از حقوق معلولان مصوب 1396، سازمان برنامه و بودجه کشور بهمنظور شفافسازی، ملزم به ایجاد ردیف اعتباری متناسب با فصول قانون ذیل فصل رفاه اجتماعی شده است. این ردیف به شماره 131510از سال 1398 ذیل اعتبارات سازمان بهزیستی کشور ایجاد شده است. بررسی برنامههای اجرا شده طی سالهای 1398 تا 1400 گویای این مطلب است که از مجموع چهارده برنامه منظور شده در قوانین بودجه سالیانه، صرفاً تکالیف هفت ماده یعنی مواد (6)، (7)، (9)، (11)، تبصره «2» ماده (12)، (13) و (27) در این برنامهها دیده شده و سایر احکام بودجهمحور قانون حمایت از حقوق معلولان تاکنون در قوانین بودجه سنواتی درنظر گرفته نشده یا واجد ابهام است. همچنین محاسبات این مطالعه نشان میدهد که 94 درصد اعتبارات بودجه قانون حمایت از حقوق معلولان در سال 1404 به خدمات حمایت توانبخشی اختصاص یافته است. بهعلاوه تحلیل اهداف کمّی این برنامهها در سالهای 1398 تا 1400 نشان میدهد که عموماً اهداف برنامهها و جمعیت خدمتگیرندگان تغییرات قابل توجهی نداشته و لذا رشد اعتبارات بیشتر ناظر بر لحاظ کردن نرخ تورم سالیانه است و شامل افزایش سالیانه جمعیت افراد تحت پوشش سازمان و افزایش گستره شمول خدمات ارائه شده به ذینفعان نیست.
در سال 1404 اعتبار مصوب قانون حمایت از حقوق معلولان، حدود 23.8 هزار میلیارد تومان بوده که حدود 0.004 مصارف بودجه عمومی دولت را تشکیل میدهد. رشد اعتبارات مورد بحث در سال 1404، قابل توجه و حدود 81 درصد است و کفایت اعتبارات این قانون در سال 1404 در مقایسه با سال پیش از آن از 16 درصد به 22 درصد رسیده است که اقدام مثبتی است؛ اما همچنان با اعتبارات مورد نیاز برای اجرای کامل قانون، فاصله قابل توجهی دارد. طبق محاسبات نهادهای ذیربط، قانون حمایت از حقوق معلولان در سال 1404 نیازمند تخصیص حداقل 109 هزار میلیارد تومان اعتبار است و لذا تحقق و اجرای قانون مستلزم برنامهریزی و اهتمام بیشتر در افزایش اعتبارات ردیف مرتبط در سالهای آتی است.
10-1. پیشنهادها
