بررسی چالش های اجرای ماده (7) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت درخصوص خوابگاه های متأهلین 1. دانشگاه های ذیل وزارت علوم، تحقیقات وفناوری

نوع گزارش : گزارش های نظارتی

نویسنده

مدیر گروه زنان، خانواده و جوانان دفتر مطالعات آموزش و فرهنگ مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

چکیده
با توجه به تأکید قوانین بر ضرورت احداث و بازسازی خوابگاه های متأهلین، بررسی و ارزیابی میزان توسعه خوابگاه های متأهلین در دانشگاه ها نشان می دهد که اگرچه شاهد رشد در تعداد و ظرفیت خوابگاه های متأهلین پس از تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت هستیم، اما همچنان شکاف عمیقی بین نیاز دانشجویان با وضعیت موجود وجود دارد. به نحوی که با وجود ۹۳ هزار و ۹۰۵ نفر دانشجوی متأهل در دانشگاه های دولتی ذیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در کل کشور (مبتنی بر خوداظهاری دانشجویان)، تنها ۳۸ بلوک خوابگاه متأهلین با ظرفیت یک هزار و ۷۴۲ نفر وجود دارد؛ این بدین معناست که از هر ۱۰۰ دانشجوی متأهل در کشور تنها برای دو نفر خوابگاه متأهلین در دسترس است.
ازجمله چالش های پیش روی دانشگاه ها در تحقق ماده (۷) قانون جوانی جمعیت می توان به فقدان منابع پایدار جهت تأمین اعتبارات مورد نیاز احداث و بازسازی خوابگاه های متأهلین، فقدان زمین مورد نیاز جهت ساخت خوابگاه های متأهلین در برخی دانشگاه های مادر، فقدان پیوست آینده پژوهی جهت احصای نیاز دانشگاه ها به خوابگاه متأهلین، بالا بودن میانگین عمر خوابگاه های متأهلین در کشور، طولانی بودن صف انتظار جهت دریافت خوابگاه متأهلین، کمبود امکانات اولیه در خوابگاه های متأهلین، عدم نقش آفرینی دانشجو در خوابگاه و بی توجهی به نگهداشت بهینه آن، چالش های آماری از قبیل ابتنای وضعیت تأهل به خوداظهاری دانشجویان و فقدان شاخص درخصوص نیاز واقعی دانشجویان به خوابگاه متأهلی، فقدان آیین نامه درخصوص چگونگی اولویت بندی بین ساخت خوابگاه های متأهلین و اعطای وام ودیعه مسکن در استان های مختلف و فقدان آیین نامه درخصوص چگونگی واگذاری خوابگاه های متأهلی به دانشجویان متقاضی اشاره کرد.

گزیده سیاستی

 ازجمله چالشهای پیشروی تحقق ماده (7) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت می توان به فقدان منابع پایدار جهت تأمین اعتبارات مورد نیاز احداث و بازسازی خوابگاههای متأهلین و ضعف در نظام استخراج آمار متأهلین و فقدان آیین نامه درخصوص چگونگی واگذاری خوابگاهها اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

 خلاصه مدیریتی

  • بیان/ شرح مسئله

براساس اطلاعات مرکز آمار ایران مبتنی‌بر پرسش‌نامه هزینه و درآمد خانوار و همچنین نظرسنجی‌های صورت گرفته از جوانان، یکی از مهم‌ترین چالش‌ها درخصوص ازدواج بهنگام و شروع زندگی مشترک، هزینه‌های مرتبط با مسکن بوده که در این میان یکی از مسیر‌های کاهش هزینه‌های مسکن جهت تشویق به شروع زندگی در میان جوانان، تقویت خوابگاه‌های دانشجویی متأهلین است.

اگر چه مسئله خوابگاه های متاهلین در قوانین مختلف دیده شده اما در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت ذیل ماده (7) این موضوع با هدف ظرفیت‌سازی جدید و تعیین تکالیف مشخص برای هر دستگاه مجددا دیده شد. در این گزارش وضعیت موجود خوابگاه‌های متأهلین، نسبت آن با جمعیت زوجین جوان دانشجو و چالش‌های تحقق مواد قانونی موردنظر از طریق نامه‌نگاری با وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و برگزاری جلسات کارشناسی با متخصصان مورد بررسی قرار گرفته است.

 

  • نقطه‌نظرات/ یافته‌های کلیدی

براساس اطلاعات مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مبتنی‌بر خوداظهاری دانشجویان در هنگام ثبت ‌نام اولیه، طی سال‌ تحصیلی 1402-1401‌، ‌684 هزار و 73 دانشجو در دانشگاه‌های دولتی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مشغول به تحصیل بوده که از این میان 93 هزار و 905 نفر آنها متأهل هستند؛ این بدین‌معناست که 14 درصد دانشجویان شاغل به تحصیل در دانشگاه‌های دولتی تحت نظارت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری متأهل بوده و 81 درصد مجرد هستند.

آمارهای وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نشان می‌دهد در سال 1402، با وجود 93 هزار و 905 نفر دانشجوی متأهل در دانشگاه‌های دولتی ذیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در کل کشور تنها 38 بلوک خوابگاه متأهلین با ظرفیت یک هزار و 742 نفر وجود دارد. بر این اساس، از هر 100 دانشجوی متأهل در کشور تنها برای دو نفر خوابگاه متأهلین در دسترس است. این در‌حالی است که از هر 100 دانشجوی مجرد، برای 32 نفر امکان دسترسی به خوابگاه وجود دارد.

علاوه‌بر‌این تا سال 1400، سرانه هر متر‌مربع خوابگاه متأهلین نسبت به دانشجویان متأهل بسیار ناچیز (کمتر از یک مترمربع برای هر دانشجوی متأهل) است. همچنین برخی از دانشگاه‌های مهم و تراز اول کشور همچون دانشگاه الزهرا، بوعلی سینا، شهید چمران اهواز، دانشگاه علامه طباطبائی، دانشگاه شاهد و دانشگاه علم و صنعت ایران فاقد خوابگاه متأهلین بودند.

به‌واسطه ابلاغ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت وضعیت احداث و افزایش زیربنای خوابگاه‌های متأهلین در دانشگاه‌ها افزایش یافته است. به‌نحوی‌که دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، دانشگاه تبریز، دانشگاه مراغه، دانشگاه علامه طباطبائی، دانشگاه مازندران، دانشگاه ایلام، دانشگاه ارومیه و دانشگاه علم و صنعت و ... ازجمله دانشگاه‌هایی هستند که پس از ابلاغ قانون اقدام به ساخت خوابگاه‌های متأهلین کرده‌اند. بااین‌حال، عدم افزایش زیر‌بنا در برخی از دانشگاه‌ها همچون دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه شهید باهنر کرمان، دانشگاه ولایت، دانشگاه کاشان، دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی، دانشگاه صنعتی اسفراین، دانشگاه صنعتی همدان پس از ابلاغ قانون (از 1400 تا 1402) محل سؤال است.

اگرچه این رشد مثبت ارزیابی می‌شود؛ بااین‌حال در مقایسه با جمعیت دانشجویان متأهل و نیاز واقعی جامعه دانشگاهی همچنان فاصله قابل‌توجهی با شرایط استاندارد وجود دارد. همچنین، به‌رغم اینکه نیاز واقعی جامعه دانشگاهی به علت فقدان سامانه منسجم در این حوزه واضح نیست؛ اما شواهد عینی نشان از پاسخ‌گو نبودن خوابگاه‌های متأهلی نسبت به جمعیت متقاضی دارد.

ازجمله چالش‌های پیش‌روی دانشگاه‌ها در تحقق ماده (7) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت می‌توان به فقدان منابع مالی پایدار جهت تأمین اعتبارات مورد نیاز احداث، نگهداری و بازسازی خوابگاه‌های متأهلین، فقدان زمین مورد نیاز جهت ساخت خوابگاه‌های متأهلین در برخی دانشگاه‌های مادر، فقدان پیوست آینده‌پژوهی جهت احصای نیاز دانشگاه‌ها به خوابگاه متأهلین، بالا بودن میانگین عمر خوابگاه‌های متأهلین در کشور، طولانی بودن صف انتظار جهت دریافت خوابگاه متأهلین، کمبود امکانات اولیه در خوابگاه‌های متأهلین، عدم نقش‌آفرینی دانشجو در خوابگاه و بی‌توجهی به نگهداشت بهینه آن، ضعف در بهره‌مندی از مشاوره‌های تخصصی در فرایند ساخت خوابگاه، ضرورت اصلاح نظام استخراج داده‌های مرتبط با دانشجویان متأهل، فقدان شاخص‌های عملیاتی و ملی درخصوص چگونگی اولویت‌بندی در مورد ساخت خوابگاه‌های متأهلین و اعطای وام ودیعه مسکن اشاره کرد.

 

  • پیشنهاد راهکارهای تقنینی، نظارتی یا سیاستی

به‌منظور رفع چالش‌های پیش‌روی ساخت و توسعه خوابگاه‌های متأهلین پیشنهادهای زیر قابل طرح است:

  • اصلاح فرایند ثبت وضعیت تأهل دانشجویان و ضرورت به‌روزرسانی آن در ابتدای هر نیم‌سال از طریق اتصال به داده‌های ثبت ‌احوال (مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری)،
  • الزام به تهیه پیوست آینده‌پژوهی، آمایش سرزمین و انجام مطالعات توجیهی و پشتیبان قبل از اعطای مجوز ساخت خوابگاه متأهلین (اداره کل نظارت بر طرح‌های عمرانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با همکاری دانشگاه‌ها)،
  • ضرورت تدوین آیین‌نامه درخصوص نحوه اولویت‌بندی بین ساخت خوابگاه‌های متأهلین و پرداخت ودیعه مسکن در دانشگاه‌های استان‌های مختلف مبتنی‌بر اولویت‌بندی ساخت خوابگاه متأهلین در دانشگاه‌های مراکز استان و پرداخت وام ودیعه مسکن و برای دانشگاه‌های خارج از مرکز استان (صندوق رفاه دانشجویان و اداره کل نظارت بر طرح‌های عمرانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری)،
  • تدوین آیین‌نامه «شرایط واگذاری خوابگاه به دانشجویان متأهل و نحوه اولویت‌بندی متقاضیان با حفظ استقلال دانشگاه‌ها» جهت تعیین برخی از شرایط مبتنی‌بر شرایط بومی و ظرفیت‌های موجود به‌منظور افزایش شفافیت و نظارت‌پذیری بیشتر (صندوق رفاه دانشجویان)،
  • ضرورت پیش‌بینی اعتبارات مورد نیاز ساخت و تجهیز خوابگاه‌های متأهلین در ردیفی مستقل و متمرکز در بودجه سنواتی ذیل وزارت علوم تحقیقات و فناوری (سازمان برنامه و بودجه)،
  • ضرورت انجام استطاعت‌سنجی جهت اولویت‌بندی دانشجویان در اعطای خوابگاه متأهلین به دانشجویان متأهل (صندوق رفاه دانشجویان)،
  • تغییر در شاخص‌های سنجش رتبه‌بندی دانشگاه‌ها براساس شاخص خدمات اجتماعی زیر‌ساخت و تسهیلات و ضریب دادن به خوابگاه متأهلین در آن،
  • طراحی سند دانشگاه دوستدار خانواده برای ارتقا و توسعه امکانات رفاهی دانشجویان متأهل (صندوق رفاه دانشجویان)،
  • سیاستگذاری تشویقی‌ حمایتی به‌منظور تقویت خوابگاه‌های متأهلین خودگردان، مشارکتی و خیرساز (وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، بانک مرکزی، وزارت راه و شهرسازی و سازمان برنامه و بودجه کشور)،
  • استفاده از ظرفیت قوانین دیگر همچون ماده (4) قانون جهش تولید مسکن برای ساخت خوابگاه‌های متأهلین جهت بهره‌مندی از تسهیلات پرداختی نظام بانکی (وزارت راه و شهرسازی)،
  • واگذاری ساختمان‌ها و املاک مازاد دولتی به دانشگاه‌ها به‌منظور تغییر کاربری به خوابگاه متأهلین مبتنی‌بر آیین‌نامه مولد‌سازی دارایی‌های دولت (وزارت امور اقتصادی و دارایی- وزارت راه و شهرسازی)،
  • ضرورت تأمین زمین خوابگاه‌های متأهلین برای دانشگاه‌هایی که با تأیید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در حوزه تأمین زمین در جوار دانشگاه با چالش مواجه هستند (وزارت راه و شهرسازی)،
  • معافیت دانشگاه‌ها از پرداخت عوارض ساختمان خوابگاه‌های متأهلی به شهرداری‌ها،
  • استفاده از ظرفیت ساختمان‌ها و املاک واحدهای خالی از دانشجوی دانشگاه پیام‌نور از طریق تهاتر یا سایر عقود شرعی با بخش خصوصی و غیردولتی جهت توسعه خوابگاه‌های دانشجویی،
  • استفاده از شرکت‌های دانش‌بنیان و مهندسان مشاور ذی‌صلاح جهت طراحی معماری خوابگاه‌های متأهلی و مبلمان سبک، کم‌حجم در خوابگاه متأهلین با توجه به کوچک بودن آنها (اداره کل نظارت بر طرح‌های عمرانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری).

1. مقدمه

یکی از چالش‌ها و موانع ازدواج جوانان هزینه‌های شروع زندگی به‌ویژه هزینه‌های مسکن است. مراجعه به افکارسنجی‌های ملی در سطح کشور نیز نشان از اهمیت موضوع هزینه‌های مسکن در شروع زندگی و ازدواج دارد. در پیمایش ملی خانواده که توسط جهاد دانشگاهی در سال 1398 با بیش از 5 هزار جامعه نمونه انجام شد، پاسخ‌گویان در پاسخ به این پرسش که «به‌نظر شما هرکدام از موارد زیر چقدر در بالا رفتن سن ازدواج تأثیر دارند» نقش «عدم برخورداری از مسکن مستقل» را تا 82 درصد به‌صورت خیلی زیاد و یا زیاد مهم تلقی کرده‌اند. علاوه‌بر‌این، داده‌های عینی نیز نشان از اهمیت هزینه‌های مسکن در شروع زندگی دارد. براساس گزارش مرکز آمار ایران نیز در سال 1403، نسبت «هزینه خالص گروه‌های هزینه‌ای غیرخوراکی به کل هزینه‌های خانوارهای شهری کشور» در حوزه مسکن بیشترین میزان بوده است؛ به‌نحوی‌که 38.1 درصد هزینه‌های خالص گروه‌های هزینه‌ای غیرخوراکی به حوزه مسکن اختصاص یافته است. نسبت هزینه خالص مسکن در گروه‌های هزینه‌ای غیرخوراکی به کل هزینه‌های خانوارهای روستایی کشور نیز در سال 1401‌، 19.1 درصد گزارش شده است [1].

اگرچه دولت در راستای کاهش هزینه‌های مسکن گام‌هایی همچون مسکن مهر، تسهیلات مسکن برای مسکن اولی‌ها و مسکن اجتماعی را برداشته، اما مجموع این اقدامات، نتوانسته بار هزینه مسکن را از روی دوش زوج‌های جوان بردارد. براساس گزارش‌ها، سه دهک پایین جامعه یعنی دهک‌های یک تا سه از لحاظ اقتصادی به‌صورت مطلق و دهک‌های چهارم و پنجم و حتی بخشی از دهک ششم نیز نسبتاً قادر به تأمین مسکن مورد نیاز برای سکونت خود نیستند [2].

براساس گزارش مرکز آمار ایران، شاخص زمان انتظار برای خانه‎دار شدن خانوارهای شهری کشور برای یک واحد مسکونی با مساحت ۸۰ مترمربع و با فرض عدم ‌تغییر قیمت مسکن و ذخیره‎ کل درآمد سالیانه خانوار، در سال ۱۳۹٤ برابر ٤,١ سال بوده است که این شاخص در سال ۱۳۹٦ به ٣.٥ سال کاهش می‎یابد، اما در سال ١٤٠٠ بار دیگر به ٨.٤ سال افزایش می‎یابد. حال اگر هزینه‎های خوراکی خانوار از درآمد کسر شود، مدت زمان انتظار در سال ۱۳۹٤ به ٥.٣ سال، در سال ۱۳۹٦ به ٤.٤ سال و در سال ١٤٠٠ به ١٠.٨ سال می‌رسد. درحالی‌که با کسر کل هزینه‎های خانوار، مدت زمان انتظار در سال ١٣٩٤ برابر ٦٩.٦، در سال ۱۳۹٦ برابر ٣٤.٥ سال و در سال ١٤٠٠ برابر ٤٧.٤ سال محاسبه می‌شود؛ بنابراین خانوارهای شهری کشور برای صاحب‌خانه شدن باید ٤٧ سال منتظر بمانند [3].

گفتنی است؛ نظام قانونگذاری با توجه به مسائل و هزینه‌های قابل‌توجه شروع زندگی برای زوجین جوان در حوزه مسکن مسیرهایی همچون قانون جهش تولید مسکن، مسکن موقت (قانون تسهیل ازدواج جوانان)، وام ودیعه خرید و ساخت مسکن (‌بودجه سنواتی) و همچنین تقویت خوابگاه‌های متأهلین را در پیش گرفته که برخی از آنها همچون مسکن موقت هرگز وارد فاز اجرایی نشده و برخی کم‌و‌بیش با فراز‌و‌فرودهایی درحال اجراست.

یکی از مسیر‌های کاهش هزینه‌های مسکن جهت تشویق به شروع زندگی در میان جوانان، تقویت خوابگاه‌های دانشجویی متأهلین است. این امکان علاوه‌بر کاهش قابل‌توجه هزینه‌های شروع زندگی در زوج‌های جوان در ترویج سبک زندگی مبتنی‌بر قناعت و ساده‌زیستی و همچنین کاهش میانگین سن ازدواج جوانان که به‌عنوان یکی از سیاست‌های اسناد بالادستی در قانون برنامه ششم توسعه (‌ماده 102) و قانون برنامه هفتم پیشرفت (ماده 79) ذکر شده نیز بسیار مؤثر است. بنابراین در این گزارش تلاش خواهد شد تا ضمن مرور پیشینه تقنینی تکلیف دولت به ساخت خوابگاه متأهلین، وضعیت موجود خوابگاه‌های متأهلین، نسبت آن با جمعیت زوجین جوان دانشجو و چالش‌های تحقق مواد قانونی موردنظر از طریق نامه‌نگاری با وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، برگزاری جلسات کارشناسی با متخصصان مورد بررسی قرار گیرد.

ملاحظات: در این گزارش به‌منظور ارائه تصویری بهتر از وضعیت خوابگاه‌های متأهلین و همچنین نظر به منفک بودن ساختار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در امور دانشجویی، صرفاً وضعیت خوابگاه‌های متأهلین ذیل وزارت علوم تحقیقات و فناوری بررسی شده و تحلیل خوابگاه‌های متأهلین ذیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به گزارش دیگری واگذار شده است.

2. پیشینه تقنینی

بررسی سابقه تقنینی قوانین نشان می‌دهد موضوع خوابگاه‌های متأهلین از دهه 80 مورد توجه سیاستگذاران بوده است.

در ماده (10) قانون تسهیل ازدواج جوانان مصوب 1384/10/7 [4]، موضوع خوابگاه‌های متأهلین مورد توجه قرار گرفته است. در این ماده ذکر شده: «ماده (10) ‌- وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مؤسسات دارای مرکز آموزشی، موظفند در چارچوب بودجه سنواتی نسبت به ساخت و واگذاری خوابگاه‌ها برای متأهلین اقدام لازم را معمول دارند و همچنین نسبت به پرداخت کمک‌هزینه تحصیلی به دانشجویان متأهل به میزان دو برابر دانشجویان مجرد، که افزایش آن از محل صندوق اندوخته ازدواج جوانان تأمین می‌شود، اقدام نمایند.

تبصره‌- دانشجویان متأهل رشته‌های پزشکی مجازند قبل از انجام خدمت سربازی و طرح خدمت نیروی انسانی در آزمون دوره‌های تخصصی شرکت کنند».

با‌این‌حال، همان‌طور که مشخص است در این ماده هیچ قاعده، هدف کمّی یا ضوابط احداثی برای خوابگاه متأهلین تدوین نشده و صرفاً بر این تأکید شده که «دستگاه‌ها در چارچوب بودجه سنواتی اقدامات لازم را معمول دارند».

در مصوبه نقشه مهندسی فرهنگی کشور مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی (1392) [5] نیز در بند «۱۳» راهبرد کلان سوم پیرامون «تبیین، تشکیل، تحکیم، تعالی و ایمن‌سازی خانواده» بر لزوم «تدوین و اجرای قوانین و برنامه‌های مشوق دانشجویان و سربازان به ازدواج همچون افزایش مستمری، تخصیص امکانات خوابگاهی، رفاهی، تحصیلی و اشتغال منعطف و محل خدمت و تحصیل متناسب با شرایط زوجین (٢ و ٤)» تأکید شده است. علاوه‌بر‌این، در راهبرد 4 درخصوص «جلوگیری از کاهش نرخ باروری کل و ارتقای آن متناسب با آموزه‌های اسلامی، اقتضائات راهبردی کشور، مطالعات جمعیت‌شناختی و آمایش و پایش مستمر جمعیتی» بر این نکته تأکید شده که «مراکز آموزش عالی موظفند در توزیع و تخصیص وام دانشجویی، وام ودیعه مسکن و همچنین تخصیص خوابگاه‌های دانشجویی، دانشجویان متأهل دارای فرزند را در اولویت قرار دهند».

در قانون برنامه ششم توسعه (مصوب 1396) نیز موضوع خوابگاه‌های متأهلین ذیل بند «پ» ماده (103) مجدد مورد توجه قرار گرفته است: «دولت مکلف است بخشی از اعتبارات عمرانی خود را در قالب بودجه سنواتی به تأمین خوابگاه‌های مناسب برای دانشجویان متأهل اختصاص دهد. اولویت استفاده از این خوابگاه‌ها با زوج دارای فرزند می‌باشد» [6].

بر این اساس به‌منظور تأمین اعتبار لازم، هرساله در قوانین بودجه سنواتی موضوع خوابگاه‌های متأهلین در قالب پیش‌بینی بخشی از درآمد اختصاصی و تملک‌دارایی سرمایه‌ای دانشگاه‌ها به این موضوع لحاظ می‌شود.

همان‌طور که ملاحظه می‌شود در این قوانین نه‌تنها موضوع خوابگاه‌های متأهلین مورد توجه قرار گرفته بلکه بر اولویت خوابگاه‌های متأهلین برای دانشجوی متأهل دارای فرزند نیز تأکید شده است. با‌این‌حال، بررسی گزارش‌ها حکایت از ضعف در اجرای این حکم به علت عدم تصویب هیئت‌امنای دانشگاه‌ها دارد.

در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت با توجه به اهمیت حمایت از این مسئله ذیل ماده (7) موضوع خوابگاه‌های متأهلین با هدف ظرفیت‌سازی جدید و تعیین تکالیف مشخص برای هر دستگاه دیده شد. در این ماده ذکر شده:

ماده (7)‌ـ در اجرای بند «پ» ماده (۱۰۳) قانون برنامه پنج‌ساله ششم توسعه، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران کلیه دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی دولتی مکلفند متناسب با برآورد نیاز دانشجویان متأهل اعم از بومی و غیربومی، زن و مرد، نسبت به هزینه‌کرد حداقل ده درصد (۱۰%) از درآمد اختصاصی و 10 درصد (۱۰%) از اعتبارات تملک‌دارایی‌های سرمایه‌ای سالیانه مقرر در بودجه سنواتی خود به‌استثنای مواردی که از لحاظ شرعی مصارف مشخصی دارند جهت احداث، تکمیل، تأمین و تجهیز خوابگاه‌های متأهلین اقدام کنند.

تبصره «1»ـ در اجرای بند «پ» ماده (۱۰۳) قانون برنامه پنج‌ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به دولت اجازه داده می‌شود سالیانه مطابق قوانین بودجه سنواتی تا پنج سال مبلغ بیست هزار میلیارد (۲۰.۰۰۰.۰۰۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال اوراق مالی اسلامی منتشر کند تا به‌منظور احداث، تکمیل، تجهیز و تأمین خوابگاه‌های دانشجویی متأهل به مصرف برسد.

تبصره «2»ـ کلیه دانشگاه‌ها و مراکز آموزش‌ عالی مکلفند، اراضی و ساختمان‌های مازاد خود را با مشارکت خیرین و سایر دستگاه‌ها به تأمین خوابگاه‌ها و یا منازل مسکونی مورد نیاز دانشجویان متأهل اختصاص دهند. اراضی و ساختمان‌هایی که از لحاظ شرعی شرایط و مصارف خاصی دارند از شمول این حکم مستثنا هستند.

تبصره «3»ـ وزارت راه و شهرسازی مکلف است اراضی مازاد با کاربری آموزشی، تحقیقات و فناوری در اختیار خود را مطابق با ضوابط شهرسازی و به میزان سرانه‌های مصوب، برای جبران کسری احداث خوابگاه‌های دانشجویی و طلاب متأهل به دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی و حوزه‌های علمیه با حفظ مالکیت دولت به‌صورت اجاره ۹۹‌ساله و غیرقابل تغییر کاربری واگذار نماید.

تبصره «4»ـ کلیه دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشگاه‌ها و پارک‌های علم و فناوری مکلفند متناسب با تعداد دانشجویان متأهل، خوابگاه‌های موجود را جهت اختصاص به خوابگاه‌های متأهلین بهسازی و تجهیز نمایند و در احداث خوابگاه‌های جدید، خوابگاه‌های متأهلین را در اولویت قرار دهند.

تبصره «5»ـ وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلفند ظرف 6 ماه پس از لازم‌الاجرا شدن این قانون پیوست‌های فرهنگی احداث خوابگاه‌های متأهلین را مبتنی‌بر نظام‌نامه پیوست فرهنگی طرح‌های مهم و کلان کشور مصوب 1392/1/21 شورای عالی انقلاب فرهنگی تهیه و با تصویب وزیر مربوط به دانشگاه‌های مرتبط ابلاغ نمایند.

تبصره «6»ـ دانشگاه‌های غیردولتی و حوزه‌های علمیه در‌صورتی‌که اقدام به ساخت خوابگاه‌های متأهلین نمایند از تسهیلات تبصره‌های «۱» و «۳» در چارچوب تبصره «۵» برخوردار خواهند بود.

تبصره «7»ـ سازمان اوقاف و امور خیریه و تولیت آستان‌های مقدسه با رعایت نوع وقف و ترویج «فرهنگ وقف و تعالی خانواده» مکلفند با همکاری وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و راه و شهرسازی و همچنین مراکز مدیریت حوزه‌های علمیه، ضمن استفاده از ظرفیت‌های مردمی، به احداث «خوابگاه متأهلین ویژه دانشجویان و طلاب» اقدام نمایند.

همان‌طور که ملاحظه می‌شود در این ماده علاوه‌بر تکلیف به هزینه‌کرد از درآمد اختصاصی و تملک‌دارایی سرمایه‌ای در این حوزه، از ظرفیت اوراق مالی اسلامی، تکلیف وزارت راه و شهرسازی به اختصاص اراضی و ساختمان‌های مازاد دانشگاه‌ها با مشارکت خیرین و سایر دستگاه‌ها، اعطای اولویت به ساخت خوابگاه‌های متأهلین در احداث خوابگاه‌های جدید، ضرورت طراحی پیوست فرهنگی به‌منظور احداث خوابگاه متأهلین، تکلیف سازمان اوقاف و امور خیریه و تولیت آستان‌های مقدسه با رعایت نوع وقف و ترویج «فرهنگ وقف و تعالی خانواده» جهت احداث خوابگاه متأهلین استفاده شده است. با توجه به اهمیت موضوع، در این گزارش ضمن بررسی تعداد دانشجویان متأهل دانشگاه‌های ذیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، میزان تحقق ماده (7) در این دانشگاه‌ها نیز بررسی خواهد شد.

 

  1. وضعیت دانشجویان متأهل در دانشگاه‌های ذیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

مقدماتی‌ترین اقدام جهت فهم ضرورت توجه به خوابگاه‌های متأهلین، احصای وضعیت دانشجویان متأهل و نسبت آن با خوابگاه‌های متأهلین است. اگرچه در بررسی این مسئله باید به این نکته نیز توجه داشت که وجود خوابگاه‌های متأهلین با کیفیت مناسب، می‌تواند به‌عنوان یک مشوق در راستای ترغیب به ازدواج در ایام دانشجویی عمل ‌کند.

نکته حائز اهمیت آنکه رصد و ارزیابی وضعیت تأهل دانشجویان در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری عمدتاً بر‌مبنای خود‌اظهاری دانشجو و در زمان شروع ثبت نام اولیه در دانشگاه بوده و هیچ الزامی جهت اعلام تغییر وضعیت دانشجو از حیث تجرد/ تأهل وجود ندارد. بر این اساس یکی از مهم‌ترین ‌چالش‌های شکل گرفته در این زمینه، فقدان دسترسی به آمارهای به‌روز‌رسانی شده از جمعیت دانشجویان متأهل طی ایام تحصیل و سنجش تأثیر سیاست‌ها یا مشوق‌های ارائه شده در این زمینه است.

براساس اطلاعات به دست آمده از مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در سال 1401-1402 در کشور یک میلیون و 880 هزار و 452 دانشجو (اعم از پیام‌نور، جامع و علمی-کاربردی، فرهنگیان، فنی و حرفه‌ای، غیر‌دولتی و غیر‌انتفاعی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و سایر دستگاه‌های اجرایی) وجود دارد که از این میان 332 هزار و 402 نفر آنها متأهل و یک میلیون و 360 هزار و 765 نفر نیز مجرد هستند. بر این اساس نسبت دانشجویان متأهل و مجرد به‌شرح زیر است:

 

شکل 1. نمودار نسبت دانشجویان متأهل و مجرد به کل دانشجویان [7]

 

 

 

 

همان‌گونه که ملاحظه می‌شود 72 درصد دانشجویان کشور در سال 1402-1401 مجرد و 18 درصد متأهل هستند، 10 درصد نیز به علت اتکای وضعیت تأهل به خوداظهاری‌، وضعیت تأهل خود را مشخص نکرده‌اند. با‌این‌حال، توجه به این نکته ضروری است که تمامی این افراد در دانشگاه‌های دولتی مشغول به تحصیل نیستند و این آمار در‌برگیرنده آمار دانشجویان دانشگاه‌های پیام‌نور و غیر‌انتفاعی و جامع علمی -کاربردی نیز است. با توجه به تمرکز خوابگاه‌های متأهلین در دانشگاه‌های دولتی به‌نظر می‌رسد آنچه در این زمینه حائز اهمیت بوده، نسبت دانشجویان متأهل مشغول به تحصیل در دانشگاه‌های دولتی به خوابگاه‌های متأهلین است.

براساس اطلاعات مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، 684 هزار و 73 دانشجو در دانشگاه‌های دولتی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مشغول به تحصیل هستند که از این میان 93 هزار و 905 نفر آنها متأهل هستند. بر این اساس، نسبت تعداد دانشجویان متأهل به سایر دانشجویان در دانشگاه‌های دولتی ذیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به‌شرح زیر است:

شکل 2. نمودار نسبت تعداد دانشجویان متأهل مشغول به تحصیل در دانشگاه‌های دولتی وابسته به علوم، تحقیقات و فناوری [7]

 

 

 

 

همان‌طور که ملاحظه می‌شود مبتنی‌بر خوداظهاری دانشجویان در زمان ثبت نام اولیه در سال 1402، تنها 14 درصد دانشجویان شاغل به تحصیل در دانشگاه‌های دولتی متأهل بوده و 81 درصد مجرد هستند، 5 درصد نیز به علت وابسته بودن آمار به خوداظهاری، وضعیت تأهل خود را بیان نکرده‌اند. البته این نسبت براساس مقطع تحصیلی دانشجویان متفاوت است.

براساس نامه مرکز پژوهش‌های مجلس به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و همچنین پاسخ مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به نامه مرکز پژوهش‌ها از بین 189 دانشگاه‌های ذیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری- اسامی این دانشگاه‌ها و نسبت جمعیت متأهل به کل دانشگاه‌ها در پیوست 1 قابل مشاهده است؛ نسبت دانشجویان متأهل به کل دانشجویان در برخی از دانشگاه‌ها زیر یک درصد است که ازجمله آنها می‌توان به دانشگاه زابل، دانشگاه بناب، مرکز آموزش عالی محلات، مرکز آموزش عالی گناباد، دانشگاه ملایر اشاره کرد که مسئله قابل تأملی است.

با توجه به تعداد قابل‌توجه دانشگاه‌ها در ادامه تلاش خواهد شد وضعیت تأهل برخی از دانشگاه‌های مهم در کشور مبتنی‌بر فهرست اعلامی مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام مورد بررسی قرار گیرد.

وضعیت تأهل دانشگاه‌هایی که مبتنی‌بر «نتایج ارزیابی و رتبه‌بندی دانشگاه‌ها» توسط شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم رتبه‌بندی شده‌اند به‌شرح زیر است [8]:

جدول 1. وضعیت تأهل در دانشگاه‌های رتبه یک تا 10 مبتنی‌بر نتایج ارزیابی و رتبه‌بندی دانشگاه‌ها

رتبه دانشگاه

عنوان دانشگاه

کل دانشجویان

کل دانشجویان متأهل

کل دانشجویان مجرد

درصد دانشجویان متأهل به کل دانشجویان

1

دانشگاه تهران

44381

8629

35544

19.44

2

دانشگاه جامع امام حسین

تعداد دانشجویان این دانشگاه اعلام نشده است.

3

دانشگاه فردوسی مشهد

29431

6844

22483

23.25

4

دانشگاه صنعتی شریف

10755

475

10280

4/42

5

دانشگاه صنعتی امیرکبیر

13593

1154

12397

8.49

6

دانشگاه تربیت‌مدرس

10125

2711

7414

26/78

7

دانشگاه علم و صنعت ایران

11716

1421

10293

12.13

8

دانشگاه شهید بهشتی

17061

2396

14662

14/04

9

دانشگاه شیراز

19045

3062

15983

16.08

10

دانشگاه اصفهان

16152

2346

13775

15.52

11

دانشگاه علامه طباطبائی

12178

2102

10069

17.26

مأخذ: نویسنده، تلفیق رتبه‌بندی مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام با اطلاعات مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.

همان‌طور که ملاحظه می‌شود نرخ تأهل در بسیاری از دانشگاه‌های دارای رتبه یک تا 10، مبتنی‌بر اطلاعات ISC کمتر از 30 درصد بوده، این آمار در برخی دانشگاه‌های تراز اول کشور همچون دانشگاه صنعتی شریف نیز کمتر از 5 درصد است. امری که بر ضرورت اتخاذ سیاست‌های حمایتی جدی‌تر در راستای تسهیل و تشویق ازدواج دانشجویی تأکید دارد. حال باید دید نسبت دانشجویان متأهل به خوابگاه‌های متأهلین در دانشگاه‌های کشور به چه شکل است و از چه رویه‌ای تبعیت می‌کند.

 

  1. وضعیت خوابگاه‌های متأهلین ذیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از حیث آمار

در حال حاضر به علت فقدان سامانه متمرکز، امکان رصد نسبت افرادی که موفق به دریافت خوابگاه می‌شوند در مقایسه با کلیه دانشجویان متقاضی خوابگاه، وجود ندارد. این مسئله از این حیث حائز اهمیت است که در فقدان چنین سامانه متمرکزی امکان سنجش نیاز واقعی دانشجویان و سپس برنامه‌ریزی برای اقدامات زیرساختی در این راستا وجود ندارد. با‌این‌وجود، جلسه با کارشناسان و فعالان این حوزه نشان می‌دهد که به علت کمبود خوابگاه‌های متأهلی، امکان دریافت خوابگاه برای تمامی دانشجویان متقاضی وجود ندارد و صف انتظار دریافت این تسهیلات نیز بسیار طولانی است. در جدول 2 وضعیت خوابگاه‌های متأهلین از سال 1397 تا سال 1402 به تفکیک تعداد خوابگاه‌های مجردی و متأهلین و ظرفیت آنها بررسی شده است.

 

جدول 2. مقایسه تعداد بلوک‌های مجردی و متأهلین و ظرفیت خوابگاه‌های ذیل علوم، تحقیقات و فناوری از سال 1399-1402 [9]

تعداد و ظرفیت بلوک ها

1397

1398

1399

1400

1401

1402

تعداد بلوک خوابگاه‌های مجردی

919

919

951

980

1,033

1,070

ظرفیت خوابگاه‌های مجردی (نفر)

189,000

191,000

193,000

202,000

212,000

223,000

تعداد بلوک خوابگاه‌های متأهلین

27

28

27

30

34

38

ظرفیت خوابگاه‌های متأهلین

1205

1251

1210

1385

1650

1,742

مبتنی‌بر نظر خبرگان و کارشناسان این حوزه تا پیش از سال 1400، رویکرد سیاستگذاران و برنامه‌ریزان عمرانی- رفاهی در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بر ساخت خوابگاه مجردی بوده، امری که در جدول فوق نیز قابل ملاحظه است. در ادامه وضعیت رشد خوابگاه‌های متأهلین به تفکیک تعداد خوابگاه‌های ملکی و ظرفیت واحدهای مستقر در آنها و در مقایسه با خوابگاه‌های مجردی ارائه می‌شود. در شکل ستونی زیر نسبت بلوک‌های خوابگاه‌های متأهلین به بلوک‌های خوابگاه مجردی و نسبت ظرفیت خوابگاه‌های متأهلین با مجردی مقایسه شده است.

 

شکل 3. نمودار نسبت بلوک‌های خوابگاه‌های متأهلین به بلوک‌های خوابگاه مجردی و نسبت ظرفیت خوابگاه‌های متأهلین با مجردی [9]

 

 

 

 

آنچه از شکل‌های فوق قابل برداشت است؛ سهم ناچیز خوابگاه‌های متأهلین به خوابگاه‌های مجردی هم از منظر تعداد بلوک‌ها و هم از منظر ظرفیت تعداد نفرات است.

مطابق با جدول فوق، در سال 1402، به‌رغم وجود 93 هزار 905 نفر دانشجوی متأهل در دانشگاه‌های دولتی ذیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در کل کشور تنها 38 بلوک خوابگاه متأهلین با ظرفیت یک هزار و 742 نفر وجود دارد. این بدین‌معناست که از هر 100 دانشجوی متأهل در کشور تنها برای دو نفر خوابگاه متأهلین در دسترس است. این در‌حالی است که از هر 100 دانشجوی مجرد، برای 32 نفر امکان دسترسی به خوابگاه وجود دارد که این امر نشان‌دهنده ظرفیت بسیار ناچیز خوابگاه‌های متأهلین در مقایسه تعداد دانشجویان متأهل است. امری که آسیب‌های متعددی همچون طولانی شدن صف انتظار را نیز به‌همراه خواهد داشت.

از‌سوی دیگر، رشد خوابگاه‌های متأهلین نیز در طی سال‌های مذکور از یک روند ثابت و پایدار تبعیت نکرده و همان‌طور که در شکل زیر قابل ملاحظه است روند خوابگاه متأهلین در سال 1399 با رشد منفی 3.5 درصدی مواجه بوده و تنها در سال 1400 و پس از یک سال رشد منفی، 11 درصد رشد را تجربه کرده است.

 

شکل 4. نمودار مقایسه درصد رشد تعداد بلوک‌های خوابگاه‌های متأهلین و مجردی از سال 1402-1398 [۹]

 

 

 

 

 

همان‌طور که ملاحظه می‌شود؛ تعداد بلوک خوابگاه‌های متأهلین از سال 1397 از 27 بلوک به 38 بلوک در سال 1402 روندی صعودی داشته و این در‌حالی است که تعداد بلوک‌های خوابگاه‌های مجردی از 919 مورد به 980 بلوک افزایش‌یافته که این مسئله نشان می‌دهد که تا سال 1400 اولویت دانشگاه‌ها ساخت خوابگاه برای دانشجویان مجرد بوده است.

 

شکل 5. نمودار مقایسه درصد رشد ظرفیت خوابگاه‌های متأهلین (تعداد نفرات) با خوابگاه مجردی از سال 1398 تا‌کنون [9]

 

 

 

 

همان‌طور که از شکل فوق قابل برداشت است؛ درصد رشد ظرفیت خوابگاه مجردی از سال 1400 تغییر قابل ملاحظه‌ای نداشته و از 4.6 درصد به 5.1 درصد افزایش یافته است. با‌این‌وجود، درصد رشد ظرفیت خوابگاه‌های متأهلین از سال 1399‌، قابل ملاحظه بوده و آنچه در این میان حائز اهمیت است این نکته می‌باشد که رشد ظرفیت خوابگاه‌های متأهلین در شرایطی رخ داده که تعداد بلوک‌ها افزایش قابل‌توجهی نداشته است، لذا این نکته می‌تواند منجر به کاهش کیفیت خدمات ارائه شده و کیفیت شرایط زندگی در خوابگاه‌های متأهلین شود.

آنچه از شکل‌های فوق قابل ذکر است؛ از سال 1400 شاهد رشد در تعداد بلوک‌های خوابگاه‌های متأهلین و همچنین افزایش ظرفیت خوابگاه‌های متأهلین هستیم. به‌عبارت دیگر می‌توان گفت؛ تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و تدوین ضمانت اجرا در آن از طریق برخورد با مستنکف قانون، منجر به افزایش توجه مدیران وزارت علوم‌، تحقیقات و فناوری به موضوع خوابگاه‌های متأهلین شده است. با‌این‌حال، این رشد در مقایسه با جمعیت دانشجویان متأهل و نیاز واقعی جامعه دانشگاهی همچنان فاصله قابل‌توجهی با شرایط استاندارد دارد. از‌سوی دیگر یکی از مسائل چالش‌برانگیز توزیع جغرافیایی خوابگاه‌های متأهلین است.

 

3. توزیع جغرافیایی خوابگاه‌های متأهلین موجود در کشور

همان‌طور که ذکر شد؛ به‌رغم تأکید قوانین مختلف بر مسئله خوابگاه متأهلین ازجمله مصوبه نقشه مهندسی فرهنگی کشور در سال 1392 و قانون تسهیل ازدواج جوانان مصوب 1384، وضعیت ساخت خوابگاه‌های متأهلین تا پیش از سال 1400 (سال تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت) بسیار ناچیز بوده است. بر این اساس با توجه به تفاوت تعداد دانشجویان متأهل در دانشگاه‌های مختلف آنچه در این میان حائز اهمیت بوده وضعیت خوابگاه‌های متأهلین در دانشگاه‌های مختلف کشور است. در جدول زیر وضعیت خوابگاه‌ها به‌همراه تعداد دانشجویان متأهل آنها بررسی شده است. 

جدول 3. وضعیت خوابگاه‌های متأهلین ذیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در سال 1400 [10]

کد دستگاه اصلی

نام دستگاه اصلی

زیربنای خوابگاه متأهلین (‌مترمربع)

تعداد دانشجویان متأهل

سرانه در هر مترمربع نسبت به تعداد دانشجویان متأهل

113570

دانشگاه قم

1000

2656

2/66

114500

دانشگاه تهران

12654

8629

0/68

114600

دانشگاه شهید بهشتی

7308

2396

0/33

114700

دانشگاه الزهرا (س)

0

1402

 0/00

114800

دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)

3080

936

0/30

115000

دانشگاه بوعلی سینا

0

1095

0/00

115007

دانشگاه سید‌جمال‌الدین اسدآبادی

0

70

0/00

115100

دانشگاه شیراز

0

3062

0/00

115102

دانشگاه صنعتی شیراز

0

250

0/00

115108

دانشگاه فسا

0

60

0/00

115400

دانشگاه صنعتی اصفهان

17700

827

0/05

115450

دانشگاه شهرکرد

924

933

1/01

115500

دانشگاه فردوسی مشهد

3093

6844

2/21

115504

دانشگاه نیشابور

0

472

0/00

115505

دانشگاه صنعتی قوچان

0

220

0/00

115700

دانشگاه صنعتی شریف

9207

475

0/05

116000

دانشگاه تبریز

0

7270

0/00

116001

دانشگاه بناب

0

23

0/00

116002

دانشگاه محقق اردبیلی

750

2026

2/70

116004

دانشگاه مراغه

0

219

0/00 

116500

دانشگاه اصفهان

6550

2346

0/36

116600

دانشگاه هنر اصفهان

0

294

0/00

117000

دانشگاه شهید چمران اهواز

0

1587

0/00

117001

دانشگاه صنعتی جندی‌شاپور

0

142

0/00

117004

دانشگاه صنعتی خاتم‌الانبیا بهبهان

0

151

0/00

117050

دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر

1800

190

0/11

117060

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان

720

49

0/07

117100

دانشگاه گیلان

0

2054

0/00

117200

دانشگاه لرستان

0

1297

0/00

117500

دانشگاه شهید باهنر کرمان

6000

1443

0/24

117505

دانشگاه صنعتی سیرجان

0

170

0/00

117506

مجتمع آموزش عالی بم

0

76

0/00

117510

دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته کرمان

0

207

0/00

117511

دانشگاه جیرفت

0

307

0/00

118000

دانشگاه رازی

1350

1231

0/91

118100

دانشگاه کردستان

0

1092

0/00

118500

دانشگاه علامه طباطبائی

0

2102

0/00

119000

دانشگاه سیستان و بلوچستان

4000

1348

0/34

119003

دانشگاه ولایت

2400

219

0/09

119100

دانشگاه زابل

3150

176

0/06

119200

دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار

0

280

0/00

119500

دانشگاه مازندران

0

1780

0/00

119503

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

0

253

0/00

119510

دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل

0

428

0/00

119600

دانشگاه یزد

0

1781

0/00

119604

دانشگاه میبد

0

433

0/00

119606

دانشگاه اردکان

0

392

0/00

119700

دانشگاه هنر

0

504

0/00

120000

دانشگاه خوارزمی

1190

1491

1/25

120002

دانشگاه کاشان

3300

1428

0/43

120004

دانشگاه اراک

0

900

0/00

120006

دانشکده حکیم سبزواری

0

1386

0/00

120007

دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

0

911

0/00

120100

دانشگاه شاهد

0

435

0/00

120300

دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی

1394

736

0/53

120400

دانشگاه دامغان

1500

185

0/12

121000

دانشگاه تربیت‌مدرس

32250

2711

0/08

122000

دانشگاه صنعتی امیرکبیر

4744

1154

0/24

122500

دانشگاه ارومیه

0

1331

0/00

122600

دانشگاه ایلام

0

1353

0/00

122700

دانشگاه صنعتی سهند

0

707

0/00

122800

دانشگاه هرمزگان

0

825

0/00

123000

دانشگاه علم و صنعت ایران

0

1421

0/00

123006

دانشگاه صنعتی اراک

0

47

0/00

123100

دانشگاه بیرجند

0

2262

0/00

123101

دانشگاه بزرگمهر قائنات

0

60

0/00

123102

دانشگاه صنعتی بیرجند

0

82

0/00

123200

دانشگاه یاسوج

600

585

0/98

123300

دانشگاه بجنورد

0

533

0/00

126200

دانشگاه صنعتی شاهرود

0

1092

0/00

126300

دانشگاه زنجان

0

1399

0/00

126400

دانشگاه سمنان

514

1284

2/50

126500

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

0

993

0/00

126501

دانشگاه گنبد کاووس

0

454

0/00

126700

دانشگاه خلیج فارس

0

942

0/00

126900

دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان

0

192

0/00

127100

دانشگاه ولی‌عصر(عج) رفسنجان

430

620

1/44

127400

دانشگاه صنعتی همدان

390

97

0/25

127450

دانشگاه صنعتی ارومیه

0

151

0/00

127460

دانشگاه آیت‌العظمی بروجردی (ره)

0

285

0/00

127490

دانشگاه علوم انسانی حضرت معصومه (س)

0

174

0/00

جمع کل

127998

90423

0/71

همان‌طور که از جدول فوق مشخص است تا سال 1400‌، سرانه هر مترمربع خوابگاه متأهلین نسبت به دانشجویان متأهل بسیار ناچیز (کمتر از یک مترمربع برای هر دانشجوی متأهل) است. بر این اساس مطابق با جدول فوق بیش از 60 درصد دانشگاه‌های کشور فاقد خوابگاه متأهلین هستند. این مسئله درخصوص برخی از دانشگاه‌های مهم کشور قابل تأمل است، به‌نحوی‌که دانشگاه‌هایی همچون دانشگاه الزهرا، شهید چمران اهواز، دانشگاه علامه طباطبائی، دانشگاه شاهد، دانشگاه علم و صنعت ایران فاقد خوابگاه متأهلین هستند. این در‌حالی است که به علت مورد اقبال بودن دانشگاه‌های یاد شده امکان حضور دانشجوی غیر‌بومی در این دانشگاه‌ها بیشتر بوده و فقدان خوابگاه متأهلین در آنها برای دانشجویان غیر‌بومی نسبت به دانشجویان بومی پرچالش‌تر است.

در جدول زیر وضعیت خوابگاه‌های متأهلین در دانشگاه‌هایی که مبتنی‌بر نتایج رتبه‌بندی مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام از منظر شاخص خدمات اجتماعی زیرساخت و تسهیلات توانسته‌اند رتبه‌های یک تا 10 را کسب کنند با موضوع بهره‌مندی از خوابگاه متأهلین مقایسه شده است.

 

جدول 4. بررسی دانشگاه‌های دارای رتبه برتر در شاخص خدمات اجتماعی و زیر‌ساخت تسهیلات در ISC با بهره‌مندی از خوابگاه متأهلین

رتبه دانشگاه

مبتنی‌بر شاخص خدمات اجتماعی زیر‌ساخت و تسهیلات

عنوان دانشگاه

کل دانشجویان متأهل

سهم دانشجویان متأهل به کل دانشجویان

زیربنا خوابگاه متأهلین (موجود) مترمربع

1

دانشگاه تهران

8629

19.44

12654

2

دانشگاه اصفهان

2346

14.52

6550

3

دانشگاه امام حسین (ع)

-

-

-

5

دانشگاه فردوسی مشهد

6844

23.25

3093

6

دانشگاه علامه طباطبائی

2102

17.26

0

7

دانشگاه شهید چمران اهواز

1587

12.44

0

8

دانشگاه رازی

1231

11.52

1350

9

دانشگاه کردستان

1092

10.49

0

10

دانشگاه الزهرا (س)

1402

14.92

0

مأخذ: نویسنده، تلفیق رتبه‌بندی مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام با اطلاعات نامه‌نگاری با مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.

 

همان‌طور که ملاحظه می‌شود مبتنی‌بر نتایج ارزیابی و رتبه‌بندی دانشگاه‌ها و براساس شاخص خدمات اجتماعی زیر‌ساخت و تسهیلات، از بین دانشگاه‌هایی که 10 رتبه اول را کسب کرده‌اند؛ 5 دانشگاه فاقد خوابگاه متأهلین بوده‌اند. امری که نشان می‌دهد بهره‌مندی از خوابگاه متأهلین وزن قابل‌توجهی را در این شاخص ندارد و نیازمند بازنگری است. بر این اساس پیشنهاد می‌شود وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با طراحی سند دانشگاه دوستدار خانواده اقدام به رتبه‌بندی دانشگاه‌ها مبتنی‌بر شاخص‌هایی همچون میزان امکانات رفاهی برای دانشجویان متأهل ازجمله خوابگاه متأهلین کند.

 

4.وضعیت اجرای ماده (7) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت از حیث افزایش خوابگاه‌های متأهلین

همان‌طور که ذکر شد با توجه به اهمیت خوابگاه‌های متأهلین در ترویج ازدواج به‌ویژه الگوی ازدواج آسان در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و مبتنی‌بر ظرفیت‌سازی متعدد احداث، بهسازی و تجهیز خوابگاه‌های متأهلین تبصره‌های متعددی گنجانده شد. حال پس از گذشت سه سال از تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت تحلیل و آسیب‌شناسی وضعیت افزایش خوابگاه‌های متأهلین حائز اهمیت است. بر همین اساس، در ادامه تلاش خواهد شد وضعیت رشد خوابگاه‌های متأهلین قبل از سال 1400 (‌قبل از تصویب قانون) در مقایسه با سال 1402 مورد بررسی قرار گیرد.

 

جدول 5. مقایسه وضعیت خوابگاه‌های متأهلین ذیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری قبل از سال 1400 با پس از آن به تفکیک دانشگاه‌ها [10]

کد دستگاه اصلی

نام دستگاه اصلی

زیربنای خوابگاه متأهلین (موجود) سال 1400 (مترمربع)

خوابگاه متأهلین (به بهره‌برداری رسیده) از سال 1400 تا 1402

(مترمربع)

خوابگاه متأهلین (در دست احداث)‌

(مترمربع)

میزان زیربنای افزایش‌یافته (مترمربع)

113570

دانشگاه قم

1000

315

10500

10815

114500

دانشگاه تهران

12654

5700

32764

38464

114600

دانشگاه شهید بهشتی

7308

0

17500

17500

114800

دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)

0

0

7100

7100

115000

دانشگاه بو‌علی سینا

0

0

5880

5880

115001

دانشگاه ملایر

0

730

0

730

115100

دانشگاه شیراز

0

 

25425

25425

115400

دانشگاه صنعتی اصفهان

17700

5400

2500

7900

115450

دانشگاه شهرکرد

924

0

4200

4200

155500

دانشگاه فردوسی مشهد

3093

0

27500

27500

115506

دانشگاه تربت حیدریه

0

0

2200

2200

115700

دانشگاه صنعتی شریف

9207

0

0

0

116000

دانشگاه تبریز

0

0

19000

19000

116001

دانشگاه بناب

0

0

2100

2100

116002

دانشگاه محقق اردبیلی

750

750

3500

4250

116004

دانشگاه مراغه

0

0

2100

2100

116500

دانشگاه اصفهان

6550

0

25000

25000

117000

دانشگاه شهید چمران اهواز

0

0

1820

1820

117001

دانشگاه صنعتی جندی‌شاپور

0

0

960

960

117050

دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر

1800

0

0

0

117060

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان

720

0

540

540

117100

دانشگاه گیلان

0

0

3180

3180

117200

دانشگاه لرستان

0

0

5300

5300

117500

دانشگاه شهید باهنر کرمان

6000

0

0

0

117505

دانشگاه صنعتی سیرجان

0

0

2463

2463

118000

دانشگاه رازی

1350

 

16580

16580

118100

دانشگاه کردستان

   

6300

6300

118500

دانشگاه علامه طباطبائی

0

0

4500

4500

119000

دانشگاه سیستان و بلوچستان

4000

0

12200

12200

119002

مجتمع آموزش عالی سراوان

0

0

140

140

119003

دانشگاه ولایت

2400

0

0

0

119100

دانشگاه زابل

3150

0

0

0

119200

دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار

0

0

1850

1850

119500

دانشگاه مازندران

0

0

9100

9100

119503

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

0

1248

930

2178

119600

دانشگاه یزد

0

2670

42270

44940

119604

دانشگاه میبد

0

0

1120

1120

119606

دانشگاه اردکان

0

0

1120

1120

120000

دانشگاه خوارزمی

1190

0

36134

36134

120002

دانشگاه کاشان

3400

0

0

0

120004

دانشگاه اراک

0

0

2100

2100

120100

دانشگاه شاهد

0

0

2100

2100

120300

دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی

1394

0

0

0

121000

دانشگاه دامغان

1500

4500

0

4500

121000

دانشگاه تربیت‌مدرس

23250

0

3380

3380

122500

دانشگاه صنعتی امیرکبیر

4744

0

4200

4200

122001

دانشگاه تفرش

0

150

2100

2250

122500

دانشگاه ارومیه

0

0

4177

4177

122600

دانشگاه ایلام

0

0

4200

4200

122700

دانشگاه صنعتی سهند

0

0

2100

2100

122800

دانشگاه هرمزگان

0

0

4200

4200

122900

دانشگاه هنر اسلامی تبریز

0

0

1600

1600

123000

دانشگاه علم و صنعت ایران

0

0

4200

4200

123006

دانشگاه صنعتی اراک

0

1500

3752

5252

123007

دانشگاه علم و فناوری مازندران

0

0

420

420

123100

دانشگاه بیرجند

1150

2000

2800

4800

123200

دانشگاه یاسوج

600

0

4800

4800

123300

دانشگاه بجنورد

0

0

2100

2100

123302

دانشگاه صنعتی اسفراین

140

0

0

0

126000

دانشگاه پیام‌نور

200

0

0

0

126200

دانشگاه صنعتی شاهرود

0

614

4200

4814

126300

دانشگاه زنجان

0

0

2650

2650

126400

دانشگاه سمنان

514

513

8900

9413

126500

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

0

0

4000

4000

126700

دانشگاه خلیج فارس

0

2730

0

2730

126900

دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان

0

1299

0

1299

127100

دانشگاه ولی‌عصر(عج) رفسنجان

430

0

800

800

127400

دانشگاه صنعتی همدان

290

0

0

0

 

جمع کل

117408

30119

402555

432674

توضیحات: دانشگاه‌های فاقد خوابگاه تا سال 1400.

دانشگاه‌هایی که پس از تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت ظرفیت خوابگاه متأهلین خود را افزایش نداده‌اند.

همان‌طور که در جدول فوق قابل ملاحظه است؛ به‌واسطه ابلاغ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت وضعیت احداث و افزایش زیربنای خوابگاه‌های متأهلین در دانشگاه‌ها افزایش یافته است. به‌نحوی‌که دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، دانشگاه تبریز، دانشگاه مراغه، دانشگاه صنعتی سیرجان، دانشگاه علامه طباطبائی، دانشگاه مازندران، دانشگاه ایلام، دانشگاه ارومیه و دانشگاه علم و صنعت و ... ازجمله دانشگاه‌هایی هستند که به‌رغم فقدان خوابگاه متأهلین تا سال 1400، پس از ابلاغ قانون اقدام به افزایش سهم خوابگاه‌های متأهلین کرده‌اند. با‌این‌حال، عدم افزایش زیر‌بنا در برخی از دانشگاه‌ها همچون دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه شهید باهنر کرمان، دانشگاه ولایت، دانشگاه زابل، دانشگاه کاشان، دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی، دانشگاه صنعتی اسفراین، دانشگاه صنعتی همدان پس از ابلاغ قانون (از 1400 تا 1402) و به‌رغم بالا بودن نسبت دانشجویان متأهل در آ‌نها محل سؤال است.

البته توجه به این نکته ضروری است که طبیعتاً تمامی دانشجویان متأهل، متقاضی دریافت خوابگاه متأهلین نیستند و باید سرانه هر دانشگاه را با میزان دانشجوی متقاضی مقایسه کرد. امری که بر ضرورت طراحی شاخص دانشجوی متقاضی به سرانه خوابگاهی توسط صندوق رفاه دانشجویان جهت سنجش نیاز واقعی دانشجویان دلالت دارد.

یکی از دلایل عدم توسعه خوابگاه متأهلین در برخی دانشگاه‌ها، فقدان زمین مناسب در نزدیکی دانشگاه جهت ساخت خوابگاه متأهلین است. به‌عنوان مثال دانشگاه شریف، خواجه نصیر‌الدین طوسی و الزهرا با چنین چالشی مواجه هستند.

به‌نظر می‌رسد صندوق رفاه دانشجویان باید نسبت به مشخص شدن دلایل عدم توسعه خوابگاه متأهلین در هر دانشگاه مبتنی‌بر شرایط آن به‌صورت شفاف اقدام کند. این شفاف‌سازی نقش مهمی در نظارت و جهت‌بخشی به مطالبات ایفا خواهد کرد.

با توجه به اطلاعات ارسالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بخشی از ظرفیت افزایش‌یافته در رابطه با خوابگاه‌های متأهلین، مربوط به بازسازی خوابگاه‌ها یا تغییر کاربری سایر خوابگاه‌ها و تبدیل آنها به خوابگاه متأهلین است.

جدول 6. وضعیت خوابگاه‌های متأهلین دانشگاه‌ها در مرحله بازسازی در سال 1402 [10]

کد دستگاه

نام دستگاه

نام پروژه

زیربنا (مترمربع)

تعداد واحد

پیشرفت فیزیکی

114500

دانشگاه تهران

بازسازی خوابگاه متأهلین بلوک 4

2700

46

63

115100

دانشگاه شیراز

بازسازی خوابگاه شهدا 3

2193

51

90

117001

دانشگاه صنعتی جندی‌شاپور

تغییر کاربری و بازسازی خوابگاه متأهلین مهر

960

24

70

117060

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان

تغییر کاربری و بازسازی خوابگاه متأهلین زیتون

540

9

90

117100

دانشگاه گیلان

تغییر کاربری و بازسازی خوابگاه متأهلین کوی وحدت

1080

18

80

122900

دانشگاه هنر اسلامی تبریز

تغییر کاربری و بازسازی خوابگاه متأهلین نور

1600

32

80

جمع کل

9073

180

 

همان‌طور که ملاحظه می‌شود؛ در‌مجموع 180 واحد خوابگاه متأهلین در حال بازسازی است که عمده آنها از منظر پیشرفت فیزیکی وضعیت مناسبی دارند. این خوابگاه‌ها عمدتاً خوابگاه‌هایی هستند که تغییر کاربری داده‌اند.

آنچه در این میان حائز اهمیت بوده، ضرورت رعایت پیوست فرهنگی برای تغییر کاربری‌های صورت گرفته است؛ به‌نحوی‌که این تغییرات صرفاً یک امر ظاهری و نمایشی نباشد و محیط تغییر کاربری داده شده به‌معنی واقعی کلمه با نیازهای زوجین متأهل دانشجو تطبیق داشته باشد. به‌عنوان‌مثال در برخی از خوابگاه‌های تغییر کاربری داده شده سرویس بهداشتی مستقل در هر واحد وجود ندارد یا مجموعه فاقد مهد کودک است که این امر نشان از بی‌توجهی به نیازهای متفاوت دانشجویان متأهل با دانشجویان مجرد دارد.

در‌مجموع مبتنی‌بر آمار فوق می‌توان وضعیت تغییرات زیربنایی خوابگاه‌های متأهلین از سال 1400 (زمان تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت) تا سال 1402 را به‌شرح زیر خلاصه کرد.

 

جدول 7. وضعیت تحقق خوابگاه‌های متأهلین از سال 1400 تاکنون[1]

وضعیت خوابگاه‌های متأهلین

مترمربع

خوابگاه‌های بهره‌برداری شده

30119

بازسازی شده

9073

در دست احداث

402555

نکته حائز اهمیت آنکه 35 خوابگاه از مجموع 76 خوابگاه متأهلین که مبتنی‌بر تکلیف قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در حال ساخت هستند (پیوست 2)‌، پیشرفتی کمتر از 10 درصد داشته‌اند؛ این امر بدین‌معناست که 46 درصد پروژه‌ها هنوز مسیر زیادی تا بهره‌برداری دارند. امری که بر ضرورت تخصیص بهینه اعتبارات و نظارت مستمر بر این فرایند تأکید دارد.

با توجه به اینکه فرایند احداث، ساخت و بهسازی خوابگاه‌های متأهلین بسیار پرهزینه است و با هدف تحقق تبصره«3» ماده (7) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در سال 1401 اقدام به امضای تفاهم‌نامه مشترک با وزارت راه و شهرسازی جهت تأمین خوابگاه دانشجویان متأهل کرد. این طرح در ابتدا با هدف ساخت 100 هزار واحد خوابگاه دانشجویی پیش‌بینی شده بود که در فرایند تصویب به 200 هزار واحد افزایش یافت. با‌این‌حال جلسات کارشناسی با دفتر عمرانی وزارت علوم تحقیقات و فناوری و صندوق رفاه دانشجویان نشان می‌دهد این عدد مبتنی‌بر منابع و امکانات در اختیار دانشگاه‌ها تدوین نشده و به سختی 20 هزار مورد آن قابل تحقق باشد.

آنچه در این میان انتظار می‌رود وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به سمت آن گام بردارد، پیش‌بینی واقع‌گرایانه امکان تأمین خوابگاه‌های متأهلین مبتنی‌بر منابع در اختیار و امکانات پیش رو و همچنین آینده‌نگری وضعیت جذب دانشجو در هر دانشگاه است؛ چرا‌که نتیجه طرح‌هایی که فقط روی کاغذ باقی می‌مانند و قابلیت اجرایی ندارند کاهش اعتماد جامعه هدف در طولانی‌مدت است.

در ادامه تلاش شده مبتنی‌بر موارد احصا شده از جلسات تخصصی با کارشناسان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و فعالان این حوزه مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی این حوزه جهت بهبود فرایند ساخت، بهسازی و بازسازی خوابگاه‌های متأهلین بیان شود.

 

5. چالش‌های پیش‌‌روی احداث و بهسازی خوابگاه‌های متأهلین در کشور

5-1. فقدان منابع پایدار جهت تأمین اعتبارات مورد نیاز احداث و بازسازی خوابگاه‌های متأهلین

یکی از چالش‌های پیش‌روی ساخت، تجهیز و بازسازی خوابگاه‌های متأهلین مسئله تأمین اعتبار آنهاست. با توجه به اینکه مبتنی‌بر نظر کارشناسان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، میانگین هزینه ساخت یک خوابگاه متأهلین برای هر مترمربع،‌ 25 میلیون تومان برآورد شده، مسئله تأمین اعتبار را می‌توان مهم‌ترین چالش پیش‌رو تلقی کرد. همان‌طور که ذکر شد در حال حاضر 93 هزار دانشجوی متأهل در دانشگاه‌های دولتی ذیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری وجود دارد؛ در‌صورتی‌که یک‌سوم این دانشجویان نیازمند بهره‌مندی از خوابگاه باشند، به 31 هزار واحد خوابگاه متأهلین نیاز خواهیم داشت. پیشتر نیز گفته شد در حال حاضر تنها 1742 واحد خوابگاه متأهلین در کشور وجود دارد، این بدین‌معناست که 29 هزار و 258 خوابگاه همچنان نیازمند ساخت هستند. اگر برای هر متر خوابگاه 25 میلیون تومان هزینه نیاز باشد، اعتبار مورد نیاز جهت ساخت خوابگاه‌های 60 متری- این مساحت به‌عنوان الگوی مطلوب خوابگاه متأهلی، از‌سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مطرح شده- 43 هزار میلیارد تومان خواهد بود که عدد قابل‌توجهی است.

جدول 8‌. برآورد اعتبار مورد نیاز جهت ساخت خوابگاه‌های متأهلین

هزینه ساخت هر مترمربع خوابگاه متأهلین (ارقام به تومان)

25000000

برآورد تعداد خوابگاه‌های متأهلین مورد نیاز

29258

برآورد اعتبارات مورد نیاز جهت ساخت واحدهای 60 متری (ارقام به تومان)

43887000000000

مأخذ: برآورد محقق.

 

اگرچه در متن ماده (7) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مقرر شده بخشی از محل تأمین اعتبار این موضوع از محل یک درصد درآمد اختصاصی و تملک‌دارایی سرمایه‌ای لحاظ شود، اما با توجه به کمبود اعتبارات درآمد اختصاصی و فرسوده شدن بسیاری از دانشگاه‌ها، انجام چنین تعهدی عموماً در کنار سایر تکالیف محوله به دانشگاه‌ها، سبب می‌شود ساخت خوابگاه‌های متأهلین در اولویت هزینه‌کرد قرار نگیرد؛ مگر اینکه اعتبارات مجزایی برای این مسئله اختصاص یابد.

از‌سوی دیگر، مطابق تبصره «1» ماده (7) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت به دولت اجازه داده شده است سالیانه مطابق با قوانین بودجه سنواتی تا پنج سال مبلغ بیست هزار میلیارد اوراق مالی اسلامی منتشر شود تا جهت احداث، تکمیل، تجهیز و تأمین خوابگاه متأهلین هزینه گردد. در این راستا، براساس نامه 11/35781 مورخ 1403/2/19 وزارت علوم تحقیقات و فناوری به مرکز پژوهش‌ها طی سال‌های 1401 و 1402 مبلغ 3500 میلیارد ریال به ردیف 1803001572 با عنوان «کمک به تکمیل خوابگاه‌های متأهلین» اختصاص داده شده که پاسخ‌گوی اعتبارات مورد نیاز جهت پروژه‌ها در دست احداث نخواهد بود.

علاوه‌بر‌این اگرچه مطابق ماده (7) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت دانشگاه‌ها مکلفند 10 درصد از درآمد اختصاصی و 10 درصد از درآمد تملک‌دارایی سرمایه‌ای سالیانه مقرر در بودجه سنواتی را به خوابگاه متأهلین اختصاص دهند؛ با‌این‌حال این مسئله چندان تحقق نیافته است. ازجمله دلایلی که وزارت علوم، تحقیقات و فناوری پیش‌روی این عدم تحقق عنوان می‌کند،‌ ناکافی بودن درآمد اختصاصی دانشگاه‌هاست. از‌سوی دیگر، با توجه به تخصیص اعتبارات تملک‌دارایی سرمایه‌ای به‌صورت قطره چکانی، وابسته کردن ساخت‌، احداث و بازسازی خوابگاه‌ها به این درآمد منجر به طولانی شدن فرایند اجرا‌، ایجاد مشکلات قراردادی و تحمیل هزینه مضاعف خواهد شد [10].

نکته مهم آنکه گزارش تفریغ بودجه سال 1402 [11] که از‌سوی دیوان محاسبات تهیه شده درخصوص بند «الف» تبصره «۹» قانون بودجه 1402 و ماده (7) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت با موضوع هزینه‌کرد حداقل ده‌ درصد (۱۰%) از درآمد اختصاصی و 10 درصد (۱۰%) از اعتبارات تملک‌دارایی‌های سرمایه‌ای کلیه دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی به احداث، تکمیل، تأمین و تجهیز خوابگاه‌های متأهلین نشان می‌دهد بسیاری از دانشگاه‌های ذیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری یا این بند را اجرایی نکرده‌اند و یا کمتر از میزان یک درصد ذکر شده در قانون، منابع خود را اختصاص داده‌اند.

نگاهی به گزارش یاد شده نشان می‌دهد؛ در‌مجموع دانشگاه‌های ذیل وزارت علوم‌، تحقیقات و فناوری 173 میلیارد تومان از منابع یک درصد درآمد اختصاصی و تملک‌دارایی سرمایه‌ای خود را به موضوع خوابگاه‌های متأهلین اختصاص داده‌اند. علاوه‌بر‌این، تنها 38دانشگاه اقدام به اختصاص منابع یاد شده کرده‌اند و سایر دانشگاه‌ها مفاد این حکم را رعایت نکرده‌اند (‌برای اطلاع بیشتر از عنوان دانشگاه‌هایی که منابع خود را اختصاص داده‌اند و میزان این اعتبار به پیوست 3 مراجعه کنید).

نکته قابل تأمل دیگر در این بخش، منوط شدن هزینه‌کرد از محل اعتبارات درآمد اختصاصی و تملک‌دارایی سرمایه‌ای برای ساخت خوابگاه جدید به تصویب هیئت‌امنای دانشگاه‌هاست که این مسئله نیز عموماً به علت عدم همراهی کافی تحقق نمی‌یابد [10].

بر این اساس عدم تأمین منابع پایدار جهت ساخت و تجهیز خوابگاه‌های متأهلین جدی‌ترین مانع در این مسیر به‌شمار می‌آید.

5-2. فقدان زمین مورد نیاز جهت ساخت خوابگاه‌های متأهلین در برخی دانشگاه‌های مادر

اگرچه مسئله تأمین زمین مناسب، مشکل تمامی دانشگاه‌های کشور نیست، اما در برخی از دانشگاه‌ها به‌ویژه دانشگاه‌هایی که در پردیس واقع نشده‌اند و همچنین دانشگاه‌های واقع در شهرهای بزرگ، تأمین زمین مناسب جهت ساخت خوابگاه یک مسئله جدی است به‌ویژه آنکه فاصله خوابگاه متأهلین از محل دانشگاه نباید زیاد باشد و امکان رفت‌و‌آمد آسان دانشجویان به آن فراهم شود. این مسئله در برخی از دانشگاه‌ها همچون دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی، الزهرا، شریف و امیر‌کبیر به‌عنوان یک مانع جدی جهت ساخت خوابگاه متأهلین ذکر شده است.

امری که نیازمند تدبیری ویژه‌– به‌عنوان مثال استفاده از ساختمان‌های مازاد دستگاه‌های اجرایی مطابق آیین‌نامه اجرایی مولد‌سازی دارایی‌های دولت- درخصوص دانشگاه‌هایی است که با کمبود زمین جهت خوابگاه‌های متأهلین مواجه هستند، می‌باشد.

5-3. فقدان پیوست آینده‌پژوهی جهت احصای نیاز دانشگاه‌ها به خوابگاه متأهلین

یکی از پیش‌نیازهای مهم جهت ساخت خوابگاه متأهلین که در متن قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت نیز به‌طور ضمنی مورد تأکید قرار گرفته، مسئله نیاز‌سنجی جهت تأمین خوابگاه متأهلین است.‌ با توجه به بالا بودن هزینه‌های ساخت، نگهداری و استهلاک این فضاها، ضرورت دارد هر دانشگاه قبل از ساخت خوابگاه نسبت به برآورد حجم دانشجویان خود در 10 سال آینده به‌عنوان پیوست پروژه اقدام کند. به‌عبارت دیگر، با توجه به شواهد موجود از کاهش تمایل به ثبت نام در برخی از دانشگاه‌ها، ضرورت دارد این برآورد صورت پذیرد که‌ آیا فرایند جذب دانشجویان طی 10 سال آینده در هر دانشگاه کاهشی خواهد بود یا خیر؟ در مقابل طبیعتاً برخی از دانشگاه‌ها همچون دانشگاه‌های مادر یا مرکز استان، همواره مورد استقبال دانشجویان بوده و نیاز به احداث و توسعه خوابگاه‌های متأهلین در آنها کاهش نخواهد یافت. بدین‌ترتیب آنچه انتظار بود در کنار تعهد به ساخت 200 هزار خوابگاه متأهلین توسط وزارت علوم‌، تحقیقات و فناوری ارائه می‌شد؛ پیوست آینده‌پژوهی با توجه به هرم سنی کشور و روند ثبت نام در دانشگاه بود که در عمل تحقق نیافته است.

5-4. فقدان آیین‌نامه درخصوص چگونگی اولویت‌بندی بین ساخت خوابگاه‌های متأهلین با اعطای وام ودیعه مسکن

در حال حاضر دو امکان از‌سوی نظام حکمرانی جهت رفع مسائل مرتبط با موضوع مسکن دانشجویان متأهل ارائه شده است:

الف) ساخت و بازسازی خوابگاه متأهلین،

ب) وام ودیعه مسکن دانشجویان متأهل.

این دو موضوع در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت ذیل مواد (7) و (8) دیده شده که براساس اعلام صندوق رفاه دانشجویان میزان وام ودیعه مسکن دانشجویان متأهل در حال حاضر به‌شرح زیر است.

 

جدول 9‌. میزان وام ودیعه مسکن [12]

مقطع تحصیلی

وام مسکن

همه مقاطع تحصیلی (یک‌بار پرداخت در طول هر مقطع)

تهران: 200 میلیون تومان

کلان‌شهرها: 150 میلیون تومان

سایر شهرها: 100 میلیون تومان

با توجه به محدودیت‌های پیش‌رو جهت ساخت خوابگاه متأهلین به‌نظر می‌رسد یکی از امکان‌ها، اولویت‌بندی استان‌ها و دانشگاه‌های کشور بین دو سیاست حمایتی فوق، یعنی ساخت خوابگاه یا اعطای وام ودیعه مسکن متأهلین است. به‌نحوی‌که در مناطقی که ساخت خوابگاه متأهلین چندان منطقی به‌نظر نمی‌رسد (براساس نظام عرضه و تقاضا و بازدهی اقتصادی، شاخص دانشجوی متقاضی و مسائل فرهنگی و اجتماعی حاکم بر مناطق مختلف کشور) اولویت با وام ودیعه مسکن قرار گیرد. با‌این‌حال، در حال حاضر شاخص عملیاتی و ملی درخصوص نظام اولویت‌بندی بین اعطای وام ودیعه مسکن و ساخت خوابگاه وجود ندارد.

در توضیح این مسئله باید گفت در سال‌های اخیر، کاهش تعداد دانشجویان در بسیاری از رشته‌ها به‌دلایلی مانند تغییرات جمعیتی، تغییر نگاه اجتماعی- اقتصادی یا تغییر در سیاست‌های آموزشی، منجر به کاهش تقاضا برای خوابگاه‌های دانشجویی، ازجمله خوابگاه‌های متأهلی شده است. بر این اساس در شهرهای میانی و کوچک، تأمین مسکن برای اقشار دانشجویی می‌تواند از طریق سیاست‌هایی همچون ارائه وام ساخت، ودیعه مسکن اثربخش‌تر و پایدارتر از ایجاد خوابگاه‌های متأهلی باشد. این رویکرد، علاوه‌بر کاهش فشار بر زیرساخت‌های دانشگاهی، آزادی عمل در انتخاب مسکن براساس نیازهای شخصی و خانوادگی دانشجو، کاهش هزینه‌های احداث خوابگاه، تقویت بازار مسکن محلی‌ و ... را به‌همراه داشته باشد. به‌ویژه آنکه از منظر فرهنگی این پیش‌فرض محتمل است که در شهرهای کوچک علاقه کمتری به سکونت در خوابگاه‌های متأهلی که عموماً مساحت ناچیزی دارند، وجود دارد.

به‌عبارت دیگر، نظر به اینکه اجاره مسکن در شهرهای کوچک از ساخت خوابگاه برای دولت به صرفه‌تر و امکان‌پذیر‌تر است و همچنین پیش‌بینی کاهش تعداد دانشجویان در شهرستان‌ها و امکان مستهلک شدن زیرساخت‌های مرتبط با خوابگاه به‌نظر می‌رسد باید سیاست متمایزی نسبت به شهرستان‌های مختلف با توجه به تقاضای دانشجویان درخصوص ساخت خوابگاه متأهلی و یا اعطای وام ودیعه مسکن از‌سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اخذ شود.

توجه به این نکته ضروری است که وام ودیعه مسکن تنها یک‌بار در هر مقطع تحصیلی به دانشجویان اختصاص می‌یابد؛ با توجه به ناچیز بودن رقم وام در کلان‌شهرها در مقایسه با مبلغ اجاره واقعی یک واحد مسکونی و رشد مستمر اجاره‌بها به‌نظر می‌رسد در‌صورتی‌که دانشجوی متأهل، متقاضی خوابگاه متأهلی بوده، اما قادر به دریافت آن نشده، اعطای وام ودیعه مسکن فقط برای یک‌بار در هر مقطع تحصیلی نمی‌تواند پاسخ‌گوی نیاز دانشجویان باشد و بر این اساس بازنگری در قوانین اعطای وام ودیعه مسکن -از حیث نحوه بازپرداخت، میزان و یا تعداد دریافت آن- ضروری است.

5-5. بالا بودن میانگین عمر سنی خوابگاه‌های متأهلین در کشور

همان‌طور که در جدول 2 بیان شد تعداد بلوک‌های خوابگاه‌های متأهلین از 27 مورد در سال 1397 به 38 مورد در سال 1402 افزایش یافته است. با‌این‌حال، نکته قابل‌توجه در این زمینه بالا بودن میانگین سنی خوابگاه‌های متأهلین بوده، به‌نحوی‌که مبتنی‌بر اذعان کارشناسان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و بررسی اطلاعات ارسالی از‌سوی دانشگاه‌ها به صندوق رفاه دانشجویان، متوسط عمر خوابگاه‌های متأهلین موجود حدود 29 سال است. این بدین‌معناست که بسیاری از خوابگاه‌های موجود از حیث شرایط مناسب زندگی برای زوجین جوان دانشجو از کیفیت مناسبی برخوردار نیستند و به‌دلیل قدمت بالا و عدم بازسازی و بهسازی فضاهای خوابگاه‌های متأهلین در برخی دانشگاه‌ها قابل سکونت نبوده و یا مورد استقبال قرار نمی‌گیرند. بر این اساس آنچه در حوزه خوابگاه‌های متأهلین مورد توجه بوده علاوه‌بر مسئله کمّیت‌، موضوع کیفیت خوابگاه‌ها نیز است. با توجه به مطالب فوق، وزارت علوم تحقیقات و فناوری علاوه‌بر افزایش ظرفیت خوابگاه‌های موجود، بهسازی خوابگاه‌ها را نیز باید در دستور کار قرار دهد. با‌این‌حال، همان‌طور که در جدول 6 نیز ذکر شد؛ عمدتاً شاهد تغییر کاربری خوابگاه‌ها از مجردی به متأهلی هستیم و خوابگاه‌های متأهلین موجود کمتر مورد بازسازی قرار می‌گیرند.

5-6. طولانی بودن صف انتظار جهت دریافت خوابگاه متأهلین

یکی دیگر از چالش‌هایی که به کرات از‌سوی دانشجویان متأهل مورد اشاره قرار گرفته، طولانی بودن صف انتظار جهت دریافت خوابگاه متأهلین به علت ظرفیت کم خوابگاه‌ها در نسبت با دانشجویان متأهل است. همان‌طور که ذکر شد؛ به‌رغم وجود 93 هزار دانشجوی متأهل در دانشگاه‌های دولتی ذیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در کل کشور تنها 38 بلوک خوابگاه متأهلین با ظرفیت یک هزار و 742 نفر وجود دارد. این مسئله منجر به افزایش تعداد افراد در صف انتظار دریافت خوابگاه شده است.

این مسئله برای دانشجویان دوره کارشناسی ارشد و دکتری که مدت زمان تحصیل آنها کوتاه‌تر نیز است، چالش بیشتری را رقم زده چرا‌که ممکن است تا وقتی که نوبت به دانشجوی متأهل جهت دریافت خوابگاه متأهلین برسد زمان دانشجویی فرد نیز به اتمام برسد.

5-7. کمبود امکانات اولیه در خوابگاه‌های متأهلین

یکی دیگر از چالش‌هایی که از‌سوی دانشجویان مورد اشاره قرار گرفته، فقدان امکانات کافی در برخی خوابگاه‌های متأهلین به‌ویژه برای دانشجویان متأهل دارای فرزند است. نبود مهدکودک، امکانات ورزشی، قدیمی بودن تأسیسات (سیستم‌های حرارتی، برودتی و لوله‌کشی‌ها و ...)‌، کوچک بودن مساحت برخی از خوابگاه‌های قدیمی، فقدان اتاق مطالعه و ... بخشی از این کمبود امکانات را تشکیل می‌دهد. علاوه‌بر‌این، در برخی از خوابگاه‌هایی که تغییر کاربری از مجردی به خوابگاه متأهلین داده شده، به‌عنوان مثال سرویس بهداشتی داخل سوئیت وجود ندارد و زوجین به ناچار باید از سرویس بهداشتی مشترک استفاده کنند که این مسئله چالش‌هایی را برای زوجین ایجاد کرده است. به‌رغم اینکه در تبصره «5» ماده (7) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت بر ضرورت پیوست فرهنگی برای خوابگاه متأهلین تأکید شده، اما همچنان این چالش‌ها به‌چشم می‌خورد.

علاوه‌بر‌این کوچک بودن فضای خوابگاه‌ها محدودیت‌هایی را به‌لحاظ خرید وسایل منزل برای دانشجویان متأهل ایجاد کرده است.

5-8. عدم نقش‌آفرینی دانشجو در مدیریت خوابگاه و بی‌توجهی به نگهداشت بهینه آن

یکی از چالش‌هایی که منجر به افزایش فرایند استهلاک خوابگاه‌های متأهلین شده، عدم نقش‌آفرینی دانشجویان در خوابگاه و فرایند نگهداشت آن است. استفاده از ظرفیت خود دانشجویان در مدیریت خوابگاه‌های متأهلین این امکان را به‌وجود خواهد آورد تا علاوه‌بر نگهداشت بهتر خوابگاه‌، نیازهای آنها بهتر دیده شده و متناسب با آن طراحی مناسب‌تری صورت گیرد.

5-9. ضعف بهره‌مندی از مشاوره‌های تخصصی در فرایند ساخت خوابگاه

یکی از چالش‌های قابل ذکر در فرایند ساخت و تجهیز خوابگاه‌های متأهلین، بالا بودن تمایل به کار عمرانی در دستگاه‌ها بدون توجه به اثر‌بخشی و انجام مطالعات پشتیبان از حیث هزینه و فایده است. به‌عنوان مثال یکی از ضرورت‌های مهم در فرایند طراحی و ساخت خوابگاه‌های متأهلین بهره‌مندی از مشاوره‌های مستمر فنی است. با‌این‌حال مبتنی‌بر نکات مطرح شده در جلسات با مدیران صندوق رفاه دانشجویان و معاونت عمرانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به علت فقدان دفتر فنی در دانشگاه‌ها، هزینه ساخت یک خوابگاه متأهلین در بسیاری از موارد بسیار بیشتر از هزینه واقعی است که می‌توانست صورت گیرد.

 

5-10. ضعف در نظام استخراج داده‌های مرتبط با دانشجویان متأهل و متقاضیان خوابگاه متأهلی

یکی از چالش‌هایی که در رابطه با موضوع خوابگاه‌های متأهلین و نیازسنجی در این رابطه مطرح است، مسئله خوداظهاری آماری و عدم به‌روزرسانی آمار و اطلاعات مرتبط با تعداد دانشجویان متأهل است. همان‌طور که پیشتر نیز گفته شد مرجع اعلام تعداد دانشجویان متأهل در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی است. با‌این‌حال نکته قابل‌توجه آنکه سنجش وضعیت تأهل، مبتنی‌بر خوداظهاری دانشجویان و صرفاً در زمان ثبت ‌نام اولیه دانشجویان در دانشگاه به دست می‌آید و به‌صورت مستمر به‌روز‌رسانی نمی‌شود. همین مسئله سبب شده دو چالش در این زمینه شکل گیرد:

- اول آنکه، امکان ارزیابی اثربخشی خدمات رفاهی دانشگاه بر متأهل شدن دانشجویان به علت فقدان نظام آماری با چالش مواجه است.

- دوم آنکه، با توجه به ضرورت وجود آمار جهت سنجش میزان نیاز به خوابگاه متأهلین، عدم به‌روزرسانی داده منجر به ضعف در برآورد مناسبی از نیاز به خوابگاه‌های متأهلین می‌شود.

علاوه‌بر‌این، آمار واضحی از متقاضیان خوابگاه متأهلی و درصد درخواست‌های دانشجویانی که موفق به دریافت خوابگاه می‌شوند در مقایسه با کسانی که پشت نوبت هستند به تفکیک جنسیت و وضعیت بومی و غیربومی در دسترس نیست. علاوه براین، در حال حاضر آمارهای مرتبط با تعداد خوابگاه‌های متأهلی و ظرفیت آنها از طرف دانشگاه‌ها اعلام می‌شود و ممکن است با کم‌شماری مواجه باشد.

با توجه به اهمیت این داده‌ها لازم است نسبت به تهیه آمارهای مرتبط با این حوزه در یک سامانه مشخص و متمرکز اقدام شود.

5-11. فقدان آیین‌نامه درخصوص چگونگی واگذاری خوابگاه‌های متأهلین به دانشجویان متقاضی

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها در حوزه خوابگاه‌های متأهلین، فقدان آیین‌نامه مشخص درخصوص شرایط واگذاری خوابگاه است. در حال حاضر با توجه به کم بودن تعداد دانشگاه‌های بهره‌مند از خوابگاه متأهلی، هر دانشگاه شرایط متفاوتی را برای دریافت خوابگاه تعیین کرده است؛ به‌عنوان مثال در برخی از دانشگاه‌ها اختصاص خوابگاه صرفاً برای دانشجوی متأهل دوره دکتری است. اگرچه اعمال شرایط واحد برای تمامی دانشگاه‌ها به شکل واحد منطقی نیست و مناسب‌تر است هر دانشگاه مبتنی‌بر مقتضیات فرهنگی، بومی و زیر‌ساختی خود در این مسئله ورود کند، اما به‌نظر می‌رسد تعیین شروط اصلی، نحوه اولویت‌بندی و‌ نحوه امتیاز‌دهی باید در یک آیین‌نامه کلی توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اعلام و سپس شیوه‌نامه‌ها به خود دانشگاه‌ها واگذار شود. این مسئله نقش مهمی در کاهش رفتار سلیقه‌ای برخی دانشگاه‌ها در اختصاص خوابگاه و افزایش شفافیت خواهد داشت.

 

6.جمع‌بندی و پیشنهادها

با توجه به افزایش هزینه‌های شروع زندگی و به‌ویژه سهم قابل‌توجه هزینه‌های مسکن برای زوج‌های جوان، یکی از راهکارهای پیش‌روی نظام حکمرانی جهت ترویج ازدواج جوانان، حمایت از ساخت و بازسازی خوابگاه‌های متأهلین است. این حمایت علاوه‌بر ترویج ازدواج در سنین جوانی نقش مهمی در ترویج قناعت و ساده‌زیستی در شروع زندگی خواهد داشت. اگر‌چه در قوانین مختلف موضوع خوابگاه‌های متأهلین مورد توجه قرار گرفته، با‌این‌حال تا پیش از تصویب قانون حمایت خانواده و جوانی جمعیت در سال 1400، اهتمام جدی به این مسئله دیده نمی‌شد و عمده تمرکز دانشگاه‌ها بر ساخت خوابگاه مجردی بود. بخشی از این مسئله به علت سیاست وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مبنی‌بر جایگزینی تسهیلات ودیعه مسکن به‌جای خوابگاه متأهلین بوده است. با‌این‌وجود، این تسهیلات پاسخ‌گوی هزینه اجاره‌بهای دانشجویان متأهل به‌ویژه در کلان شهرها نیست.

داده‌های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نشان می‌دهد؛ به‌رغم وجود 93 هزار 905 نفر دانشجوی متأهل در دانشگاه‌های دولتی ذیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در کل کشور تنها 38 بلوک خوابگاه متأهلین با ظرفیت یک هزار و 742 نفر وجود دارد. این بدین‌معناست که از هر 100 دانشجوی متأهل در کشور تنها برای دو نفر خوابگاه متأهلین در دسترس بوده که نشان‌دهنده ظرفیت بسیار ناچیز خوابگاه‌های متأهلین در مقایسه تعداد دانشجویان متأهل است.

علاوه‌بر‌این تا سال 1400‌، سرانه هر مترمربع خوابگاه متأهلین نسبت به دانشجویان متأهل بسیار ناچیز (کمتر از یک مترمربع برای هر دانشجوی متأهل) در نظر گرفته شده است؛ به‌نحوی‌که 60 درصد دانشگاه‌های دولتی کشور فاقد خوابگاه متأهلین هستند. افزون‌بر‌این، بسیاری از دانشگاه‌های مهم و تراز اول کشور نیز فاقد خوابگاه متأهلین بوده که در این میان دانشگاه‌هایی همچون دانشگاه الزهرا، بوعلی سینا، مراغه، شهید چمران اهواز، دانشگاه علامه طباطبائی، دانشگاه شاهد، دانشگاه علم و صنعت ایران از این قبیل هستند.

همچنین، مبتنی‌بر نتایج ارزیابی و رتبه‌بندی دانشگاه‌ها و براساس شاخص خدمات اجتماعی زیر‌ساخت و تسهیلات، از بین دانشگاه‌هایی که 10 رتبه اول را کسب کرده‌اند، دانشگاه‌های کردستان، الزهرا، علامه طباطبائی، شهید چمران اهواز فاقد خوابگاه متأهلین بوده‌اند. امری که نشان می‌دهد بهره‌مندی از خوابگاه متأهلین وزن قابل‌توجهی را در این شاخص ندارد و نیازمند بازنگری است.

اگرچه به‌واسطه ابلاغ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، وضعیت احداث و افزایش زیربنای خوابگاه‌های متأهلین در دانشگاه‌ها افزایش یافته است، با‌این‌حال عدم افزایش زیر‌بنا در برخی از دانشگاه‌ها همچون دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه شهید باهنر کرمان، دانشگاه ولایت، دانشگاه زابل، دانشگاه کاشان، دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی، دانشگاه صنعتی اسفراین، دانشگاه صنعتی همدان پس از ابلاغ قانون (از 1400 تا 1402) به‌رغم بالا بودن نسبت دانشجویان متأهل در آ‌نها محل سؤال است.

ازجمله چالش‌های پیش‌روی دانشگاه‌ها در تحقق ماده (7) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت می‌توان به فقدان منابع پایدار جهت تأمین اعتبارات مورد نیاز احداث و بازسازی خوابگاه‌های متأهلین، نبود زمین مورد نیاز جهت ساخت خوابگاه‌های متأهلین در برخی دانشگاه‌های مادر، فقدان پیوست آینده‌پژوهی جهت احصای نیاز دانشگاه‌ها به خوابگاه متأهلین، بالا بودن میانگین سنی خوابگاه‌های متأهلین در کشور، طولانی بودن صف انتظار جهت دریافت خوابگاه متأهلین، کمبود امکانات اولیه در خوابگاه‌های متأهلین، عدم نقش‌آفرینی دانشجو در خوابگاه و بی‌توجهی به نگهداشت بهینه آن، ضعف در بهره‌مندی از مشاوره‌های تخصصی در فرایند ساخت خوابگاه، ضعف نظام استخراج داده‌های مرتبط با دانشجویان متأهل (ابتنای وضعیت تأهل به خوداظهاری دانشجویان و فقدان شاخص درخصوص نیاز واقعی دانشجویان به خوابگاه متأهلی)‌، فقدان آیین‌نامه درخصوص چگونگی اولویت‌بندی بین ساخت خوابگاه‌های متأهلین و اعطای وام ودیعه مسکن اشاره کرد.

با توجه به مطالب فوق پیشنهادهای زیر به‌منظور اصلاح فرایند طراحی و ساخت خوابگاه‌های متأهلین حائز اهمیت است:

  • اصلاح فرایند ثبت وضعیت تأهل دانشجویان و ضرورت به‌روزرسانی آن در ابتدای هر نیم‌سال از طریق اتصال به داده‌های ثبت احوال (مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری)،
  • الزام به تهیه پیوست آینده‌پژوهی، آمایش سرزمین و انجام مطالعات توجیهی و پشتیبان قبل از اعطای مجوز ساخت خوابگاه متأهلین(‌اداره کل نظارت بر طرح‌های‌ عمرانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با همکاری دانشگاه‌ها)،
  • ضرورت تدوین آیین‌نامه درخصوص نحوه اولویت‌بندی بین ساخت خوابگاه‌های متأهلین و پرداخت ودیعه مسکن در دانشگاه‌های استان‌های مختلف مبتنی‌بر اولویت‌بندی ساخت خوابگاه متأهلین در دانشگاه‌های مراکز استان و‌ پرداخت وام ودیعه مسکن و برای دانشگاه‌های خارج از مرکز استان (‌صندوق رفاه دانشجویان و اداره کل نظارت بر طرح‌های عمرانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری)،
  • تدوین آیین‌نامه «شرایط واگذاری خوابگاه به دانشجویان متأهل و نحوه اولویت‌بندی متقاضیان با حفظ استقلال دانشگاه‌ها» جهت تعیین برخی از شرایط مبتنی‌بر شرایط بومی و ظرفیت‌های موجود به‌منظور افزایش شفافیت و نظارت‌پذیری بیشتر (‌صندوق رفاه دانشجویان)،
  • ضرورت پیش‌بینی اعتبارات مورد نیاز ساخت و تجهیز خوابگاه‌های متأهلین در ردیفی مستقل و متمرکز در بودجه سنواتی ذیل وزارت علوم تحقیقات و فناوری (‌سازمان برنامه و بودجه)،
  • ضرورت انجام استطاعت‌سنجی جهت اولویت‌بندی دانشجویان در اعطای خوابگاه متأهلین به دانشجویان متأهل (‌صندوق رفاه دانشجویان)،
  • تغییر در شاخص‌های سنجش رتبه‌بندی دانشگاه‌ها براساس شاخص خدمات اجتماعی زیر‌ساخت و تسهیلات و ضریب دادن به خوابگاه متأهلین در آن،
  • طراحی سند دانشگاه دوستدار خانواده برای ارتقا و توسعه امکانات رفاهی دانشجویان متأهل (صندوق رفاه دانشجویان)،
  • سیاستگذاری تشویقی‌ حمایتی برای تقویت خوابگاه‌های متأهلین خودگردان، مشارکتی و خیرساز (وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، بانک مرکزی، وزارت راه و شهرسازی و سازمان برنامه و بودجه کشور)،
  • استفاده از ظرفیت قوانین دیگر همچون ماده (4) قانون جهش تولید مسکن برای ساخت خوابگاه‌های متأهلین جهت بهره‌مندی از تسهیلات پرداختی نظام بانکی (وزارت راه و شهرسازی)،
  • واگذاری ساختمان‌ها و املاک مازاد دولتی به دانشگاه‌ها مبتنی‌بر آیین‌نامه مولد‌سازی دارایی‌های دولت برای تغییر کاربری به خوابگاه متأهلین (وزارت امور اقتصادی و دارایی، وزارت راه و شهرسازی)،
  • ضرورت تأمین زمین خوابگاه‌های متأهلین برای دانشگاه‌هایی که با تأیید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در حوزه تأمین زمین در جوار دانشگاه با چالش مواجه هستند (وزارت راه و شهرسازی)،
  • معافیت دانشگاه‌ها از پرداخت عوارض ساختمان خوابگاه‌های متأهلی به شهرداری‌ها،
  • استفاده از ظرفیت ساختمان‌ها و املاک واحدهای خالی از دانشجوی دانشگاه پیام‌نور از طریق تهاتر یا سایر عقود شرعی با بخش خصوصی و غیردولتی جهت توسعه خوابگاه‌های دانشجویی،
  • استفاده از شرکت‌های دانش‌بنیان و مهندسان مشاور ذی‌صلاح جهت طراحی معماری خوابگاه‌های متأهلی و مبلمان سبک، کم‌حجم درخوابگاه متأهلین با توجه به کوچک بودن آنها (‌اداره کل نظارت بر طرح‌های عمرانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری).

 

پیوست‌ها

جدول 1 پیوست. وضعیت تأهل دانشجویان مؤسسات آموزش عالی دولتی ذیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

دستگاه اجرایی

نام مؤسسه آموزش عالی

متأهل

مجرد

مطلقه

نامشخص

همسر فوت شده

جمع کل

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

پژوهشکده علوم و صنایع غذایی

14

22

     

36

پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله

38

90

     

128

پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران

33

136

     

169

پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی

8

16

 

1

 

25

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

41

4

     

45

پژوهشگاه دانش‌های بنیادی

12

53

     

65

پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران

54

96

 

1

 

151

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

27

40

 

63

 

130

پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران

2

3

     

5

پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری

69

109

     

178

پژوهشگاه مواد و انرژی

43

126

     

169

پژوهشگاه هوافضا

38

30

     

68

دانشکده علوم انسانی و هنر حضرت معصومه (س)

174

1388

6

79

 

1647

دانشکده فنی و مهندسی گرمسار

10

511

 

426

 

947

دانشکده فنی و مهندسی لار

20

513

     

533

دانشکده کشاورزی و دام‌پروری تربت جام

93

668

     

761

دانشگاه اراک

900

6072

 

17

 

6989

دانشگاه اردکان

392

2263

 

13

 

2668

دانشگاه ارومیه

1331

4683

12

7077

 

13103

دانشگاه اصفهان

2346

13775

 

31

 

16152

دانشگاه الزهرا

1402

7975

 

17

 

9394

دانشگاه آیت‌الله العظمی بروجردی (ره)

285

2951

 

2088

 

5324

دانشگاه آیت‌الله العظمی حائری میبد

433

2232

 

10

 

2675

دانشگاه ایلام

1353

6888

 

2179

 

10420

دانشگاه بجنورد

533

4034

 

13

 

4580

دانشگاه بزرگمهر قائنات

60

775

 

17

 

852

دانشگاه بناب

23

2592

     

2615

دانشگاه بوعلی سینا

1095

8514

 

91

 

9700

دانشگاه بیرجند

2262

10959

4

 

1

13226

دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)

936

5672

 

8

 

6616

دانشگاه تبریز

7270

18329

     

25599

دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته کرمان

207

452

     

659

دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل

41

1491

     

1532

دانشگاه تربت حیدریه

258

1770

5

 

2

2035

دانشگاه تربیت‌مدرس

2711

7414

     

10125

دانشگاه تفرش

117

1556

     

1673

دانشگاه تهران

8629

35544

 

208

 

44381

دانشگاه جامع انقلاب اسلامی

16

20

 

1

 

37

دانشگاه جهرم

151

1753

     

1904

دانشگاه جیرفت

307

1837

 

2135

 

4279

دانشگاه حکیم سبزواری

1386

6433

26

 

3

7848

دانشگاه خلیج فارس

942

5396

27

96

6

6467

دانشگاه خوارزمی

1491

9420

 

7

 

10918

دانشگاه دامغان

185

3257

 

259

 

3701

دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار

280

1385

 

5

 

1670

دانشگاه رازی

1231

9001

 

450

 

10682

دانشگاه زابل

176

5756

 

6705

 

12637

دانشگاه زنجان

1399

8882

     

10281

دانشگاه سلمان فارسی

80

1149

     

1229

دانشگاه سمنان

1284

11221

     

12505

دانشگاه سید‌جمال‌الدین اسدآبادی

70

953

 

112

 

1135

دانشگاه سیستان و بلوچستان

1348

5370

 

46

 

6764

دانشگاه شاهد

435

5688

 

140

 

6263

دانشگاه شهرکرد

933

5893

     

6826

دانشگاه شهید باهنر کرمان

1443

10803

 

313

 

12559

دانشگاه شهید بهشتی

2396

14662

 

3

 

17061

دانشگاه شهید چمران اهواز

1587

11173

     

12760

دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

911

6625

     

7536

دانشگاه شیراز

3062

15983

     

19045

دانشگاه صنعتی اراک

47

1346

     

1393

دانشگاه صنعتی ارومیه

151

1742

 

1064

 

2957

دانشگاه صنعتی اصفهان

827

9416

     

10243

دانشگاه صنعتی امیرکبیر

1154

12397

30

10

2

13593

دانشگاه صنعتی بیرجند

82

2326

 

35

 

2443

دانشگاه صنعتی جندی‌شاپور

142

2213

 

1

 

2356

دانشگاه صنعتی خاتم‌الانبیا بهبهان

151

1653

 

38

 

1842

دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی

736

6657

 

17

 

7410

دانشگاه صنعتی سهند

707

4619

     

5326

دانشگاه صنعتی سیرجان

170

1928

     

2098

دانشگاه صنعتی شاهرود

1092

7002

 

207

 

8301

دانشگاه صنعتی شریف

475

10280

     

10755

دانشگاه صنعتی شیراز

250

1289

 

17

 

1556

دانشگاه صنعتی قم

206

1159

4

   

1369

دانشگاه صنعتی قوچان

220

1847

 

359

 

2426

دانشگاه صنعتی کرمانشاه

135

2088

 

12

 

2235

دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل

448

4846

 

42

 

5336

دانشگاه صنعتی همدان

97

1269

 

650

 

2016

دانشگاه علامه طباطبائی

2102

10069

 

7

 

12178

دانشگاه علم و صنعت ایران

1421

10293

 

2

 

11716

دانشگاه علم و فناوری مازندران

143

3615

     

3758

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان

49

2666

 

897

 

3612

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

253

2765

     

3018

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

993

2856

23

123

2

3997

دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر

190

1642

 

1473

 

3305

دانشگاه فردوسی مشهد

6844

22483

92

 

12

29431

دانشگاه فسا

60

1369

     

1429

دانشگاه قم

2656

6709

 

2089

 

11454

دانشگاه کاشان

1428

7120

     

8548

دانشگاه کردستان

1092

9005

 

313

 

10410

دانشگاه کوثر

580

2410

   

3

2993

دانشگاه گلستان

417

3884

 

20

 

4321

دانشگاه گنبد کاووس

454

2369

12

13

2

2850

دانشگاه گیلان

2054

14928

95

 

11

17088

دانشگاه لرستان

1297

7398

 

3

 

8698

دانشگاه مازندران

1780

10479

 

77

 

12336

دانشگاه محقق اردبیلی

2026

12536

     

14562

دانشگاه مراغه

219

3233

     

3452

دانشگاه ملایر

32

313

 

5691

 

6036

دانشگاه نیشابور

472

1661

20

 

5

2158

دانشگاه ولایت

219

1390

 

447

 

2056

دانشگاه ولی‌عصر (عج) رفسنجان

620

5291

 

156

 

6067

دانشگاه هرمزگان

825

4429

 

45

 

5299

دانشگاه هنر

504

4011

 

48

 

4563

دانشگاه هنر اسلامی تبریز

254

2141

13

278

3

2689

دانشگاه هنر اصفهان

294

2461

 

154

 

2909

دانشگاه هنر شیراز

12

709

     

721

دانشگاه یاسوج

585

4687

 

20

 

5292

دانشگاه یزد

1781

10986

 

57

 

12824

سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران

49

59

     

108

مجتمع آموزش عالی بم

76

1019

 

112

 

1207

مجتمع آموزش عالی سراوان

99

514

 

366

 

979

مجتمع آموزش عالی فنی و مهندسی اسفراین

75

1172

     

1247

مرکز آموزش عالی اقلید

44

544

     

588

مرکز آموزش عالی فنی و مهندسی بوئین زهرا

105

2276

2

 

1

2384

مرکز آموزش عالی کاشمر

79

794

     

873

مرکز آموزش عالی گناباد

17

1865

1

   

1883

مرکز آموزش عالی محلات

5

502

 

64

 

571

مرکز آموزش عالی ممسنی

11

196

     

207

مرکز تحصیلات تکمیلی در علوم پایه زنجان

192

838

5

   

1035

مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور

1

5

     

6

مرکز منطقه‌ای اطلاع‌رسانی علوم و فناوری

1

       

1

مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

9

7

     

16

مؤسسه پژوهشی علوم و فناوری رنگ و پوشش

15

36

     

51

مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی

8

2

     

10

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری‌- جمع

93905

552220

377

37518

53

684073

 

جدول 2 پیوست. تعداد و پیشرفت فیزیکی خوابگاه‌های متأهلین در حال ساخت

ردیف

کد دستگاه اصلی

نام دستگاه اصلی

نام پروژه

زیربنا (مترمربع)

تعداد واحد

درصد پیشرفت فیزیکی

1

113570

دانشگاه قم

احداث خوابگاه متأهلین‌- بلوک 2

10500

150

10

2

114500

دانشگاه تهران

بازسازی خوابگاه متأهلین بلوک 4

2700

46

63

3

114500

دانشگاه تهران

احداث خوابگاه متأهلین

25000

500

1

4

114504

پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری

احداث خوابگاه متأهلین

3500

50

3

5

114505

دانشگاه تهران- پردیس کشاورزی و منابع طبیعی کرج

احداث خوابگاه متأهلین

5064

61

1

6

114600

دانشگاه شهید بهشتی

احداث خوابگاه متأهلین

17500

250

1/5

7

114800

دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)

احداث خوابگاه متأهلین

3600

44

30

8

114800

دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)

احداث خوابگاه متأهلین

3500

50

1/5

9

115000

دانشگاه بوعلی سینا

احداث خوابگاه متأهلین

5880

84

1

10

115100

دانشگاه شیراز

احداث خوابگاه متأهلین (بنیاد خیریه ناسوتی‌فر)

6332

67

49

11

115100

دانشگاه شیراز

احداث خوابگاه متأهلین

8400

120

1

12

115100

دانشگاه شیراز

احداث خوابگاه متأهلین

8400

120

1

13

115400

دانشگاه صنعتی اصفهان

تکمیل و توسعه خوابگاه‌های متأهلین 32 واحدی

2500

32

53

14

115450

دانشگاه شهرکرد

احداث خوابگاه متأهلین

4300

60

3

15

115500

دانشگاه فردوسی مشهد

احداث خوابگاه متأهلین

27500

500

2

16

115506

دانشگاه تربت حیدریه

احداث خوابگاه متأهلین

2200

34

15

17

116000

دانشگاه تبریز

احداث خوابگاه متأهلین خاوران بلوک‌های 1 و 2

9500

120

50

18

116000

دانشگاه تبریز

احداث خوابگاه متأهلین خاوران بلوک‌های 3 و 4

9500

120

2

19

116001

دانشگاه بناب

احداث خوابگاه متأهلین

2100

30

13

20

116002

دانشگاه محقق اردبیلی

احداث خوابگاه متأهلین- بلوک 2

1500

28

38

21

116002

دانشگاه محقق اردبیلی

احداث خوابگاه متأهلین- خیرساز

2000

30

8

22

116004

دانشگاه مراغه

احداث خوابگاه متأهلین

2100

30

12

23

116500

دانشگاه اصفهان

احداث خوابگاه متأهلین

25000

260

44

24

117000

دانشگاه شهید چمران اهواز

احداث خوابگاه متأهلین

1820

26

0

25

117100

دانشگاه گیلان

احداث خوابگاه متأهلین کوی وحدت

2100

30

2

26

117200

دانشگاه لرستان

احداث خوابگاه متأهلین شماره 2

3200

52

54

27

117200

دانشگاه لرستان

احداث خوابگاه متأهلین شماره 1

2100

30

2

28

117505

دانشگاه صنعتی سیرجان

احداث خوابگاه متأهلین قائم 3

1763

20

61

29

117505

دانشگاه صنعتی سیرجان

احداث خوابگاه متأهلین جدید (12 واحدی)

700

12

50

30

118000

دانشگاه رازی

احداث خوابگاه متأهلین

4500

68

35

31

118000

دانشگاه رازی

احداث خوابگاه متأهلین

5580

54

87

32

118000

دانشگاه رازی

احداث خوابگاه متأهلین

6500

100

1

33

118100

دانشگاه کردستان

احداث خوابگاه متأهلین

6300

90

1

34

118500

دانشگاه علامه طباطبائی

احداث خوابگاه متأهلین

4500

107

43

35

119000

دانشگاه سیستان و بلوچستان

احداث خوابگاه متأهلین- بلوک 1

2100

30

13

36

119000

دانشگاه سیستان و بلوچستان

احداث خوابگاه متأهلین- بلوک 2

2100

30

14

37

119000

دانشگاه سیستان و بلوچستان

احداث خوابگاه متأهلین- بلوک 3

8000

70

56

38

119002

مجتمع آموزش عالی سراوان

احداث خوابگاه متأهلین

140

2

87

39

119200

دانشگاه دریا‌نوردی و علوم دریایی چابهار

تکمیل خوابگاه متأهلین

1850

30

36

40

119500

دانشگاه مازندران

احداث خوابگاه متأهلین

2100

30

12

41

119500

دانشگاه مازندران

احداث خوابگاه متأهلین

7000

100

1/5

42

119503

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

احداث خوابگاه متأهلین شهید شهریاری

930

12

36

43

119600

دانشگاه یزد

احداث خوابگاه متأهلین- بلوک 2

2670

33

60

44

119600

دانشگاه یزد

احداث خوابگاه متأهلین- بلوک 3

2300

33

38

45

119600

دانشگاه یزد

احداث خوابگاه متأهلین- بلوک 4

2300

33

38

46

119600

دانشگاه یزد

احداث خوابگاه متأهلین

21000

300

4

47

119600

دانشگاه یزد

احداث خوابگاه متأهلین

14000

200

1

48

119604

دانشگاه میبد

احداث خوابگاه متأهلین

1120

16

62

49

119606

دانشگاه اردکان

احداث خوابگاه متأهلین

1120

16

10

50

120000

دانشگاه خوارزمی

احداث خوابگاه متأهلین

1134

32

42

51

120000

دانشگاه خوارزمی

احداث خوابگاه متأهلین

35000

500

1/5

52

120004

دانشگاه اراک

احداث خوابگاه متأهلین

2100

30

4

53

120100

دانشگاه شاهد

احداث خوابگاه متأهلین

2100

30

3

54

121000

دانشگاه تربیت‌مدرس

بازسازی خوابگاه متأهلین موسی‌نژاد

3380

49

76

55

122000

دانشگاه صنعتی امیرکبیر

احداث خوابگاه متأهلین

4200

60

3

56

122001

دانشگاه تفرش

احداث خوابگاه متأهلین- بلوک 2

2100

30

4

57

122500

دانشگاه ارومیه

احداث خوابگاه متأهلین

4177

54

17

58

122600

دانشگاه ایلام

احداث خوابگاه متأهلین

2100

30

3

59

122600

دانشگاه ایلام

احداث خوابگاه متأهلین

2100

30

1/5

60

122700

دانشگاه صنعتی سهند

احداث خوابگاه متأهلین

2100

30

5

61

122800

دانشگاه هرمزگان

احداث خوابگاه متأهلین

4200

60

5

62

123000

دانشگاه علم و صنعت ایران

احداث خوابگاه متأهلین

4200

60

1/5

63

123006

دانشگاه صنعتی اراک

احداث خوابگاه متأهلین

3752

46

4

64

123007

دانشگاه علم و فناوری مازندران (بهشهر)

احداث خوابگاه متأهلین

420

9

26

65

123007

دانشگاه بیرجند

احداث خوابگاه متأهلین- بلوک 1

700

12

55

66

123007

دانشگاه علم و فناوری مازندران (بهشهر)

احداث خوابگاه متأهلین- بلوک 3

700

12

50

67

123007

دانشگاه علم و فناوری مازندران (بهشهر)

احداث خوابگاه متأهلین- بلوک 4

700

12

50

68

123007

دانشگاه علم و فناوری مازندران (بهشهر)

احداث خوابگاه متأهلین

700

12

38

69

123200

دانشگاه یاسوج

احداث خوابگاه متأهلین- بلوک 1

2400

35

12

70

123200

دانشگاه یاسوج

احداث خوابگاه متأهلین- بلوک 3

2400

35

1

71

123300

دانشگاه بجنورد

احداث خوابگاه متأهلین

2100

30

1

72

126200

دانشگاه صنعتی شاهرود

احداث خوابگاه متأهلین

4200

60

1

73

126300

دانشگاه زنجان

احداث خوابگاه متأهلین

2650

45

29

74

126400

دانشگاه سمنان

احداث خوابگاه متأهلین

8900

136

1/5

75

126500

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

احداث خوابگاه متأهلین

4000

58

58

76

127100

دانشگاه ولی‌عصر (عج) رفسنجان

احداث خوابگاه متأهلین

800

18

75

 

جدول 3 پیوست. جدول عملکرد بند «الف» تبصره «9» قانون بودجه 1402 و ماده (7) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت

ردیف

نام استان

عنوان دستگاه اجرایی

درآمد اختصاصی وصولی

اعتبارات تملک‌دارایی

اعتبار قابل اختصاص

اعتبار اختصاص‌یافته

منابع اختصاص‌یافته به خوابگاه‌های متأهلی

مصادیق مصرف

10 ٪ درآمد اختصاصی وصولی

10 ٪ اعتبارات تملک‌دارایی

جمع

درآمد اختصاصی وصولی

اعتبارات تملک‌ دارایی

جمع

احداث

تکمیل

تجهیز

جمع

1

مرکزی

دانشگاه صنعتی اراک

143013

35740

14301

3574

17875

7000

3574

10574

0

4574

6000

10574

جهت بازسازی کامل و پرداخت صورت‌وضعیت‌های مربوطه خرید لوازم و تجهیزات (یخچال، گاز، تشک و ...)

2

دانشگاه تفرش

60756

43710

6076

4371

10447

0

4371

4371

0

4371

0

4371

خرید درب، رنگ، لامپ، مصالح و پرداخت صورت‌حساب‌ها

3

گیلان

دانشگاه گیلان

701639

410520

70163

41052

111215

35000

56313

91313

0

0

91313

91313

خرید لوازم برقی، کولر، پکیج گرمایشی و تعمیرات خوابگاه‌ها

4

مازندران

دانشگاه علم و فناوری مازندران

61769

320010

6177

32001

38178

0

32001

32001

32001

0

0

32001

احداث خوابگاه متأهلین

 

دانشگاه علوم کشاورزی ساری

220786

304989

22079

30499

52578

22079

30499

52578

 

52578

0

52578

توسعه و تکمیل دو بلوک 4 واحدی و یک بلوک 12 واحدی

5

آذربایجان شرقی

دانشگاه تبریز

962283

1523305

962283

152330

1114613

0

10000

100000

100000

0

0

100000

پرداخت صورت‌حساب وضعیت پیمانکاران

دانشگاه هنر

86511

227799

8651

22780

31431

0

40000

40000

40000

0

0

40000

 

دانشگاه مراغه

139049

210059

13905

21006

34911

8708

0

8708

8708

0

 

87008

پرداخت صورت‌وضعیت پیمانکاران

دانشگاه بناب

50666

383589

5066

38358

43424

32390

39766

72156

72156

0

0

72156

پرداخت صورت‌وضعیت پیمانکاران

دانشگاه سهند

342331

379715

34233

37971

72204

0

21000

21000

21000

0

0

21000

پرداخت صورت‌وضعیت پیمانکاران

6

آذربایجان غربی

دانشگاه ارومیه

1037856

817000

103785

81700

185485

104000

185891

289891

289891

0

0

289891

احداث خوابگاه متأهلین

7

کرمان

دانشگاه شهید باهنر کرمان

860000

130940

86000

13094

99094

86000

13094

99094

0

99094

0

99094

تکمیل خوابگاه متأهلین دانشگاه شهید باهنر

دانشگاه صنعتی سیرجان

65000

128000

6500

12800

19300

6500

12800

19300

0

19300

0

19300

تکمیل خوابگاه متأهلین دانشگاه سیرجان

مجتمع آموزش عالی بم

26980

39000

2698

3900

6598

2698

3900

6598

0

0

6598

6598

تجهیز خوابگاه متأهلین شهرک دوستی

دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی کرمان

55000

21000

5500

2100

7600

5500

2100

7600

0

0

7600

7600

تجهیز خوابگاه متأهلین

دانشگاه جیرفت

194151

185600

19415

18560

37975

20000

18560

38560

38560

0

0

38560

احداث خوابگاه متأهلین دانشگاه جیرفت

دانشگاه ولی‌عصر (عج) رفسنجان

226000

153700

22600

15370

37970

22600

15370

37970

37970

0

0

37970

احداث خوابگاه متأهلین طوبی

8

خراسان رضوی

دانشگاه فردوسی مشهد

2478450

70846

247545

7084

254629

0

1000

1000

0

1000

0

1000

تعمیر خوابگاه متأهلین

دانشگاه نیشابور

49417

109830

4941

10983

15924

0

10983

10983

11

0

0

11

احداث خوابگاه

دانشگاه صنعتی قوچان

88925

207550

8893

20755

29648

6150

0

6150

6150

0

0

6150

مطالعات، طرح نقشه و احداث

دانشگاه تربت حیدریه

84000

97350

8400

9700

18100

8400

9700

18100

18100

0

0

18100

احداث خوابگاه

دانشگاه گناباد

36214

0

3621

0

3621

4000

0

4000

4000

0

0

4000

مطالعات، طرح نقشه و احداث

9

ایلام

دانشگاه ایلام

603475

683352

60347

68335

128682

19795

2000

21795

21795

0

0

21795

پرداخت هزینه‌های نقشه‌کشی و پیش‌پرداخت

10

زنجان

دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان

77600

74997

7760

7499

15259

7760

7499

15259

0

8890

6369

7760

تجهیز و تعمیر

11

کهگیلویه و بویراحمد

دانشگاه یاسوج

213400

809981

21340

80998

102338

40000

0

40000

0

40000

0

40000

پرداخت به پیمانکاران طرف قرارداد

12

سمنان

دانشگاه سمنان

462958

480928

46296

48093

94389

46296

48093

94389

50000

28000

16389

94389

پرداخت صورت‌وضعیت شرکت اسکان، بهسازی و خرید تجهیزات خوابگاه

دانشگاه دامغان

136413

356296

13641

35629

49270

28104

28179

56283

28104

0

28179

56283

ساخت خوابگاه و خرید تجهیزات

13

یزد

دانشگاه یزد

587350

532290

58735

53229

111964

58735

53229

111964

67178

44786

0

111964

احداث و تکمیل خوابگاه متأهلین

دانشگاه میبد

59175

73971

5917

7397

13314

18852

12976

31828

13845

17983

0

31828

احداث و تکمیل خوابگاه متأهلین

دانشگاه اردکان

57756

133000

5776

13300

19076

15000

20000

35000

35000

0

0

35000

احداث اسکلت خوابگاه متأهلین

14

اردبیل

 

دانشگاه محقق اردبیلی

242500

320920

24250

32092

56342

80000

32092

112092

112092

0

0

112092

پرداخت صورت‌وضعیت پیمانکار

15

قزوین

دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)

247954

356810

24795

35681

60476

0

25890

25890

0

0

25890

25890

تجهیز خوابگاه متأهلین

16

خراسان شمالی

دانشگاه بجنورد

176302

585196

17630

58519

76149

20825

58519

79344

79344

0

0

79344

-

دانشگاه کوثر

21553

172787

2155

17279

19434

2155

17279

19434

0

19434

0

19434

تکمیل خوابگاه متأهلین

مجتمع آموزش عالی اسفراین

30902

28437

3090

2843

5933

2980

2684

5664

0

2980

2684

5664

تکمیل و تجهیز سه واحد جهت خوابگاه متأهلین

17

خراسان جنوبی

دانشگاه بیرجند

386978

484500

38698

48450

87148

38246

14044

52290

30000

0

22290

52290

احداث و تجهیز خوابگاه متأهلین

مجموع اعتبارات تخصیص‌یافته

11275112

10893717

1993262

1089332

3082594

749773

833406

1673179

1105905

342990

213312

1733008

 

 

 

 

 

 

  1. گزارش «شاخص‌های کلان اقتصادی و اجتماعی کل کشور»، مرکز آمار ایران، 1403.
  2. پاک‌نژاد، نوید. «تحلیل سیاست‌های مسکن در برنامه‌های پنج‌‌ساله توسعه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و رهنمودهایی برای برنامه هفتم توسعه»، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، 1402.
  3. فرحزادی، مهدی. «گزارش و تحلیل قدرت خرید و زمان انتظار برای خانه‌دار شدن، 1394-1400»، مرکز آمار ایران.
  4.  قانون تسهیل ازدواج جوانان 1384/10/7.
  5. مصوبه نقشه مهندسی فرهنگی کشور، 1392
  6. قانون برنامه ششم توسعه،139٦
  7. «پاسخ مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به نامه مرکز پژوهشها به شماره4681-82/16200 مورخ 1403/5/13».
  8. مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام https://ur.isc.ac/Home/RankIranUniv
  9. پاسخ صندوق رفاه دانشجویان به نامه مرکز پژوهش‌ها در سال 1403.
  10. «پاسخ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به شماره 11/35781 مورخ 1403/2/19 به نامه مرکز پژوهش‌ها به شماره 11000/993-82 مورخ 1403/2/9».
  11. دیوان محاسبات، گزارش‌های تفریغ بودجه سال 1402 https://www.dmk.ir/page-Index/fa/0/form/Cl217/link.
  12. «صندوق رفاه دانشجویان» https://swf.ir/fa/regulation/category/2/.