بیان مسئله
بررسی لایحه بودجه سال 1404 نشان میدهد اعتبارات اختصاصیافته به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اهداف قانون برنامه هفتم پیشرفت کشور در حوزه گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع دستی ذیل مواد (82) و (83) برای سال دوم برنامه محقق نمی سازد. قانون برنامه هفتم پیشرفت کشور بر زیرساختهای گردشگری، ثبت و احیای آثار تاریخی و حمایت از صنایع دستی و افزایش صادرات آن تأکید دارد. این در حالی است که اعتبارات پیشبینی شده در لایحه بودجه سال 1404 برای تحقق این اهداف کافی نمیباشد. این موضوع میتواند به کاهش جذب گردشگر، تضعیف اقتصاد صنایع دستی و فرسایش میراث فرهنگی منجر شود. ازاینرو در این گزارش، ضمن بررسی تفصیلی جداول لایحه بودجه سال 1404، انطباق آن با اهداف برنامه هفتم پیشرفت کشور ارزیابی شده است.
نقاط قوت و ضعف طرح و لایحه
-بررسی لایحه بودجه 1404 نشان میدهد مجموع اعتبارات تخصیص به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بدون احتساب ردیف اعتبارات انتقال نیافته حدود 76.228.000 میلیون ریال (معادل 7.622 میلیارد تومان) است. این در حالی است که مجموع میزان اعتبارات این وزارتخانه در قانون بودجه سال 1403 به میزان 45.693.467 میلیون ریال (معادل 4.569 میلیارد تومان) بوده است. بنابراین میزان مجموع اعتبارات وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در لایحه 1404 نسبت به قانون بودجه سال 1403 بیش از 60% درصد افزایش داشته است.
-از مجموع این اعتبارات این دستگاه در لایحه بودجه سال 1404، 54% درصد سهم اعتبارات تملک داراییهای سرمایه به میزان 41.285.00 میلیون ریال (معادل 4.128 میلیارد تومان) و 46% درصد سهم اعتبارات هزینهای به میزان 38.407.500 میلیون ریال (معادل 3.840 میلیارد تومان) است.
-بررسی اعتبارات ردیفهای متفرقه ذیل جدول (9) لایحه بودجه سال 1404 نشان میدهد که مجموع این اعتبارات در لایحه مذکور 2.517.600 میلیون ریال (معادل 251 میلیارد تومان) است. در واقع این میزان نسبت به مقادیر ردیفهای متفرقه در قانون بودجه سال 1403 حدود 46 درصد افزایش داشته که علت آن، افزایش میزان اعتبارات از محل عوارض دریافتی از گردشگران خارجی در راستای بند (ت) تبصره 10 به میزان 2.500.000 میلیون ریال (معادل 250 میلیارد تومان) نزدیک 47% درصد نسبت به قانون بودجه سال گذشته است.
-بررسی ردیفهای متفرقه انتقال یافته در لایحه بودجه سال 1404 نشان میدهد که مجموع این اعتبارات در لایحه مذکور به میزان 11.937.500 میلیون ریال (معادل 1.937 میلیارد تومان) تعیین شده است که با افزایش 954% درصدی نسبت به مجموع این اعتبارات در سال گذشته همراه بوده است. به عبارت دیگر میزان این اعتبارات در لایحه 1404، حدود ده برابر میزان آن در قانون بودجه سال 1403 است.
-در جدول شماره (4) این گزارش، به ردیف درآمدهای مربوط به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اشاره شده است. مطابق با این جدول، مجموع میزان درآمدهای این وزارتخانه که در لایحه بودجه سال 1404 پیش بینی شده، 9.015.822 میلیون ریال (معادل 901 میلیارد تومان) میباشد که حدود 77% درصد از آن از درآمد حاصل از ورودی موزهها و محوطههای تاریخی است.
-مجموع اعتبارات در نظر گرفته شده ذیل جدول شماره (12) لایحه بودجه سال 1404 برای انجام برنامههای مرتبط با برنامه هفتم پیشرفت در حوزه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، 700 میلیارد تومان برآورد شده که 43% درصد آن مرتبط با موضوع گردشگری، 36% درصد آن مرتبط با موضوع میراث فرهنگی و 21% درصد آن مرتبط با موضوع صنایع دستی است.
-مطابق با برآورد وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، اعتبارات مورد نیاز برای ایجاد و توسعه زیرساختهای گردشگری برای تحقق برنامه هفتم، 35.000 میلیارد تومان است که با احتساب پایان سال دوم این برنامه در انتهای سال 1404 حدود 14.000 میلیارد تومان است. این در حالی است که کل اعتبارات تخصیص یافته به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی حدود 9.754 میلیارد تومان است. به عبارت دیگر اعتبارات لازم برای توسعه زیرساختهای گردشگری کشور تا پایان سال 1404 بر مبنای اهداف برنامه هفتم، و هزینههای سال 1403، 1/45 برابر مجموع اعتبارات اختصاص یافته به این وزارتخانه در لایحه بودجه سال 1404 است.
پیشنهادهای مرکز پژوهشها
در راستای افزایش درآمد وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی پیشنهاد میشود تا درآمد حاصل از صدور و تمدید مجوزها یا اخذ جرائم موضوع قانون توسعه صنعت ایرانگردی و جهانگردی و درآمد حاصل از اجاره ساختمانها و اراضی (از جمله امکانات، اماکن و فضاهای آموزشی، فرهنگی، هنری و ورزشی کلیه دستگاههای اجرائی) افزایش یابد. این موضوع از طریق اقدام قانونی لازم برای تعدیل نرخ جرائم متناسب با میزان تورم اعلامی از سوی بانک مرکزی و تسهیل واگذاری حق بهره برداری و اجاره اماکن ذیل این وزارتخانه امکان پذیر است.
همچنین از جهت عملیاتی در راستای افزایش تحقق عملکرد اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای این وزارتخانه پیشنهاد میشود سازمان برنامه و بودجه کشور، اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای وزارت مذکور را تا حد امکان به صورت نقد، و در صورت عدم تأمین نقدی، اعتبارات لازم را به صورت اوراق مالی از طریق اسناد خزانه تأمین نماید.
وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی از جمله نهادهایی است که به دلیل رویکرد حمایتی لازم از مجموعه فعالیتهای زیر مجموعهاش، از منابع درآمدی قابلتوجهی برخوردار نیست. گرچه وزارت مذکور در سال گذشته تلاشهایی برای افزایش درآمد از طریق بهرهگیری از ظرفیتهای موجود مانند افزایش 212 درصدی درآمدهای عمومی و اختصاصی این دستگاه از طریق افزایش قیمت ورودی موزهها و محوطههای تاریخی انجام داده،[1] اما همچنان وابستگی قابل توجهی به اعتبارات تخصیصیافته از محل منابع عمومی بودجه سنواتی دارد. از اینرو، علی رغم ضرورت کاهش وابستگی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی به بودجه عمومی از طریق ایجاد درآمدهای پایدار در چارچوب قوانین و اسناد بالادستی به ویژه برنامه هفتم پیشرفت، لازم است تا اعتبارات لازم در راستای حمایت از فعالیتهای این دستگاه در قانون بودجه سالانه تأمین گردد.
2.بررسی اعتبارات وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی
در جدول شماره (1) میزان اعتبارات هزینهای، تملک داراییهای سرمایه و بودجه شرکتهای دولتی اختصاص یافته به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری و شرکت توسعه ایرانگردی و جهانگردی، به تفکیک قانون بودجه سال 1403 و لایحه بودجه سال 1404 نشان داده شده است. بررسی لایحه بودجه 1404 نشان میدهد مجموع اعتبارات مقرر شده برای وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بدون احتساب ردیف اعتبارات انتقال نیافته حدود 76.228.000 میلیون ریال (معادل 7.622 میلیارد تومان) است.[2] این در حالی است که مجموع میزان اعتبارات این وزارتخانه در قانون بودجه سال 1403 به میزان 47.707.795 میلیون ریال (معادل 4.770 میلیارد تومان) بوده است.[3] بنابراین میزان مجموع اعتبارات وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در لایحه بودجه سال 1404 نسبت به قانون بودجه سال 1403 بیش از 60% درصد افزایش داشته است.
از مجموع اعتبارات این دستگاه در لایحه بودجه سال 1404، 53% درصد سهم اعتبارات تملک داراییهای سرمایه به میزان 40.580.500 میلیون ریال (معادل 4.058 میلیارد تومان) و 47% درصد سهم اعتبارات هزینهای به میزان 35.647.500 میلیون ریال (معادل 3.564 میلیارد تومان) است.
جدول 1: اعتبارات هزینهای و تملک داراییهای سرمایهای وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به تفکیک قانون بودجه سال 1403 و لایحه بودجه سال 1404 (میلیون ریال)[2]
|
شماره طبقهبندی |
عنوان |
اعتبارات هزینهای |
اعتبارات تملک دارایی سرمایهای |
مجموع اعتبارات |
||||||
|
قانون سال 1403 |
لایحه سال 1404 |
درصد رشد |
قانون سال 1403 |
لایحه سال 1404 |
درصد رشد |
قانون سال 1403 |
لایحه سال 1404 |
درصد رشد |
||
|
113700 |
وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی |
19.664.661 |
32.887.500 |
67% |
26.028.806 |
39.875.500 |
53% |
45.693.467 |
72.763.000 |
59% |
|
113706 |
پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری |
1.676.904 |
2.760.000 |
64% |
51.010 |
105.000 |
106% |
1.727.914 |
2.865.000 |
66% |
|
284100 |
شرکت توسعه ایرانگردی و جهانگردی |
0 |
0 |
- |
286.414 |
-+600.000 |
109% |
286.414 |
600.000 |
109% |
|
113700 |
مجموع |
21.341.565 |
35.647.500 |
67 |
26.366.230 |
40.580.500 |
5/18% |
47.707.795 |
76.228.000 |
60% |
لازم به ذکر است اعتبارات شرکت توسعه ایرانگردی و جهانگردی، نسبت به قانون بودجه سال 1403، حدود 109%درصد افزایش یافته است. همچنین میزان اعتبارات پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در لایحه بودجه سال 1404 بودجه نسبت به قانون بودجه سال 1403 رشد 66 % درصدی داشته است.[2] نکته حائز اهمیت این است که اعتبارات هزینهای این پژوهشگاه در لایحه بودجه سال 1404 نسبت به قانون بودجه سال 1403 حدود 64% درصد و اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای آن نزدیک به 106% درصد افزایش داشته است. به عبارت دیگر در این لایحه، اعتبارات عمرانی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری بیش از دو برابر اعتبارات عمرانی آن در قانون بودجه سال 1403 است.
3. بررسی اعتبارات ردیفهای متفرقه انتقال نیافته وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی
بررسی اعتبارات ردیفهای متفرقه ذیل جدول (9) لایحه بودجه سال 1404 نشان میدهد که مجموع این اعتبارات در لایحه مذکور 2.517.600 میلیون ریال (معادل 251 میلیارد تومان) است.[2] در واقع این میزان نسبت به مقادیر ردیفهای متفرقه در قانون بودجه سال 1403 حدود 46 درصد افزایش داشته که علت آن، افزایش میزان اعتبارات از محل عوارض دریافتی از گردشگران خارجی در راستای بند (ت) تبصره 10 به میزان 2.500.000 میلیون ریال (معادل 250 میلیارد تومان) نزدیک 47% درصد نسبت به قانون بودجه سال گذشته است.
جدول 2: برآورد اعتبارات هزینهای و تملک داراییهای سرمایهای ردیفهای متفرقه انتقال نیافته به تفکیک قانون بودجه سال 1403 و لایحه بودجه سال 1404 (ارقام به میلیون ریال)[2]
|
مجموع اعتبارات |
اعتبارات تملک دارایی سرمایهای |
اعتبارات هزینهای |
عنوان |
شماره طبقهبندی |
||||||
|
درصد رشد |
لایحه سال 1404 |
قانون سال 1403 |
درصد رشد |
لایحه سال 1404 |
قانون سال 1403 |
درصد رشد |
لایحه سال 1404 |
قانون سال 1403 |
||
|
0% |
17.600 |
17.600 |
- |
0 |
0 |
0% |
17.600 |
17.600 |
صندوق توسعه صنایعدستی و فرش دستباف و احیا و بهرهبرداری از بناها و اماکن تاریخی فرهنگی |
530000-6 |
|
47% |
2.500.000 |
1.703.000 |
100% |
2.500.000 |
1.250.000 |
100%- |
- |
453.000 |
اعتبارات بند (ت) تبصره 10 قانون بودجه سال جاری (تقویت زیرساختها و خدمات گردشگری زیارت و سایر مقاصد گردشگری از محل عوارض دریافتی از گردشگران خارجی) |
730050/ |
|
46% |
2.517.600 |
1.720.600 |
100% |
2.500.000 |
1.250.000 |
96%- |
17.600 |
470.600 |
مجموع |
|
لازم به ذکر است که میزان اعتبارات در نظر گرفته شده برای صندوق توسعه صنایعدستی و فرش دستباف و احیا و بهرهبرداری از بناها و اماکن تاریخی فرهنگی هیچ تغییراتی نسبت به سال گذشته نداشته و میزان اعتبارات هزینهای اختصاص یافته به آن 17.600 میلیون ریال (معادل 1 میلیارد و 700 میلیون تومان) است. نکته حائز اهمیت آن است که در سال 1403، میزان اعتبارات اختصاص یافته به این صندوق نسبت به سال 1402 با کاهش حدود 2 درصدی همراه بوده است.[2]
4.بررسی ردیفهای اعتبارات متفرقه انتقال یافته وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی
بررسی ردیفهای متفرقه انتقال یافته در لایحه بودجه سال 1404 نشانمیدهد که مجموع این اعتبارات در لایحه مذکور میزان 11.937.500 میلیون ریال (معادل 1.937 میلیارد تومان) تعیین شده است که با افزایش 954% درصدی نسبت به مجموع این اعتبارات در سال گذشته همراه بوده است. به عبارت دیگر میزان این اعتبارات در لایحه بودجه سال 1404، بیش از 10 برابر میزان آن در قانون بودجه سال 1403 است. [2]
میزان اعتبارات در راستای تقویت یگان حفاظت از میراث فرهنگی از محل واگذاری اموال توقیفی، در این لایحه، 36.000 میلیون ریال معادل (3 میلیارد و 600 میلیون تومان) تعیین شده که نسبت به سال گذشته، 316% درصد رشد داشته است. نکته حائز اهمیت این است که علی رغم کاهش 100% درصدی اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای برای این ردیف نسبت به سال گذشته، اعتبارات هزینهای آن بیش از 1200 درصد رشد داشته است.[2] این موضوع میتواند در رفع چالشها و مشکلات یگان حفاظت از میراث فرهنگی از جمله پرداخت حقوق کارکنان آن بسیار موثر باشد. لازم به ذکر است میزان افزایش این اعتبارات در قانون بودجه سال 1403 نسبت به سال 1402، حدود 90% درصد بوده است.[1]
جدول 3: برآورد اعتبارات هزینهای و تملک داراییهای سرمایهای ردیفهای متفرقه انتقال یافته به تفکیک قانون بودجه سال 1403 و لایحه بودجه سال 1404 (میلیون ریال)[2]
|
مجموع اعتبارات |
اعتبارات تملک دارایی سرمایهای |
اعتبارات هزینهای |
عنوان |
شماره طبقه بندی |
||||||
|
درصد رشد |
لایحه سال 1404 |
قانون سال 1403 |
درصد رشد |
لایحه سال 1404 |
قانون سال 1403 |
درصد رشد |
لایحه سال 1404 |
قانون سال 1403 |
||
|
316% |
36.000 |
8.640 |
100%- |
0 |
6.000 |
1263% |
36.000 |
2.640 |
وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی- تقویت یگان حفاظت میراثفرهنگی از محل واگذاری اموال توقیفی |
530010 |
|
0% |
71.500 |
71.500 |
- |
0 |
0 |
0% |
71.500 |
71.500 |
وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی- توسعه و گسترش فعالیتهای ایرانگردی و جهانگردی (موضوع قانون اصلاح مواد 2و7 قانون توسعه صنعت ایرانگردی و جهانگردی). |
730050-+* |
|
526% |
6.580.000 |
1.050.000 |
- |
0 |
0 |
526% |
6.580.000 |
1.050.000 |
وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی- جبران خدمات مرمت کاران و کارگران پایگاههای حفاظتی، پژوهشی و جهانی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی |
530076 |
|
- |
5.250.000 |
2.000 |
- |
2.450.000 |
1.000 |
- |
2.800.000 |
1.000 |
اعتبارات موضوع عوارض خروج از کشور |
73000029 |
|
954% |
11.937.500 |
1.132.140 |
- |
2.450.000 |
7.000 |
743% |
9.487.500 |
1.125.140 |
مجموع |
113700 |
میزان اعتبارات ردیف جبران خدمات مرمت کاران و کارگران پایگاههای حفاظتی، پژوهشی و جهانی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی در لایحه بودجه سال 1404 به میزان 6.580.000 میلیون ریال (معادل 658 میلیارد تومان) است که با رشد قابل توجه 526% درصدی نسبت به قانون بودجه 1403 همراه بوده است. این در حالی است که میزان اعتبارات این ردیف، در قانون بودجه سال 1403 نسبت به سال پیش از آن، تنها 92 درصد رشد داشته است. این میزان از افزایش در لایحه بودجه سال 1404، در حمایت از مرمت کاران و کارگران پایگاههای حفاظتی، پژوهشی و جهانی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی می تواندت نقش موثری داشته باشد. چرا که این میزان افزایش تماما از محل اعتبارات هزینهای و نه از محل اعتبارات تملک داراییهای سرمایه میباشد.
نکته حائز اهمیت این است که بیشترین نقش را در میزان افزایش 954% درصدی اعتبارات ردیفهای متفرقه انتقال یافته، افزایش چشمگیر اعتبارات موضوع عوارض خروج از کشور میباشد. در واقع میزان اعتبارات هزینهای موضوع عوارض خروج از کشور در لایحه 1404، 2800 برابر میزان آن در قانون بودجه سال 1403 میباشد. همچنین میزان اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای آن در لایحه بودجه سال 1404 نزدیک به 2450 برابر میزان آن در قانون بودجه سال 1403 است.این در حالی است که این میزان در لایحه بودجه سال 1404 به بیش از 43 درصد از مجموع اعتبارات متفرقه انتقال یافته رسیده است. بنابراین لازم است تا مبنای کارشناسی این میزان از برآورد اعتبارات مربوط به عوارض خروج کشور توسط وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تبیین گردد.
5. بررسی ردیف درآمدهای مربوط به وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی
در جدول شماره (4) ردیف درآمدهای مربوط به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اشاره شده است. مطابق با این جدول، مجموع میزان درآمدهای این وزارتخانه که در لایحه بودجه سال 1404 پیش بینی شده، 9.015.822 میلیون ریال (معادل 901 میلیارد تومان) میباشد که حدود 77% درصد از آن از درآمد حاصل از ورودی موزهها و محوطههای تاریخی است.[2] لازم به ذکر است که میزان درآمدهای پیش بینی شده برای وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در قانون بودجه سال 1403 میزان 6.221.909 میلیون ریال (معادل 622 میلیارد تومان) بوده است. بنابراین درآمدهای مذکور در لایحه بودجه سال 1404، نزدیک به 45 درصد بیش از میزان درآمدهای مصوب قانون بودجه سال 1403 برآورد شده است. نکته حائز اهمیت آن است که نسبت درآمدهای وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به مجموع اعتبارات اختصاص یافته به این دستگاه در لایحه بودجه سال 1404 حدود 11/82 است. این در حالی است که این نسبت، در قانون بودجه سال 1403 به میزان 10/27 بوده است. بنابراین نسبت درآمدهای این وزارتخانه به مجموع اعتبارات تخصیص یافته به آن حدود 1/55 نسبت به سال گذشته بیشتر شده است. این موضوع به معنای آن است که وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در نسبت به سال گذشته تلاش نموده است تا به نسبت بیشتری از مجموع اعتباراتی که دریافت میکند، با استفاده از ظرفیتهای خود ایجاد درآمد نماید.
جدول 4: ردیفهای درآمدهای عمومی و اختصاصی جدول 5 به تفکیک قانون بودجه سال 1402 و لایحه بودجه سال 1403 (میلیون ریال)[2]
|
جمع کل |
درآمد اختصاصی |
درآمد عمومی |
عنوان |
شماره طبقهبندی |
|||||||
|
جمع |
استانی |
ملی |
جمع |
استانی |
ملی |
جمع کل |
استانی |
ملی |
|||
|
8.194.000 |
2.988.000 |
5.206.000 |
0 |
0 |
0 |
1.000.000 |
700.000 |
300.000 |
درآمد حاصل از اجاره ساختمانها و اراضی (از جمله امکانات، اماکن و فضاهای آموزشی، فرهنگی، هنری و ورزشی کلیه دستگاههای اجرائی) |
وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی |
113700 |
|
0 |
0 |
0 |
4.000 |
4.000 |
0 |
درآمد حاصل از خدمات آموزشی و فرهنگی |
140103 |
||||
|
0 |
0 |
0 |
7.000.000 |
2.184.000 |
4.816.000 |
درآمد حاصل از ورودی موزهها و محوطههای تاریخی و سایر منافع حاصله |
140125 |
||||
|
0 |
0 |
0 |
90.000 |
0 |
90.000 |
درآمدهای حاصل از جرائم و فروش صید آلات، چوب آلات و ادوات بهداشتی |
150106 |
||||
|
0 |
0 |
0 |
100.000 |
100.000 |
0 |
درآمد حاصل از صدور و تمدید مجوزها یا اخذ جرائم موضوع قانون توسعه صنعت ایرانگردی و جهانگردی |
150137 |
||||
|
250.000 |
0 |
250.000 |
250.000 |
0 |
250.000 |
0 |
0 |
0 |
درآمد حاصل از خدمات پژوهشی و تحقیقاتی |
پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری |
140107 |
|
440.000 |
0 |
440.000 |
0 |
0 |
0 |
400.000 |
0 |
400.000 |
درآمد حاصل از اجاره ساختمانها و اراضی (از جمله امکانات، اماکن و فضاهای آموزشی، فرهنگی، هنری و ورزشی کلیه دستگاههای اجرائی) |
صندوق توسعه صنایعدستی و فرش دستباف و احیا و بهرهبرداری از بناها و اماکن تاریخی فرهنگی |
130301 |
|
0 |
0 |
0 |
40.000 |
0 |
40.000 |
درآمد حاصل از خدمات آموزشی و فرهنگی |
140103 |
||||
|
80 |
0 |
80 |
0 |
0 |
0 |
80 |
0 |
80 |
سود سهام ابرازی ( 50 درصد سود ویژه و سود سهم 80 دولت- علی الحساب سال جاری) سایر شرکتهای دولتی |
شرکت توسعه ایرانگردی و جهانگردی |
130101 |
|
80 |
0 |
80 |
0 |
0 |
0 |
80 |
0 |
80 |
سود سهام ابرازی ( 50 درصد سود ویژه و سود سهم دولت- علی الحساب سال جاری) سایر شرکتهای دولتی |
شرکت توسعه گردشگری ایران |
130101 |
|
9.015.822 |
2.988.000 |
6.027.822 |
250.000 |
0 |
250.000 |
8.765.822 |
2.988.000 |
5.777.822 |
- |
- |
مجموع |
مجموع میزان درآمد حاصل از ورودی موزهها و محوطههای تاریخی و سایر منافع حاصله در لایحه بودجه سال 1404، حدود 7.000.000 میلیون ریال (معادل 700 میلیارد تومان) برآورد شده است. این در حالی است که در قانون بودجه سال 1403 میزان 6.121.909 میلیون ریال (معادل 612 میلیارد تومان) تعیین شده بود. در واقع درآمد حاصل از ورودی موزهها و محوطههای تاریخی و سایر منافع حاصله در لایحه بودجه سال 1404 حدود 14% درصد بیش از مقدار تعیین شده در قانون بودجه سال 1403 برآورد شده است.
لازم به ذکر است از مجموع میزان درآمد حاصل از ورودی موزهها و محوطههای تاریخی و سایر منافع حاصله میزان 4.816.000 میلیون ریال (معادل 481 میلیارد تومان) درآمد عمومی ملی، و میزان 2.184.000 میلیون ریال( 218 میلیارد تومان) درآمد عمومی استانی در نظر گرفته شده است. درآمد عمومی ملی حاصل از ورودی موزهها و محوطههای تاریخی، شامل درآمد حاصل از مجموعه کاخ نیاوران، مجموعه کاخ سعد آباد، مجموع کاخ گلستان، موزه ملی ایران و موزه ملی فرش است. درآمد حاصل از سایر موزهها و محوطههای تاریخی کشور نیز به عنوان درآمد عمومی استانی محاسبه میشود. نکته حائز اهمیت این است که با توجه به مقادیر برآورد شده، میزان درآمد حاصل از ورودی پنج موزه مذکور، بیش از 2 برابر کل موزههای کشور است. به عبارت دیگر حدود 68 درصد از درآمدهای مربوط به ورودی موزهها و محوطههای تاریخی تنها از طریق پنج موزه میباشد. لازم به ذکر است که در بند (چ) ماده (83) قانون برنامه هفتم پیشرفت مقرر شده تا کلیه درآمدهای موزههای تحتنظر وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی برای اداره، توسعه و مرمت همان اماکن و کارگاهها هزینه شود. از این رو مطابق با این بند، مبلغ 481 میلیارد تومان باید صرف هزینههای مربوط به پنج موزه مذکور شود. از این رو لازم است وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در راستای افزایش میزان درآمد حاصل از ورودی سایر موزههای کشور با استفاده از ظرفیت برگزاری رویدادهای فرهنگی و به کارگیری ظرفیتهای گردشگری آن مناطق، اقدامات لازم را به عمل آورد.
نکته دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، درآمدهای حاصل از فعالیت شرکت مادرتخصصی توسعه گردشگری و جهانگردی است. برای این شرکت تنها 80 میلیون ریال درآمد عملیاتی حاصل از سود سهام ابرازی ( 50 درصد سود ویژه و سود سهم دولت- علی الحساب سال جاری) سایر شرکتهای دولتی برآورد شده است. این در حالی است که اعتبارات تخصیص یافته به آن در لایحه بودجه سال 1404، بیش از 100 درصد افزایش داشته است. بنابراین لازم است تا وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، ضمن شفاف سازی عملکرد این شرکت، سهم این شرکت از درآمدهای عملیاتی این وزارتخانه را افزایش دهد. علاوه بر این میزان درآمدهای حاصل از صدور و تمدید مجوزها یا اخذ جرائم موضوع قانون توسعه صنعت ایرانگردی و جهانگردی حدود 100.000 میلیون ریال (معادل 10 میلیارد تومان) برآورد شده که هیچ رشدی نسبت به ارقام قانون بودجه سال 1403 نداشته است. از این رو لازم است تا سهم این بخش از درآمدهای وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نیز افزایش پیدا کند.
6.برنامههای اجرایی حوزه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی از محل یک درصد از هزینههای شرکتهای دولتی موضوع بند «ت» تبصره «8»
در جدول شماره (12) لایحه بودجه سال 1404، برنامه هم افزایی و ارتقای فعالیتها و تولیدات فرهنگی از محل یک درصد از هزینههای شرکتهای دولتی موضوع بند «ت» تبصره «8» این لایحه عنوان شده است. در برنامه اجرایی شماره 15 این جدول، تحت عنوان صیانت از میراث فرهنگی، توسعه گردشگری و صنایع دستی، اعتبارات برنامههای حفاظت و احیا و مرمت میراث فرهنگی کشور، اجرای برنامههای افزایش گردشگران ورودی، توسعه و ترویج فرهنگ زیارت و اجرای برنامههای تحقق رشد 8 درصدی اقتصاد صنایع دستی مقرر شده است. این موارد در جدول شماره (5) نشان داده شده است. مجموع اعتبارات در نظر گرفته شده برای انجام برنامههای مرتبط با برنامه هفتم پیشرفت ذیل حوزه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، 700 میلیارد تومان برآورد شده که 43% درصد آن مرتبط با موضوع گردشگری، 36% درصد آن مربتط با موضوع میراث فرهنگی و 21% درصد آن مرتبط با موضوع صنایع دستی است.
جدول 5: اعتبارات برنامه اجرایی شماره 15 ذیل جدول (12) لایحه بودجه سال 1404 با موضوع صیانت از میراث فرهنگی و توسعه گردشگری و صنایع دستی (ارقام به میلیون ریال)[2]
|
ردیف |
برنامههای اجرایی صیانت از میراث فرهنگی، توسعه گردشگری و صنایع دستی |
ارتباط با برنامه هفتم پیشرفت |
اعتبارات (میلیارد ریال) |
|
1 |
حفاظت و احیاء و مرمت میراث فرهنگی کشور |
ماده 82 و 83 |
250.000 |
|
2 |
اجرای برنامههای افزایش گردشگران ورودی |
ماده 82 و 83 |
200.000 |
|
3 |
توسعه و ترویج فرهنگ زیارت |
ماده 82 و 83 |
100.000 |
|
4 |
اجرای برنامههای تحقق رشد 8 درصدی اقتصاد صنایع دستی |
ماده 82 و 83 |
150.000 |
|
مجموع |
700.000 |
||
مطابق با برآورد وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، اعتبارات مورد نیاز برای ایجاد و توسعه زیرساختهای گردشگری برای تحقق برنامه هفتم، 35000 میلیارد تومان است.[4] این در حالی است که کل اعتبارات تخصیص یافته به این وزارت معادل 9.754 میلیارد تومان است. به عبارت دیگر اعتبارات لازم برای توسعه زیرساختهای گردشگری کشور تا سال پایان برنامه هفتم پیشرفت بر مبنای قیمتها و هزینههای سال 1403، 3/5 برابر مجموع اعتبارات اختصاص یافته به این وزارتخانه در لایحه بودجه سال 1404 است. ضمن آنکه باید توجه داشت نزدیک به 40 درصد اعتبارات اختصاص یافته به این دستگاه در لایحه بودجه سال 1404، از نوع اعتبارات هزینهای بوده که اساسا صرف هزینههای جاری و نه هزینههای عمرانی میشود.
همچنین مبنی بر برآورد وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، بودجه مورد نیاز برای بازاریابی در راستای جذب گردشگر ورودی 570 میلیون دلار است که بر حسب نرخ روز مبادله ارز، معادل بیش از 50.000 میلیارد تومان است. این در حالی است که در جدول 12 لایحه بودجه سال 1404، تنها 200 میلیارد تومان برای اقدامات لازم در راستای جذب گردشگر ورودی تعیین شده است و البته مشخص نیست که چه میزان از این برنامه به وزارت مذکور تخصیص یابد.
در جدول شماره (6)، اهداف کمی اجرایی سازی برنامه هفتم پیشرفت در لایحه بودجه سال 1404 نشان داده شده است. مطابق با این جدول، در این لایحه، هیچگونه اشارهای به موضوع آثار ثبت شده در فهرست آثار جهانی، تعداد آثار غیر منقول مرمت شده در طول سال، و میزان درصد رشد اقتصاد صنایع دستی برای سال 1404 نشده است.
جدول 6: مقایسه سنجههای عملکردی برنامه هفتم پیشرفت و سنجههای لایحه بودجه سال 1404
|
حوزهها |
قانون برنامه هفتم پیشرفت |
لایحه بودجه 1403 |
||
|
سنجهها |
تخمین در سال 1404 |
سنجهها |
مقدار در سال 1404 |
|
|
گردشگری |
تعداد گردشگر ورودی به کشور |
8 میلیون و 400 هزار نفر |
تعداد گردشگران ورودی |
8 میلیون و 500 هزار نفر |
|
تعداد هتلهای کشور |
1618 |
تعداد هتلهای کشور |
1670 |
|
|
میراثفرهنگی |
موزههای فعال کشور (وزارت، سایر دستگاهها و غیر دولتی) |
865 |
تعداد موزههای فعال |
900 |
|
اثر ثبت شده در فهرست آثار جهانی |
51 |
- |
- |
|
|
تعداد آثار غیر منقول مرمت شده در طول سال |
740 |
- |
- |
|
|
صنایعدستی |
ارزش صادرات صنایعدستی و فرش دستبافت و صنایع وابسته (بر اساس آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران) |
330 میلیون یورو |
ارزش صادرات صنایعدستی و فرش دستبافت و صنایع وابسته |
295 میلیون یورو |
|
درصد رشد سالانه اقتصاد صنایعدستی و فرش دستبافت و صنایع وابسته |
8% |
- |
- |
|
|
افزایش تعداد شاغلان حوزه تولید صنایعدستی و فرش دستبافت و صنایع وابسته |
600.000 نفر |
افزایش تعداد شاغلان حوزه تولید صنایعدستی و فرش دستبافت و صنایع وابسته |
620.000 نفر |
|
|
.. |
|
|
|
|
مأخذ : نگارندگان.
لازم به ذکر است اهداف کمی عنوان شده برای تعداد گردشگران ورودی به میزان 100 هزار نفر، برای تعداد هتلهای کشور به میزان 52 مورد، برای تعداد موزههای فعال به میزان 35 مورد و تعداد شاغلان حوزه صنایع دستی به میزان 20 هزار نفر، بیش از مقدار تخمین تحقق برنامه هفتم در سال 1404 میباشد. همچنین مقدار تعیین شده به عنوان هدف کمی ارزش صادرات محصولات صنایع دستی و فرش دستباف برای سال 1404 حدود 295 میلیون یورو میباشد که کمتر از میزان تخمین زده شده برای این سال در برنامه هفتم پیشرفت است. لازم است میزانی که به عنوان اهداف کمی فعالیت های وزارتخانه بر مبنای برنامه هفتم پیشرفت در لایحه بودجه ذکر می شود، با تخمین سالانه اهداف این برنامه مطابقت داشته باشد.
6-1. سهم بخش میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی از امور فرهنگی، و منابع و بودجه عمومی در لایحه بودجه سال 1404 و مقایسه با قانون سال 1403
بررسی اعتبار بخش فرهنگ و هنر در قانون بودجه سال 1403 معادل ۷۱٫۷۹۵٫۹۹۰ میلیون ریال و در لایحه بودجه سال 1404 معادل ۹۷٫۵۴۵٫۶۰۰ میلیون ریال می باشد که علی رغم افزایش اعتبار این بخش، سهم این بخش از جمع اعتبارات فرهنگ از حدود8/67% درصد به حدود 7/47% درصد کاهش یافته است.
همچنین اعتبار کل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان دستگاه اصلی، در قانون بودجه سال 1403 معادل 40.580.500 میلیون ریال و در لایحه بودجه سال 1404 معادل 76.228.000 میلیون ریال برآورد شده است که اعتبار این وزارتخانه نیز از 5/5% درصد به 5/84% درصد نسبت به جمع اعتبارات فرهنگ رسیده است.
جدول 7: بخش میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی از امور فرهنگی، و منابع و بودجه عمومی در لایحه بودجه سال 1404 و مقایسه با قانون سال 1403
|
عنوان |
قانون بودجه سال 1403 |
لایحه بودجه سال 1404 |
|
بخش میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی (حمع ردیف های اصلی، جدول 9 و 12) |
۷۱٫۷۹۵٫۹۹۰ |
۹۷٫۵۴۵٫۶۰۰ |
|
وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی (دستگاه اصلی) |
40.580.500 |
76.228.000 |
|
جمع اعتبارات بخش فرهنگ |
827.419.938 |
1.304.970.130 |
|
سهم بخش میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی از جمع اعتبارات فرهنگ(درصد) |
8/67 % |
7/47 % |
|
وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی از جمع اعتبارات فرهنگ(درصد) |
5/5 % |
5/84 % |
|
مصارف بودجه عمومی دولت |
28.371.400.000 |
53.844.550.000 |
|
سهم بخش میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی از مصارف بودجه عمومی دولت(درصد) |
0/25 % |
0/18 % |
|
سهم وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی از مصارف بودجه عمومی دولت(درصد) |
0/16 % |
0/13 % |
لازم به ذکر است که سهم بخش میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی از مصارف بودجه عمومی دولت نیز در قانون سال 1403 به نسبت لایحه بودجه سال 1404 از 0/25% درصد به 0/18% درصد کاهش داشته است؛ همچنین سهم وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی از مصارف بودجه عمومی دولت در قانون بودجه سال 1403 به نسبت لایحه یودجه سال 1404 از 0/16 % درصد به 0/13 % درصد کاهش داشته است. میتوان اینگونه استنباط کرد که مصارفی در لایحه بودجه سال 1404 در نظرگرفته شده است که مسبوق به سابقه نبوده است و تغییر فوق موجب کاهش سهم این بخش شده است.
با بررسی دقیق جداول لایحه بودجه سال ۱۴۰۴، میتوان نتیجه گرفت که که اعتبارات برآورد شده برای وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در این سال، نسبت به سال گذشته با افزایش همراه بوده است. مطابق بررسیهای انجام شده، مجموع اعتبارات این وزارتخانه در لایحه بودجه سال ۱۴۰۴، حدود ۹۷٫۵۴۵٫۶۰۰ میلیون ریال (معادل ۹٫۷۵۴ میلیارد تومان) برآورد شده است. این میزان در مقایسه با اعتبارات قانون بودجه سال ۱۴۰۳، که حدود ۷۱٫۷۹۵٫۹۹۰ میلیون ریال (معادل ۷٫۱۷۹ میلیارد تومان) بود، نشاندهنده افزایش اعتبارات به میزان بیش از ۳۵ درصد است.
بنابراین میتوان جمع بندی نمود که اگرچه اعتبارات وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در لایحه بودجه سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل افزایش قابل توجهی داشته است، اما سهم آن از کل اعتبارات بخش فرهنگ و بودجه عمومی دولت همچنان کمرنگ است. این موضوع لزوم توجه بیشتر به این حوزهها را بهعنوان بخشی مهم از هویت ملی و ظرفیت اقتصادی کشور، بیش از پیش آشکار میسازد. افزایش سهم این وزارتخانه در بودجه عمومی میتواند نقش مؤثری در رونق گردشگری، حفظ میراث فرهنگی و رشد صنایع دستی ایفا کند.
7-1. پیشنهادات و راهکارها
پس از بررسی جداول مرتبط با موضوع میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در لایحه بودجه سال 1404، در راستای بهبود وضعیت و برطرف ساختن نقاط ضعف این لایحه، موارد زیر به عنوان پیشنهاد ارائه میگردد:
پیشنهاد اول: با توجه به اینکه بیش از 77% درصد از درآمد وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی از محل درآمد حاصل از ورودی موزهها و محوطههای تاریخی و سایر منافع حاصله است و سایر منابع درآمدی این وزارتخانه تنها شامل 23% درصد از درآمدهای آن میشود، از این رو پیشنهاد میشود تا درآمد حاصل از صدور و تمدید مجوزها یا اخذ جرائم موضوع قانون توسعه صنعت ایرانگردی و جهانگردی و درآمد حاصل از اجاره ساختمانها و اراضی (از جمله امکانات، اماکن و فضاهای آموزشی، فرهنگی، هنری و ورزشی کلیه دستگاههای اجرائی) افزایش یابد.این موضوع از طریق افزایش نرخ جرائم متناسب با میزان تورم اعلامی از سوی بانک مرکزی و تسهیل واگذاری حق بهره برداری و اجاره اماکن ذیل این وزارتخانه امکان پذیر است. صورت عدم امکان در افزایش سقف درآمد های این وزارتخانه در لایحه بودجه امسال، لازم است وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی برای افزایش درآمد های خود را از محل منابع مذکور، برنامه ریزی و اقدامات لازم را به عمل آورد.
پیشنهاد دوم: مطابق با بررسی صورت گرفته، 54 درصد از اعتبارات وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در لایحه بودجه سال 1404، از نوع اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای میباشد. این در حالی است که به گزارش این وزارتخانه، تا پایان ماه بهمن 1403، کمتر از 20 درصد از این اعتبارات محقق شده است. از این رو لازم است تمهیدات و اقدامات لازم در راستای تخصیص و تحقق کامل این اعتبارات صورت گیرد. در این راستا پیشنهاد میشود سازمان برنامه و بودجه کشور، اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای این وزارتخانه تا حد امکان به صورت نقدی، و در صورت عدم تأمین نقدی، اعتبارات لازم را به صورت اوراق تأمین نماید.