خلاصه مدیریتی
مسئله اصلی
با توجه به فرابخشی بودن اعتبارات حوزه زن، خانواده و جوانی جمعیت این حوزه این گزارش صرفا به اعتباراتی که به صورت مستقیم در آنها عبارت «زنان، خانواده یا جوانی جمعیت» به کار برده شده، پرداخته است.
در مجموع میتوان گفت به صورت تجمیعی ذیل جداول مختلف بخش دوم لایحه بودجه 1404، برای حوزه زنان و خانواده، 12 هزار و 633 میلیارد ریال( معادل یک هزار و 263 میلیارد تومان) اعتبار اختصاص یافته است که یک هزار و 410 میلیارد ریال آن ( 141 میلیارد تومان) برای معاونت امور زنان و خانواده، 5 هزار و 300 میلیارد ریال آن (530 میلیارد تومان) از منابع حاصل از بند ث تبصره 8 قانون بودجه 1404، 4 هزار و 923 میلیارد ریال آن( 492 میلیارد تومان) ذیل دستگاههای اجرایی و هزار میلیارد ریال آن( 100 میلیارد تومان) نیز از منابع هدفمندی یارانهها (موضوع جدول14-1) است.
اعتبار دبیرخانه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، از 70 هزار و 891 میلیارد ریال ( 7 هزار و 89 میلیارد تومان) به هزار میلیارد ریال ( 100 میلیارد تومان) رسیده که در نگاه اول شاید این تصور را رقم زند که اعتبار آن با 98 درصد رشد منفی همراه شده است با این حال توجه به این نکته ضروری است که به علت تغییر نوع برنامهها در ساختار بودجه جوانی جمعیت در لایحه بودجه 1404، نباید صرفا این اعتبار را با اعتبار سال 1403 مقایسه کرد چرا که بررسی سایر جداول مندرج در بخش دوم لایحه بودجه نشان میدهد، در بخشهای دیگر نیز اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت اعتبار دریافت کرده است.
تجمیع اعتبارات اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در بخشهای مختلف نیز نشان از اختصاص حدود 150 هزار و 459 میلیارد ریال (معادل 15 هزار میلیارد تومان) دارد که هزار میلیارد ریال آن (100 میلیارد تومان) برای دبیرخانه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، 79 هزار میلیارد ریال آن (7 هزار و 900 میلیارد تومان) برای اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت 3 هزار و 900 میلیارد ریال آن (390 میلیارد تومان) از منابع بند «ث» تبصره «8» و «66» هزار و 559 میلیارد ریال آن (6 هزار 655 میلیارد تومان) ذیل دستگاههای اجرایی دیده شده است.
بر این اساس سهم اعتبارات مستقیم حوزه زنان، خانواده و جوانی جمعیت (16 هزار میلیارد تومان) از مجموع بودجه عمومی دولت (5384 هزار میلیارد تومان)، 0/3 درصد است که به تفکیک این نسبت برای حوزه زنان و خانواده 0/02 درصد و برای حوزه جوانی جمعیت 0/27 درصد است.
پراکندگی اعتبارات حوزه زنان، خانواده و جوانی جمعیت در بخشهای مختلف بر ضرورت طراحی برنامه عملیاتی مشخص و قابل رصد ذیل دستگاههای اجرایی توسط معاونت امور زنان و خانواده و دبیرخانه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت (حسب مورد اعتبارات) تأکید دارد.
بررسی اعتبارات مندرج در جدول 7 لایحه بودجه ۱۴۰۴ نشان میدهد برای معاونت امور زنان و خانواده یک هزار و 410 میلیارد ریال ( 141 میلیارد تومان) پیشبینی شده که با رشدی معادل 85 درصدی مواجه بوده است. با توجه به اینکه در قانون برنامه هفتم پیشرفت تکالیف متعددی بر عهده معاونت امور زنان و خانواده گذاشته شده این افزایش اعتبار نقش مهمی در پیشبرد تکالیف راهبری، هماهنگی و نظارت این معاونت خواهد داشت.
درخصوص اعتبارات مرتبط با قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت نیز باید گفت برخلاف سنوات گذشته که اعتبارات این حوزه به صورت متمرکز ذیل ردیف دبیرخانه ستاد حمایت از حمایت از خانواده و جوانی جمعیت درج میشد، در بخش دوم لایحه بودجه 1404 با تغییر در ساختار بودجه جوانی جمعیت مواجه هستیم به نحوی که این اعتبارات به صورت پراکنده ذیل جداول مختلف و به چند شکل پیشبینی شده است؛ به نحوی که اعتبار دبیرخانه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت (ردیف 131550) که رقمی معادل هزار میلیارد ریال (100 میلیارد تومان) است برای اجرای تکالیف خود دبیرخانه بوده و سایر اعتبارات اجرای قانون به دو شکل دیگر در لایحه لحاظ شده است:
بر این اساس باید گفت اعتبار قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت با دو برابر رشد مواجه شده است.
نقاط قوت و ضعف لایحه
یکی از نکات قابل توجه در خصوص اعتبارات مرتبط با حوزه زنان، خانواده و جوانی جمعیت اعتبارات مرتبط با بند ث تبصره 8 قانون بودجه 1404 ذیل جدول 12 بخش دوم لایحه بودجه برای این حوزه است. رصد دستگاههای متولی و همکار ذیل این جدول نشان از فقدان انطباق با احکام مواد 79، 80 و 81 قانون برنامه هفتم پیشرفت از حیث تقسیم کار دستگاهی دارد. به نحوی که دستگاههایی چون وزارت تعاون کار و رفاه اجتماعی، سازمان اداری و استخدامی، دبیرخانه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، وزارت امور خارجه، وزارت کشور، وزارت آموزش و پرورش، معاونت علمی و فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری علی رغم تکلیف مشخص در مواد 80 و 81 قانون برنامه هفتم در این جدول دیده نشدهاند.
از سوی دیگر علی رغم مثبت بودن درج دو عنوان برنامه ذیل برخی از دستگاهها تحت عنوان برنامههای « اجرای برنامههای حوزه زن، خانواده و جوانان» و «راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» ذیل برخی از دستگاههای اجرایی، اما از یک سو کلی بودن عناوین یاد شده منجر به ابهام در اهداف هزینه کردی این اعتبارات شده است و از سوی دیگر مشخص نیست چرا علی رغم درج این برنامهها ذیل برخی از دستگاههای اجرایی و هم چنین تکلیف آنها در قانون برنامه هفتم پیشرفت، اعتباری برای آنها لحاظ نشده است. بنا بر گفته سازمان برنامه بودجه کشور این مساله به علت عدم همراهی امور مختلف در سازمان در پیگیری یک شیوه متحد صورت گرفته است. بر این مبنا میتوان گفت عدم درنظرگرفتن اعتبار برای برنامههای درج شده مغایر با اصول 52 و 53 قانون اساسی مبنی بر جواز پرداخت اعتبارات به وجود رقم مصوب در بودجه است.
با این حال تشتت مدل تخصیص اعتبارات جوانی جمعیت ذیل بخشهای مختلف – همانگونه که ذکر شد بخشی از اعتبارات ذیل دستگاههای اجرایی در قالب برنامه ذکر شده ، بخشی در ردیف متفرقه و بخشی از آن ذیل دبیرخانه حمایت از خانواده و جوانی جمعیت درج شده- میتواند در نگاه اول تفسیر غلط یا سردرگمی را رقم زند. مناسب تر بود اعتبارات در قالب برنامه راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت ذیل دستگاهها توزیع میشد تا علاوه بر روشن شدن سهم دستگاههای اجرایی به شفافیت در هزینه کرد اعتبارات و نظارت مناسب تر کمک نماید. اما در حال حاضر علاوه بر اینکه برخی دستگاهها ذیل خود یک برنامه مشخص دریافت کرده اند باز هم شاهد اختصاص بخش عمده اعتبار در ردیف متفرقه هستیم که تخصیص آن منوط پس از تایید سازمان برنامه و بودجه کشور وفق مصوبات ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت است. مشخص نبودن دستگاهها و میزان اعتبارات برای هزینه کرد 79 هزار میلیارد ریال (7 هزار و 900 میلیارد تومان) ذیل ردیفهای متفرقه از دیگر چالشهای پیش رو است.
در مجموع میتوان گفت لایحه بودجه 1404 علی رغم نکات مثبت آن از جمله رشد اعتبارات معاونت امور زنان و خانواده و همچنین رشد اعتبارات اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، با ایراداتی نیز مواجه است:
کلی بودن عناوین برنامهها، پراکندگی در اعتبارات موضوعی، فقدان شفافیت در عنوان برنامهها، عدم تناسب برنامه هفتم پیشرفت با برنامههای درج شده ذیل دستگاهها، عدم برآورد اعتبار برای برخی دستگاهها که در مواد (80) و (81) قانون برنامه هفتم پیشرفت نیازمند اعتبار ویژه هستند، تشتت در نحوه توزیع اعتبارات قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت به چشم میخورد بخشی از این ایرادات هستند.
پیشنهادات مرکز پژوهشها
با توجه به مطالب فوق پیشنهادات زیر با هدف افزایش شفافیت ذیل دستگاههای اجرایی در هزینهکرد اعتبارات پیشنهاد میگردد:
-الحاق دستگاههای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، دبیرخانه حمایت از خانواده و جوانی جمعیت ، سازمان اداری و استخدامی کشور، وزارت کشور، وزارت آموزش و پرورش، معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری به «برنامه اجرایی 6 : تحکیم نهاد خانواده، جوانی جمعیت، توانمندسازی بانوان و امور جوانان» ذیل جدول (12) لایحه بودجه 1404 ذیل نهادهای متولی و همکار
-ضرورت تفکیک اعتبارات، برنامهها ، متولیان و همکاران حوزه زنان و خانواده از موضوع جوانی جمعیت با توجه به تفاوت نهادهای تصمیم ساز در جدول (12)
- الحاق وزارت امور خارجه به «برنامه اجرایی 4: راهبری و ارتقای دیپلماسی فرهنگی» ذیل جدول (12) لایحه بودجه 1404 به عنوان نهاد متولی
-تعیین معاونت امور زنان و خانواده و دبیرخانه حمایت از خانواده و جوانی جمعیت به عنوان نهاد تنظیم گر در «برنامه اجرایی 6: تحکیم نهاد خانواده، جوانی جمعیت، توانمندسازی بانوان و امور جوانان» ذیل جدول (12) لایحه بودجه 1404.
- مشخص شدن اعتبار برنامههای «اجرای برنامههای حوزه زنان، خانواده و جوانان» و «راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» ذیل دستگاههای اجرایی به ویژه دستگاههایی چون وزارت کشور، وزارت تعاون کار و رفاه اجتماعی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری مطابق با برنامه هفتم پیشرفت.
-اولویت بخشی به اجرای جزء 3 بند «پ» و همچنین جزء 3 بند «الف» ماده (80) قانون برنامه هفتم پیشرفت در خصوص نحوه هزینه کرد موضوع «تحکیم نهاد خانواده، جوانی جمعیت، توانمندسازی بانوان و امور جوانان» ذیل جدول (14-1) از منابع هدفمندی یارانهها.
یکی از موضوعاتی که در قوانین بودجه سنواتی قابل رصد و پیگیری است اعتبارات حوزه زن، خانواده و جوانی جمعیت است. نظر به فرابخشی بودن حوزههای یاد شده، اعتبارات آنها در بودجه سنواتی در یک دستگاه متمرکز نبوده و ذیل دستگاههای مختلف قابل پیگیری است.
توجه به این نکته ضروری است که موضوعات مرتبط با حوزه زنان، خانواده و جوانی جمعیت متکثر هستند و نظر به ماهیت مخاطب محور آنها، میتوان گفت بخش عمده اعتبارات بودجه سنواتی به صورت غیرمستقیم با حوزه خانواده و یا زنان بهعنوان نیمی از جامعه مرتبط است. با این حال آنچه در اینجا حائز اهمیت است اعتباراتی است که مستقیماً/ صراحتاً با هدف حمایت از زنان، خانواده و یا فرزندآوری (جوانی جمعیت) در لایحه بودجه انعکاس یافته است. بر این اساس هرکجا صراحتاً عبارت «زن»، خانواده»، «جوانی جمعیت» و «ازدواج»، «تأهل» و عباراتی از این دست در عنوان دستگاه و یا برنامه به کار رفته معیار احصای اعتبارات این حوزهها خواهد بود.
علاوه بر این با توجه به اینکه لایحه بودجه 1404، اولین لایحه بودجه پس از ابلاغ قانون برنامه برنامه هفتم پیشرفت است، این انتظار وجود دارد که احکام فصل 16 این قانون با عنوان «فصل زن، خانواده و جمعیت» در لایحه بودجه 1404مورد توجه قرار گرفته باشد.
با توجه به مطالب فوق در این گزارش ابتدا تصویری کلان از اعتبارات اختصاص یافته به حوزه زن، خانواده و جوانی جمعیت در دستگاههای اجرایی با کمک جدول (7) و جدول تکمیلی لایحه بودجه ارائه داده خواهد شد، سپس ضمن تطبیق برنامههای ذیل دستگاهها با احکام فصل 16 برنامه هفتم پیشرفت، این موضوع بررسی میشود که آیا میتوان تصویری جامع از مجموع اعتبارات اختصاص یافته به دو «حوزه زن و خانواده» و «جوانی جمعیت» ارائه داد.
2. اعتبارات دستگاههای اجرایی مندرج در جدول شماره 7 لایحه بودجه 1404 در حوزه زنان، خانواده و جوانی جمعیت
همانگونه که پیشتر نیز ذکر شد اعتبارات حوزه زنان، خانواده و جوانی جمعیت ذیل یک دستگاه متمرکز نبوده و با توجه به عناوین برنامهها میتوان دستگاههای متعددی را نام برد که به صورت مستقیم و صریح، اعتباراتی را در این حوزه دریافت میکنند. در جدول زیر تلاش شده دستگاهها و برنامههایی مرتبط با حوزههای یاد شده ( با کمک پیوست جداول تکمیلی) احصا و با اعتبارات قانون بودجه سال 1404 مقایسه گردد.
جدول 1. اعتبارات دستگاههای مرتبط با حوزه زنان، خانواده و جوانی جمعیت در لایحه بودجه 1404 در مقایسه با سال 1403 [1] (میلیون ریال)
|
شماره طبقهبندی |
عنوان دستگاه اصلی |
هزینهای |
تملک دارایی سرمایهای |
||||||||||||
|
1402 |
1403 |
برآورد 1404 |
1402 |
1403 |
برآورد 1404 |
||||||||||
|
عمومی جدول 7 |
متفرقه جدول 7 |
اختصاصی |
جمع |
عمومی جدول 7 |
متفرقه جدول 7 |
اختصاصی |
جمع |
جمع کل |
درصد رشد به 1403 |
||||||
|
101024 |
معاونت امور زنان و خانواده |
523,815 |
762,546 |
1,400,000 |
0 |
0 |
1,400,000 |
0 |
0 |
10,000 |
0 |
0 |
10,000 |
1,410,000 |
84/91 |
|
0168-127 |
رصد و ارزیابی سیاستگذاری و حمایت از برنامههای حوزه زنان و خانواده |
523,815 |
762,546 |
1,400,000 |
0 |
0 |
1,400,000 |
0 |
0 |
10,000 |
0 |
0 |
10,000 |
1,410,000 |
84/91 |
|
102100 |
وزارت اطلاعات |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0168-127 |
راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
0 |
0 |
|
102535 |
سازمان برنامه و بودجه کل کشور-موضوع بند ث تبصره 8 یک درصد شرکتها قابل ابلاغ به دستگاههای اجرایی |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
9200000 |
|
|
0160-127 |
اجرای برنامههای حوزه زن، خانواده و جوانان |
0 |
0 |
0 |
0 |
5,100,000 |
5,100,000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
5,100,000 |
اعتبار جدید |
|
0167-127 |
راهبردی و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
0 |
0 |
0 |
|
3,900,000 |
3,900,000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
3,900,000 |
اعتبار جدید |
|
0168-127 |
رصد، ارزیابی، سیاستگذاری و حمایت از برنامههای حوزه زن و خانواده |
0 |
0 |
0 |
0 |
200,000 |
200,000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
200,000 |
اعتبار جدید |
|
105000 |
وزارت کشور |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0160-127 |
اجرای برنامههای حوزه زن، خانواده و جوانان |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
0167-127 |
راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
110000 |
وزارت امور اقتصادی و دارایی |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0167-127 |
راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
0 |
0 |
527,000 |
0 |
0 |
527,000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
527,000 |
اعتبار جدید |
|
111400 |
ستاد فرماندهی کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0167-127 |
راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
113500 |
وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0167-127 |
راهبردی و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
1,056,400 |
953,865 |
1,000,000 |
0 |
0 |
1,000,000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1,000,000 |
4/84 |
|
114000 |
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0132-131 |
حمایت از طراحی، الگوسازی ، نمونه سازی و عرضه مد و لباس ایرانی- اسلامی |
97,000 |
140,000 |
250,000 |
0 |
0 |
250,000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
250,000 |
78/57 |
|
114084 |
مرکز خدمات حوزههای علمیه |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0167-127 |
راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
114300 |
سازمان تبلیغات اسلامی |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0167-127 |
راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
0 |
0 |
250,000 |
0 |
0 |
250,000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
250,000 |
اعتبار جدید |
|
127500 |
وزارت آموزش و پرورش |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0160-127 |
اجرای برنامههای حوزه زن، خانواده و جوانان |
0 |
100,000 |
120,000 |
0 |
0 |
120,000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
120,000 |
20 |
|
0167-127 |
راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
0 |
80,000 |
96,000 |
0 |
0 |
96,000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
96,000 |
20 |
|
128500 |
وزارت ورزش و جوانان |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0159-127 |
اجرای برنامههای حوزه زن، خانواده و جوانان(ازدواج) |
275,607 |
3,501,999 |
545,567 |
4,258,067 |
0 |
4,803,643 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
4,803,643 |
37/16 |
|
129000 |
وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0167-127 |
راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
131550 |
دبیرخانه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
40,200,000 |
70,891,400 |
1,000,000 |
0 |
0 |
1,000,000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1,000,000 |
-98/59 |
|
0167-127 |
راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
40,200,000 |
70,891,400 |
1,000,000 |
0 |
0 |
1,000,000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1,000,000 |
-98/59 |
|
149000 |
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0167-127 |
راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
153000 |
وزارت راه و شهرسازی |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0617-127 |
راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
154000 |
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0160-127 |
اجرای برنامههای حوزه زن، خانواده و جوانان |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
0167-127 |
راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
0363-106 |
خدمات حمایت اجتماعی کودکان دارای سوء تغذیه |
12,589,804 |
15,840,000 |
30,164,000 |
0 |
0 |
30,164,000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
30,164,000 |
90/43 |
|
283500 |
سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0163-127 |
تولید و حمایت از برنامههای تحکیم نهاد خانواده، جوانی جمعیت ، توانمندسازی بانوان و امور جوانان |
0 |
0 |
500,000 |
0 |
0 |
500,000 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
500,000 |
اعتبار جدید |
|
|
جمع کل 1404 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
49,320,643 |
|
مبتنیبر جدول فوق در مجموع ذیل جدول 7 لایحه بودجه 1404، 4 هزار و 932 میلیارد تومان به حوزه زن، خانواده و جوانی جمعیت اختصاص یافته است. درخصوص جدول فوق باید گفت علیرغم تعدد دستگاههای مذکور در جدول فوق، توجه به این نکته ضروری است که دو دستگاه معاونت امور زنان و خانواده و دبیرخانه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت دو دستگاه تخصصی حوزه زنان و خانواده و جوانی جمعیت محسوب میشوند و سایر دستگاهها ذیل برنامههای خود بخشی را به این حوزه اختصاص دادهاند و کل اعتباراتشان در این مسیر هزینه نمیشود. بر این اساس توجه به روند تغییرات اعتبارات این دو دستگاه حائز اهمیت است.
همانطور که در جدول (1) قابل مشاهده است اعتبارات معاونت امور زنان و خانواده با رشدی معادل 85 درصدی مواجه بوده است. این رشد عمدتا به علت رشد اعتبارات هزینهای معاونت امور زنان و خانواده از 762 هزار و 546 میلیارد ریال( 76 میلیارد و 254 میلیون تومان) به یک هزار و 400 میلیارد ریال (140 میلیارد تومان) است. با توجه به اینکه در قانون برنامه هفتم پیشرفت تکالیف متعددی از قبیل گزارش عملکرد سنجههای عملکردی زن، خانواده و جمعیت (ماده (79))، تدوین آییننامه ساماندهی مراکز مشاوره ازدواج و خانواده (بند «الف» ماده (80))، تعیین شاخصهای سنجش وضعیت زنان و خانواده، تهیه اطلس حوزه زنان و خانواده و آیندهپژوهی مسائل این حوزه (بند «ب» ماده (80))، همکاری در اجرای پیمایشهای خانواده و جمعیت (تبصره «1» ماده (80))، همکاری در توانمندسازی و حمایت از زنان سرپرست خانوار و بدسرپرست (بند «پ» ماده (80))، همکاری در تهیه مقررات و سازوکارهای اجرائی برنامه اشتغال بانوان با رعایت نقش زن در خانواده (بند «ث» ماده (80))، بازآرایی و ارتقای ساختار و تشکیلات حوزه زنان و خانواده (بند «الف» ماده (81))، همکاری در تدوین برنامه ساماندهی روشهای جایگزین نوین در حوزه ناباروری (بند «پ» ماده (81)) بر عهده این معاونت است، به نظر میرسد این افزایش اعتبار میتواند در پیشبرد وظایف محول شده موثر باشد. علاوه بر این، افزایش اعتبار یاد شده میتواند نقش رصد و نظارتی معاونت امور زنان و خانواده را برای دستگاههای اجرایی پررنگتر از گذشته نماید. توجه به این نکته ضروری است که عمده تکالیف معاونت امور زنان و خانواده همچنان که به درستی در عنوان برنامه بودجهای ذیل آن نیز قید شده «رصد، ارزیابی، سیاستگذاری و حمایت از برنامههای حوزه زنان و خانواده» باید باشد و ورود به فعالیت اجرایی مبتنی بر این اعتبار توسط خود معاونت امور زنان وخانواده ممنوع است.
اعتبار دبیرخانه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مطابق با جدول 1 گزارش، از 70 هزار و 891 میلیارد ریال (7 هزار و 89 میلیارد تومان) به هزار میلیارد ریال ( 100 میلیارد تومان) رسیده که در نگاه اول شاید این تصور را رقم زند که اعتبار آن با 98 درصد رشد منفی همراه شده است با این حال توجه به این نکته ضروری است که به علت تغییر نوع برنامهها در ساختار بودجه جوانی جمعیت در لایحه بودجه 1404، نباید صرفاً این اعتبار را با اعتبار سال 1403 مقایسه کرد چرا که بررسی سایر جداول مندرج در بخش دوم لایحه بودجه نشان میدهد، در بخشهای دیگر نیز اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت اعتبار دریافت کرده است. به عبارت دیگر اعتبار برآورد شده در جدول 7 برای دبیرخانه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت (ردیف 331550) به صورت مستقل و مشخصا برای خود دبیرخانه و امور مرتبط با دبیرخانه است و اعتبارات اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت به دو شکل دیگر در لایحه لحاظ شده است:
بر این اساس اعتبار لحاظ شده برای اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت را نباید به استناد با ردیف 131550 تفسیر کرد بلکه باید آن را در کنار اعتبار ردیف متفرقه و سایر دستگاههای اجرایی لحاظ نمود. در جدول زیر اعتبارات لحاظ شده در ردیفهای متفرقه برای اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت قابل ملاحظه است. همانطور که ذکر شد این اعتبار را باید در کنار اعتبار ردیف 131550 و همچنین اعتبارات برنامهای ذیل دستگاههای اجرایی لحاظ نمود.
جدول 2. اعتبارات جدول شماره 9 لایحه بودجه 1404 – برآورد اعتبارات ردیفهای متفرقه در حوزه زنان، خانواده و جوانی جمعیت [1] (میلیون ریال)
|
شماره طبقه بندی |
عنوان |
هزینهای |
تملک دارایی سرمایهای |
جمع کل |
|
550000-69 |
اعتبار موضوع قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت پس از تایید سازمان برنامه و بودجه کشور وفق مصوبات ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
79,000,000 |
0 |
79,000,000 |
همانطور که ملاحظه میشود این اعتبار پس از تایید سازمان برنامه و بودجه و مبتنیبر مصوبات ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت قابل تخصیص است. بر این اساس نه تنها اعتبار اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت کاهشی نبوده بلکه با افزایش نیز مواجه شده است. با این حال تشتت مدل تخصیص اعتبارات جوانی جمعیت ذیل بخشهای مختلف - همانگونه که ذکر شد بخشی از اعتبارات ذیل دستگاههای اجرایی در قالب برنامه ذکر شده، بخشی در ردیف متفرقه و بخشی از آن ذیل دبیرخانه حمایت از خانواده و جوانی جمعیت درج شده- میتواند در نگاه اول تفسیر غلط یا سردرگمی را رقم زند. مناسبتر بود اعتبارات در قالب برنامه راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت ذیل دستگاهها توزیع میشد تا علاوه بر روشن شدن سهم دستگاههای اجرایی به شفافیت در هزینه کرد اعتبارات و نظارت مناسبتر کمک نماید. اما در حال حاضر علاوه بر اینکه برخی دستگاهها ذیل خود یک برنامه مشخص دریافت کردهاند باز هم شاهد اختصاص بخش عمده اعتبار در ردیف متفرقه هستیم که تخصیص آن منوط پس از تأیید سازمان برنامه و بودجه کشور وفق مصوبات ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت است.
علاوه بر این توجه به این نکته ضروری است که همانگونه که در گزارش بررسی نحوه توزیع اعتبارات تخصیص یافته به ردیف اختصاصی اجرای قانون «حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در قوانین بودجه سال 1401 و 1402» [2] که توسط مرکز پژوهشها در سال 1403 به چاپ رسیده به تفضیل بیان شده، تعیین یک رقم کلی برای اجرای قانون و سپس تصمیمگیری درخصوص چگونگی توزیع آن در جلسه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مغایر با نص صریح تبصره «3» ماده (71) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، مبتنیبر درج اعتبارات دستگاههای اجرایی مبتنیبر عملکرد آنها در لایحه بودجه سنواتی جهت تصویب در مجلس شورای اسلامی است. مناسبتر بود برای دستگاههای اجرایی که در قانون تکلیف بر عهده آنهاست با عنوان برنامه «راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» اعتبار مشخص لحاظ میشد.
چرا که در صورت عدم تشکیل جلسه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت همچون سال 1403، توزیع این اعتبار با چالش مواجه خواهد شد، علاوه بر این کلی درج شدن این اعتبار شفافیت در هزینهکرد اعتبارات را کاهش داده است.
در خصوص جدول 1 نکته دیگر آنکه در لایحه بودجه سال 1404 شاهد یک تغییر جدی در مقایسه با سنوات گذشته در ساختار بودجه دستگاههای اجرایی هستیم، به نحوی که ذیل برخی از دستگاهها دو عنوان برنامه «اجرای برنامههای حوزه زن، خانواده و جوانان» و «راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» ذکر شده است. اگرچه توجه به حوزه زنان و خانواده و جوانی جمعیت ذیل دستگاههای اجرایی اقدامی مثبت است اما کلی بودن عناوین یاد شده منجر به ابهام در اهداف هزینه کردی این اعتبارات شده است.
اینکه چرا این دو برنامه، ذیل برخی از دستگاهها اعتبار دریافت کردهاند و ذیل برخی از دستگاهها ، علیرغم درج برنامه، اعتباری لحاظ نشده است مبهم است. بهعنوان مثال هر دو برنامه مذکور، ذیل وزارت آموزش و پروش درج شده و اعتبار دریافت کرده است اما ذیل وزارت کشور علیرغم درج برنامه، اعتباری لحاظ نشده است. بر این اساس مشخص نیست منطق ذکر این برنامهها ذیل دستگاههای اجرایی چیست و چرا اعتبار برخی از دستگاهها علیرغم تکالیف در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و برنامه هفتم پیشرفت، صفر لحاظ شده مشخص نیست. بر این مبنا میتوان گفت عدم درنظرگرفتن اعتبار برای برنامههای درج شده مغایر با اصول 52 و 53 قانون اساسی مبنی بر جواز پرداخت اعتبارات به وجود رقم مصوب در بودجه است. مبتنیبر گفتگو با کارشناسان سازمان برنامه و بودجه کشور این مسئله به علت عدم همراهی امور مختلف در سازمان جهت پیروی از یک رویه واحد بوده است.
نکته دیگر درخصوص جدول 1 روشن نبودن نسبت برنامههای ذکر شده ذیل دستگاهها با برنامه هفتم پیشرفت است. اینکه چگونه دستگاههای مذکور در قانون برنامه هفتم پیشرفت تکالیف قانونی خود را پیش خواهند برد مبهم است، چرا که اعتباری برای آنها به صورت مشخص درنظر گرفته نشده است. بهعنوان مثال علیرغم تکالیف وزارت کشور در ماده (79) و ماده (80) قانون برنامه هفتم پیشرفت (بهویژه کاهش طلاق)، اعتبار برنامه «اجرای برنامههای حوزه زن، خانواده و جوانان» صفر لحاظ شده است. این موضوع درخصوص وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی- مبتنی بر برنامه هفتم این دستگاه مکلف به تدوین برنامه توانمندسازی زنان سرپرست خانوار و بدسرپرست و تدوین برنامه اشتغال بانوان با رعایت نقش زن در خانواده است - نیز صدق میکند. مضاعف بر آن چرایی قید جوانان در این برنامه مشخص نیست. چرا که در فصل 16 قانون برنامه هفتم پیشرفت ذکری از عنوان جوانان نشده است.
از دیگر سو، مبتنیبر جدول 1، برای سازمان برنامه و بودجه کشور جهت تحقق بند «ث» تبصره «8» بخش اول قانون بودجه 1404 و تدوین برنامه «همافزایی و ارتقای فعالیتها و تولیدات فرهنگی از محل یک درصد از هزینههای شرکتهای دولتی در حوز زنان و خانواده» در مجموع 9 هزار و 200 میلیارد ریال (معادل 920 میلیارد تومان) در حوزه تحکیم نهاد خانواده، جوانی جمعیت، توانمندسازی بانوان و امور جوانان لحاظ شده که مطابق جدول (12) لایحه بودجه 1404، 3 هزار و 500 میلیارد ریال آن (350میلیارد تومان) برای ارتقای کمّی و کیفی مؤلفههای موثر در ازدواج و تحکیم بنیان خانواده، 200 میلیارد ریال (معادل20 میلیارد تومان) برای ارتقای کارآمدی و اثربخشی ساختارها و فعالیتها درحوزههای خانواده، زنان و جوانان، سه هزار و 900 میلیارد ریال آن (390 میلیارد تومان) برای ترویج فرهنگ فرزندآوری و اقدامات موثر در راستای جوانی جمعیت و در نهایت یک هزار و 600 میلیارد ریال ( 160 میلیارد تومان) برای توانمندسازی و شکوفایی استعداد بانوان لحاظ شده است. مبلغ یک هزار و 200 میلیارد ریال ( 120 میلیارد تومان) هم برای اقدامات تبلیغی و روشنگرانه در مورد نقش فعال بانوان در ایران و جوامع اسلامی ذیل «برنامه اجرایی 4: دیپلماسی فرهنگی» دیده شده است.
علیرغم شفافتر شدن موضوعات هزینهکرد اعتبارات حاصل از یک درصد از هزینههای شرکتهای دولتی در حوزه زنان و خانواده، با این حال برنامه 6 جدول 12 دارای برخی چالشها و ابهامات میباشد که در ادامه ذکر میگردد:
-نگاهی به دستگاههای متولی و همکار نشان میدهد علیرغم قید مواد (79)، (80) و (81) برنامه هفتم پیشرفت در جدول، بین دستگاههای مذکور در آن و دستگاههای مذکور در قانون برنامه هفتم پیشرفت تطابق دیده نمیشود. به نحوی که دستگاههایی چون وزارت تعاون کار و رفاه اجتماعی، سازمان اداری و استخدامی، دبیرخانه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، وزارت امور خارجه، وزارت کشور، وزارت آموزش و پرورش، معاونت علمی و فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری علیرغم تکلیف مشخص در مواد (80) و (81) قانون برنامه هفتم در این جدول دیده نشدهاند. بر این اساس در شرایطی که دستگاههای اصلی متولی در قانون برنامه هفتم پیشرفت در این بخش دیده نشدهاند چگونه میتوان انتظار داشت اهداف برنامه هفتم تحقق یابد. در مجموع میتوان گفت تقسیمکار بین دستگاههای این حوزه دچار چالش است.
علاوه بر این ذیل هر دو برنامه «تحکیم نهاد خانواده، جوانی جمعیت، توانمندسازی بانوان و امور جوانان» و «راهبری و ارتقای دیپلماسی فرهنگی» متولی اصلی معاونت امور زنان و خانواده قید شده که با توجه به اینکه معاونت نقش سیاستگذاری، حمایت و ارزیابی دستگاههای اجرایی را برعهده دارد، منطقی به نظر نمیرسد. چرا که معاونت امور زنان و خانواده نقش اجرایی ندارد که متولی اقدامات باشند بلکه باید نقش تنظیم گر را بین دستگاههای مختلف در راستای اهداف مذکور ایفا نماید. در جدول زیر اعتبارات مندرج در جدول شماره 12 لایحه بودجه در حوزه زنان، خانواده و جوانی جمعیت قید شده است.
جدول 3. اعتبارات مندرج در جدول شماره 12 در حوزه زنان و خانواده - برنامه هم افزایی و ارتقای فعالیتها و تولیدات فرهنگی از محل یک درصد از هزینههای شرکتهای دولتی موضوع بند «ث» تبصره «8» [1] (میلیون ریال)
|
جدول شماره 12- برنامه هم افزایی و ارتقای فعالیتها و تولیدات فرهنگی از محل یک درصد از هزینههای شرکتهای دولتی موضوع بند ث تبصره 8 |
|||
|
برنامه اجرایی 6: تحکیم نهاد خانواده، جوانی جمعیت ، توانمندسازی بانوان و امور جوانان |
9200000 |
||
|
1-ارتقای کمی و کیفی مولفههای موثر در ازدواج و تحکیم بنیان خانواده |
ماده (78)-(79) و (80) |
تحکیم خانواده جوانی جمعیت شکوفایی استعداد بانوان |
3500000 |
|
2-ارتقای کارآمدی و اثربخشی ساختارها و فعالیت ها درحوزههای خانواده، زنان و جوانان |
ماده (80)- (81) |
200000 |
|
|
3-ترویج فرهنگ فرزندآوری و اقدامات موثر در راستای جوانی جمعیت |
ماده (79) و (81) |
3900000 |
|
|
4-توانمندسازی و شکوفایی استعداد بانوان |
ماده (79) و (80) |
|
1600000 |
|
دستگاههای متولی و همکار: معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت ورزش و جوانان، سازمان تبلیغات اسلامی، سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، سازمان بسیج مستضعفین، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها، شورای عالی حوزه علمیه ( قم/ خراسان)، شورای سیاستگذاری ائمه جمعه |
|||
|
برنامه اجرایی 4: راهبری و ارتقای دیپلماسی فرهنگی |
|||
|
1-اقدامات تبلیغی و روشنگرانه در مورد نقش فعال بانوان در ایران و جوامع اسلامی |
ماده (80)- تبصره «2» |
نمایشی تولید محتوای فاخر فرهنگی در فضای مجازی |
1200000 |
|
دستگاههای متولی و همکار: معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، جامعه المصطفی ، مجمع جهانی اهل بیت (ع) ، مجمع جهانی تقریب مذاهب، سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، سازمان حج و زیارت |
|||
|
مجموع 10400000 |
|||
همانطور که ملاحظه میشود در مجموع 10/67 درصد از اعتبارات مندرج در جدول 12 لایحه بودجه 1404 به حوزه زنان، خانواده و جوانی جمعیت اختصاص یافته است.
با این حال پیشنهاد میشود علاوه بر مشخص شدن نهاد متولی اصلی ذیل این جدول، دستگاههایی که در قانون برنامه هفتم متولی یا همکار در مواد (79)، (80) و (81) هستند به صورت کامل درج گردند تا امکان عملیاتیتر شدن اجرای برنامه هفتم پیشرفت به وجود آید.
ب) اعتبارات پراکنده مرتبط با حوزه زنان و خانواده ذیل سایر جداول
علاوه بر اعتبارات مندرج ذیل دستگاههای اصلی و ردیف متفرقه، در جدول (1-14) نیز در خصوص نحوه توزیع اعتبارات بندهای 9 و 10 جدول (14) – هدفمندی یارانهها- بخشی از اعتبار به موضوع «تحکیم نهاد خانواده، جوانی جمعیت، توانمندسازی بانوان و امور جوانان» اختصاص یافته است. همانطور که در جدول زیر قابل ملاحظه است 100 میلیارد تومان به این حوزه از منابع هدفمندی یارانهها اختصاص یافته که مشخص نیست قرار است صرف چه موضوعی گردد و این اعتبار به چه دستگاهی اختصاص خواهد یافت.
جدول 4. اعتبارات جدول شماره (1-14): توزیع اعتبارات بندهای 9 و 10 جدول شماره 14 [1] (میلیارد ریال)
|
ردیف |
آدرس در قانون برنامه هفتم |
عنوان |
مبلغ 1404 |
|
|
ماده |
بند/ جزء |
|||
|
الف) منابع اجرای تکالیف جدید قانون برنامه هفتم پیشرفت از محل ماده (8) قانون هدفمند کردن یارانهها - بند 9 جدول 14 |
||||
|
12 |
79 |
- |
تحکیم نهاد خانواده، جوانی جمعیت، توانمندسازی بانوان و امور جوانان |
1000 |
|
80 |
- |
|||
پیشنهاد میشود با هدف افزایش شفافیت و همچنین جهت بخشی به این اعتبار اولویت موضوعی ذیل این بند تعیین گردد. به عنوان مثال «ترویج مشاوره قبل، حین و پس از ازدواج حداقل به مدت پنجسال» در بند «الف» ماده (80) و «کاهش پنجاه درصدی (۵۰%) تعرفه خدمات مشاورهای ذیل سازمان بهزیستی کشور و وزارت ورزش و جوانان برای خانوادههای دارای سرپرست زن و یا بدسرپرست» در بند «پ» ماده (80) میتواند جزء اولویتهای هزینهکرد باشد.
علاوه بر این برای موضوع خوابگاههای متاهلین نیز در پیوست طرحهای تملک داراییهای سرمایهای دستگاههای اجرایی در سال 1404 برای وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز اعتباراتی لحاظ شده است:
جدول 5. اعتبارات تملک دارایی سرمایهای دستگاهها در حوزه زنان و خانواده [3] (میلیون ریال)
|
ردیف |
عنوان |
دستگاه اجرایی |
برآورد 1404 |
|
1803002006 |
تعمیرات اساسی و تامین تجهیزات خوابگاه دانشجویان متاهل شاغل به تحصیل در مقاطع تحصیلات تکمیلی |
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی |
3,393,628 |
|
1803001572 |
کمک به تکمیل خوابگاههای متاهلین که 50 درصد آورده آن از محل سایر منبع تامین شده باشد- در اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری |
31,129,068 |
همانطور که ملاحظه میشود برای وزارت علوم، تحقیقات و فناوری 31 هزار و 129 میلیارد ریال (معادل 3 هزار و 112 میلیارد تومان) جهت «کمک به تکمیل خوابگاههای متاهلین که 50 درصد آورده آن از محل سایر منبع تأمین شده باشد» دیده شده که در مقایسه با سال گذشته که تنها 4 هزار و 829 میلیارد ریال برآورد شده بود با رشدی معادل 544 درصد مواجه شده است که این مسئله با توجه به کمبود منابع پایدار برای خوابگاههای متأهلین بسیار مثبت است با این حال با توجه به کاهش تعداد دانشجویان طی سالهای آینده ضرورت دارد ساخت خوابگاه متأهلین منوط به تهیه پیوست آیندهپژوهی (از وضعیت پذیرش دانشجو)، آمایش سرزمین و انجام مطالعات توجیهی و پشتیبان قبل از اعطای مجوز ساخت خوابگاه متأهلین باشد.
3. برآورد کل اعتبارات حوزه زنان و خانواده و جوانی جمعیت ذیل عناوین و جداول مختلف در لایحه بودجه 1403
همانطور که پیش تر ذکر شد اعتبارات حوزه زنان وخانواده و هم چنین موضوع جوانی جمعیت در لایحه بودجه 1404 به شکلی پراکنده ذیل بخشهای مختلف ذکر شده است. با توجه به اینکه نگاه تک بعدی به هر بخش میتواند تفسیری اشتباه از اعتبار برآورد شده را شکل دهد. بر این اساس در ادامه تلاش خواهد شد با تجمیع اعتبارات برآورد شده که ذیل بخشها و جداول مختلف پیشبینی شده، تصویری شفافتر از میزان کل اعتبار شکل دهد.
در جدول زیر تلاش شده اعتبارات حوزه زنان و خانواده که در بخشهای مختلف لایحه بودجه 1404 درج شده، به صورت تجمیعی ذکر شود:
جدول 6. تجمیع اعتبارات برآورد شده در لایحه بودجه 1404 ذیل زنان و خانواده (میلیون ریال)
|
ردیف |
اعتبارات حوزه زنان و خانواده |
ردیف |
اعتبار |
|
|
1 |
معاونت امور زنان و خانواده |
101024 |
1,410,000 |
|
|
2 |
سازمان برنامه و بودجه ( بند ث تبصره 8) |
102535 |
5,100,000 |
|
|
200,000 |
||||
|
3 |
سایر دستگاههای اجرایی |
آموزش و پرورش |
127500 |
120,000 |
|
4 |
وزارت ورزش و جوانان |
128500 |
4,803,643 |
|
|
5 |
هدفمندی یارانهها (جدول 14) |
ردیف 12 جدول 14-1 |
1,000,000 |
|
|
جمع کل |
12,633,643 |
|||
مآخذ: تجمیع اعتبارات لایحه بودجه 1404 کل کشور.
بر این اساس برای حوزه زنان و خانواده در مجموع 12 هزار و 633 میلیارد ریال (معادل یکهزار و 263 میلیارد تومان) اعتبار اختصاص یافته است که رقم قابل ملاحظهای است و بر ضرورت برنامهریزی عملیاتی و مشخص جهت هزینه کرد این اعتبارات تأکید دارد. به عبارت دیگر با توجه به کلی بودن عناوین برنامهها طراحی سنجههای عملیاتی و مشخص جهت هزینهکرد اعتبارات تأکید دارد.
در جدول زیر با توجه به پراکنده بودن اعتبارات جوانی جمعیت تجمیع این اعتبارات در بخشهای مختلف ذکر شده است:
جدول 7. تجمیع اعتبارات برآورد شده در لایحه بودجه 1404 ذیل جوانی جمعیت (میلیون ریال)
|
ردیف |
اعتبارات اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
ردیف |
اعتبار |
|
|
1 |
دبیرخانه حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
131550 |
1,000,000 |
|
|
2 |
اعتبار موضوع قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت پس از تایید سازمان برنامه و بودجه کشور وفق مصوبات ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
550000-69 |
79,000,000 |
|
|
3 |
سازمان برنامه و بودجه بند «ث» تبصره (8) |
102535 |
3,900,000 |
|
|
4 |
سایر دستگاههای اجرایی |
وزارت امور اقتصادی و دارایی |
110000 |
527,000 |
|
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری |
113500 |
1,000,000 |
||
|
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (تملک دارایی سرمایهای) |
پیوست تملک دارایی 1803001572 |
31,129,068 |
||
|
سازمان تبلیغات اسلامی |
114300 |
250,000 |
||
|
وزارت آموزش و پرورش |
127500 |
96,000 |
||
|
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی |
154000 |
30,164,000 |
||
|
وزارت بهداشت درمان و اموزش پزشکی(تملک دارایی سرمایهای) |
پیوست تملک دارایی 1803002006 |
3,393,628 |
||
|
جمع اعتبار |
150,459,696 |
|||
مآخذ: تجمیع اعتبارات لایحه بودجه 1404 کل کشور.
همانطور که ملاحظه میشود تجمیع اعتبارات اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در بخشهای مختلف حدود 150 هزار و 459 میلیارد ریال (15 هزار میلیارد تومان) است که در مقایسه با سال گذشته که 70 هزار و 891 میلیارد ریال (7 هزار میلیارد تومان) به این موضوع اختصاص یافته بود رشدی معادل 100 درصد را نشان میدهد. ازسوی دیگر با توجه به رشد قابل ملاحظه این اعتبار، ضرورت طراحی برنامه عملیاتی مشخص و قابل رصد ذیل دستگاههای اجرایی توسط دبیرخانه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت به چشم میخورد. علاوه بر این مشخص نبودن دستگاهها و میزان اعتبارات برای هزینه کرد 79 هزار میلیارد ریال (7 هزار و 900 میلیارد تومان) ذیل ردیفهای متفرقه از دیگر چالشهای پیشرو است.
4.منابع درآمدی قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت
در جدول زیر تلاش شده منابع درآمدی قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت که که در جدول 5 لایحه بودجه ذیل درآمدها، واگذاری داراییهای سرمایهای و واگذاری دارایی مالی بر حسب قسمت، بخش ، بند دیده شده ذکر گردد:
جدول 8. درآمدهای مرتبط با قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت [1] (میلیون ریال)
|
شماره طبقهبندی |
عنوان |
برآورد 1404 |
||||||||
|
عمومی |
اختصاصی |
جمع کل |
||||||||
|
ملی |
استانی |
جمع |
ملی |
استانی |
جمع |
ملی |
استانی |
جمع کل |
||
|
110522 |
یک درصد از اعتبارات عوارض بر ارزش افزوده شهرداری (موضوع بند «ب» ماده (72) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
35,200,000 |
0 |
35,200,000 |
0 |
0 |
0 |
35,200,000 |
0 |
35,200,000 |
|
130401 |
دو درصد از 12/1هزینه جاری شرکتهای دولتی، بانکها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت (سودده و فاقد زیان انباشته) موضوع بند «ج» ماده (72) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
500,000 |
0 |
500,000 |
0 |
0 |
0 |
500,000 |
0 |
500,000 |
|
150141 |
درآمد حاصل از افزایش بهای تعرفه هر متر مکعب فروش آب شرب شهری برای مشترکان پرمصرف آب (موضوع بند «ر» ماده (72) قانون جوانی جمعیت |
1,000,000 |
0 |
1,000,000 |
0 |
0 |
0 |
1,000,000 |
0 |
1,000,000 |
|
160168 |
درآمد حاصل از مابه تفاوت نرخ ارز موضوع بند «ت» ماده (72) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
200,000 |
0 |
200,000 |
0 |
0 |
0 |
200,000 |
0 |
200,000 |
|
160202 |
درآمد حاصل از جرایم وضع شده در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
50,000 |
0 |
50,000 |
0 |
0 |
0 |
50,000 |
0 |
50,000 |
|
جمع کل |
36,950,000 |
0 |
36,950,000 |
0 |
0 |
0 |
36,950,000 |
|
36,950,000 |
|
اگرچه مقایسه منابع درآمدی ذکر شده جهت اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در ماده (72) آن با جدول فوق، نشان از عدم تطابق موضوعات درآمدی است و همچنین در برخی از مواد جدول فوق ازجمله دو درصد از 12/1 هزینه جاری شرکتهای دولتی، بانکها و مؤسسات انتفاعی وابسته به دولت (سودده و فاقد زیان انباشته) موضوع بند «ج» ماده (72) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و درآمد حاصل از مابه تفاوت نرخ ارز موضوع بند «ت» ماده (72) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت به نوعی کم برآوردی به چشم میخورد، با این حال نگاهی به جدول 7 گزارش نشان میدهد که منابعی که صراحتاً برای جوانی جمعیت در بودجه سنواتی پیشبینی شده معادل 150 هزار میلیارد ریال (15 هزار میلیارد تومان) است که بسیار بیشتر از منابع درآمدی جدول فوق است و از این حیث شاید بتوان عدم توجه به تمامی موضوعات منابع درآمدی ماده (72) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت را توجیه نمود.
در این گزارش مجموع اعتباراتی که مستقیما برای حوزه زنان، خانواده و جوانی جمعیت در لایحه بودجه 1404 پیش بینی شده، مورد بررسی قرار گرفت. همانطور که ملاحظه شد برای معاونت امور زنان و خانواده یک هزار 410 میلیارد ریال (141 میلیارد تومان) پیشبینی شده که با رشدی معادل 85 درصدی مواجه بوده است. این رشد عمدتاً به علت افزایش اعتبارات هزینهای معاونت امور زنان و خانواده از 762 میلیارد ریال به یک هزار 400 میلیارد ریال است. با توجه به اینکه در قانون برنامه هفتم پیشرفت تکالیف متعددی بر عهده معاونت امور زنان و خانواده گذاشته شده این افزایش نقش مهمی در پیشبرد این تکالیف راهبری، هماهنگی و نظارت این معاونت خواهد داشت.
در خصوص اعتبارات مرتبط با قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت نیز باید گفت به علت تغییر در ساختار بودجه جوانی جمعیت ذیل دستگاهها و دبیرخانه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در لایحه بودجه 1404، این اعتبارات به صورت پراکنده ذیل جداول مختلف پیشبینی شده و بر این اساس باید گفت اعتبار دبیرخانه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت (ردیف 131550) که رقمی معادل هزار میلیارد ریال (100میلیارد تومان) است برای اجرای تکالیف خود دبیرخانه بوده و اعتبار اجرای قانون به دو شکل دیگر در لایحه لحاظ شده است:
بر این اساس باید گفت تجمیع اعتبارات قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت ذیل بخشهای مختلف نشان میدهد 150 هزار میلیارد ریال به این حوزه اختصاص یافته که با رشدی بیش از 100 درصد مواجه بوده است چرا که اعتبار پیشبینی شده برای این موضوع در قانون بودجه 1403، 70 هزار میلیارد ریال بوده است. نکته مثبت دیگر آنکه در لایحه بودجه 1404 اعتبارات اجرای قانون از اعتبارات دبیرخانه مجزا شده و برای خود دبیرخانه (امر نظارت و هماهنگی بر دستگاهها) نیز اعتبار مستقل لحاظ شده است. با این حال تشتت در نحوه توزیع اعتبارات قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مانع شفافیت در نحوه توزیع این اعتبار شده است. چرا که در حال حاضر علاوه بر اینکه برخی دستگاهها ذیل خود یک برنامه مشخص دریافت کردهاند باز هم شاهد اختصاص بخش عمده اعتبار در ردیف متفرقه هستیم که تخصیص آن منوط پس از تأیید سازمان برنامه و بودجه کشور وفق مصوبات ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت است. مشخص نبودن دستگاهها و میزان اعتبارات برای هزینه کرد 79 هزار میلیارد ریال (7 هزار و 900 میلیارد تومان) ذیل ردیفهای متفرقه از دیگر چالشهای پیشرو است.
یکی از نکات قابل توجه در خصوص اعتبارات مرتبط با حوزه زنان، خانواده و جوانی جمعیت اعتبارات مرتبط با بند «ث» تبصره «8» برای این حوزه است. برای موضوعات مرتبط با این حوزه از سود شرکتهای دولتی، 10 هزار 400 میلیارد ریال (معادل 1 هزار 40 میلیارد تومان) اعتبار برآورد شده است که عدد قابل توجهی است. با این حال رصد دستگاههای متولی و همکار ذیل این جدول نشان از فقدان انطباق با احکام مواد (79)، (80) و (81) قانون برنامه هفتم پیشرفت از حیث تقسیم کار دستگاهی دارد. به نحوی که دستگاههایی چون وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سازمان اداری و استخدامی، دبیرخانه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، وزارت امور خارجه، وزارت کشور، وزارت آموزش و پرورش، معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری علی رغم تکلیف مشخص در مواد (80) و (81) قانون برنامه هفتم در این جدول دیده نشدهاند. بر این اساس در شرایطی که دستگاههای اصلی متولی در قانون برنامه هفتم پیشرفت در این بخش دیده نشدهاند چگونه میتوان انتظار داشت اهداف برنامه هفتم تحقق یابد. میتوان گفت تقسیم کار بین دستگاههای این حوزه در جدول 12 لایحه بودجه 404 دچار چالش است.
از سوی دیگر علیرغم مثبت بودن درج دو عنوان برنامه ذیل برخی از دستگاهها تحت عنوان برنامههای «اجرای برنامههای حوزه زن، خانواده و جوانان» و «راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» ذیل برخی از دستگاههای اجرایی، اما از یکسو کلی بودن عناوین یاد شده منجر به ابهام در اهداف هزینه کردی این اعتبارات شده است و ازسوی دیگر مشخص نیست چرا علیرغم درج این برنامهها ذیل برخی از دستگاههای اجرایی و هم چنین تکلیف آنها در قانون برنامه هفتم پیشرفت، اعتباری برای آنها لحاظ نشده است. بنا بر گفته سازمان برنامه بودجه کشور این مسئله به علت عدم همراهی امور مختلف در سازمان در پیگیری یک شیوه متحد صورت گرفته است. بر این مبنا میتوان گفت عدم درنظرگرفتن اعتبار برای برنامههای درج شده مغایر با اصول 52 و 53 قانون اساسی مبنیبر جواز پرداخت اعتبارات به وجود رقم مصوب در بودجه است.
در مجموع پراکندگی اعتبارات حوزه ذیل جداول مختلف، عدم برآورد اعتبار برای برنامه «اجرای برنامههای حوزه زنان، خانواده و جوانان» و «راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» ذیل برخی از دستگاهها، کلی دیدن برنامهها که امکان انطباق با فصل برنامه هفتم پیشرفت را سلب کرده است و عدم انطباق دستگاههای اجرایی با دستگاههای متولی برنامه هفتم پیشرفت از جمله چالشهایی است که میتوان نسبت به بخش دوم لایحه بودجه 1404 در حوزه زنان و خانواده نام برد.
تجمیع اعتبارات حوزه زنان و خانواده ذیل جداول بخشهای مختلف نشان میدهد در مجموع برای حوزه زنان خانواده ( اعتبارات صریح)، 12 هزار و 633 میلیارد ریال ( یک هزار و 263 میلیارد تومان) اعتبار اختصاص یافته است که رقم قابل ملاحظهای است و بر ضرورت برنامه ریزی عملیاتی و مشخص جهت هزینه کرد این اعتبارات تاکید دارد. به عبارت دیگر با توجه به کلی بودن عناوین برنامهها طراحی سنجههای عملیاتی و مشخص جهت هزینهکرد اعتبارات تأکید دارد.
تجمیع اعتبارات اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در بخشهای مختلف نشان از اعتباری معادل 150 هزار میلیارد ریال (15 هزار میلیارد تومان) دارد که این رقم نیز قابل ملاحظه بوده و بر ضرورت طراحی برنامه عملیاتی مشخص و قابل رصد ذیل دستگاههای اجرایی توسط دبیرخانه ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت تاکید دارد. علاوه بر این مشخص نبودن دستگاهها و میزان اعتبارات برای هزینه کرد اعتبار 79 هزار میلیارد ریال برای اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در جداول متفرقه از دیگر چالشهای پیشرو است.
بر این اساس سهم اعتبارات صریح حوزه زنان، خانواده و جوانی جمعیت (16 هزار میلیارد تومان) از مجموع بودجه عمومی دولت (5384 هزار میلیارد تومان)، 0/3 درصد است که به تفکیک این نسبت برای حوزه زنان وخانواده 0/02 درصد و برای حوزه جوانی جمعیت 0/27 است.
با توجه به مطالب فوق پیشنهادات زیر با هدف افزایش شفافیت ذیل دستگاههای اجرایی در هزینه کرد اعتبارات پیشنهاد میگردد:
- الحاق دستگاههای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، دبیرخانه حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، سازمان اداری و استخدامی کشور، وزارت کشور، وزارت آموزش و پرورش، معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری به «برنامه اجرایی 6 : تحکیم نهاد خانواده، جوانی جمعیت، توانمندسازی بانوان و امور جوانان» ذیل جدول (12) لایحه بودجه 1404 ذیل نهادهای متولی و همکار.
- ضرورت تفکیک اعتبارات، برنامهها، متولیان و همکاران حوزه زنان و خانواده از موضوع جوانی جمعیت با توجه به تفاوت نهادهای تصمیمساز در جدول (12).
- الحاق وزارت خارجه به «برنامه اجرایی 4: راهبری و ارتقای دیپلماسی فرهنگی» ذیل جدول (12) لایحه بودجه 1404 به عنوان نهاد متولی.
- مشخص شدن اعتبار برنامههای «اجرای برنامههای حوزه زنان، خانواده و جوانان» و «راهبری و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» ذیل دستگاههای اجرایی بهویژه دستگاههایی چون وزارت کشور، وزارت تعاون کار و رفاه اجتماعی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری مطابق با برنامه هفتم پیشرفت.
- اولویتبخشی به اجرای جزء 3 بند «پ» و همچنین جزء 3 بند «الف» ماده (80) قانون برنامه هفتم پیشرفت در خصوص نحوه هزینه کرد موضوع «تحکیم نهاد خانواده، جوانی جمعیت، توانمندسازی بانوان و امور جوانان» ذیل جدول (14-1) از منابع هدفمندی یارانهها.