خلاصه مدیریتی

بیان / شرح مسئله

در ایران، نظام تأمین اجتماعی با چالش‌های متعددی مواجه است که در تقارن با کهن‌سالی جمعیت، بیم تشدید چالش‌ها در آینده نزدیک بسیار محتمل است. در حال حاضر به نظر می‌رسد در کنار مطالعه و ترسیم دقیق وضعیت فعلی نظام تأمین اجتماعی کشور، انجام مطالعات گسترده در حوزه نظام تأمین اجتماعی سایر کشورها و نحوه مواجهه آنها با چالش‌های این سیستم مهم جلوه می‌کند. بدیهی است راهبردهای سیاستی استخراجی از این دست پژوهش‌ها، به‌تنهایی قابل پیاده‌سازی در کشور نبوده و لازم است ضمن بررسی جوانب اجرایی آن به خصیصه‌های منحصربه‌فرد کشور نیز توجه کرد. درحقیقت، بررسی‌ تجربه‌ کشورهای دیگر و ساختارهای نظام‌رفاهی آن‌ها؛ به‌ویژه ساختار تأمین اجتماعی می‌تواند در ایجاد یا اصلاح سازوکاری مناسب برای تنظیم فعالیت‌های مختلف رفاهی، با هدف رسیدن به یک چارچوب راهبردی مناسب و بومی کارساز باشد. در این میان بررسی تجربیات کشور هلند و درس‌آموزی از آن می‌تواند برای اصلاح سیاست‌های جاری در نظام تأمین اجتماعی جمهوری اسلامی ایران بسیار سودبخش باشد.

همان‌طور که در گزارش‌های پیشین از سلسله گزارش‌های بررسی نظام تأمین اجتماعی کشورهای مختلف اشاره شد، از میان 37 کشور عضو همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، چهار کشور کانادا، نروژ، استرالیا و هلند در کنار برخورداری از شباهت قابل‌ملاحظه از نظر پتانسیل‌های اولیه با کشور ایران، عملکرد مطلوبی در حوزه مدیریت نظام تأمین اجتماعی خود داشته‌اند. در گزارش‌های پیشین به بررسی موشکافانه نظام تأمین اجتماعی کشورهای کانادا (طی دو گزارش)، نروژ (طی دو گزارش) و استرالیا (طی دو گزارش) پرداخته شد. در گزارش حاضر، به تبیین نظام تأمین اجتماعی کشور هلند با تمرکز بر سازوکارها و مجموعه مزایای اعطایی متنوع در بخش‌های مختلف، نظام سلامت و درمان و مخارج دولت در حوزه تأمین اجتماعی خواهیم پرداخت.

 نقطه‌نظرات / یافته‌های کلیدی

بخش اجباری سیستم بازنشستگی هلند، شامل طرح مستمری بازنشستگی پایه (لایه اول)، طرح‌های بازنشستگی شغلی (لایه دوم)، مزایای‌ ازکارافتادگی و مزایای بازماندگان است. طرح مستمری بازنشستگی پایه، درآمدی برابر برای همه مستمری‌بگیران در سطحی مرتبط با حداقل دستمزد خالص فراهم می‌کند. مزایای ناشی از این طرح دولتی تنها بخشی از کل نظام بازنشستگی این کشور را تشکیل می‌دهد. لایه دوم این نظام، شامل طرح‌های بازنشستگی شغلی است که مکمل مزایای طرح مستمری بازنشستگی پایه بوده و به میزان مشارکت‌های فرد در سنوات خدمت و سطوح درآمدی او در سال‌های اشتغال دارد. در سال 2019 سقف 107593 یورویی برای مقدار سالیانه مستمری بازنشستگی در نظر گرفته شد که پس از آن‌ هرساله‌ براساس دستمزد تعدیل شد. به‌طور متوسط مقدار مستمری ناشی از لایه اول و دوم با یکدیگر برابر است؛‌ بااین‌حال، به‌دلیل وابستگی بالای سطح مزایا در لایه دوم به درآمدهای گذشته‌ فرد، بروز تفاوت‌های‌ قابل‌توجه مورد انتظار است. در سال 2019، منابع مورد نیاز برای پرداخت مستمری بازنشستگی ناشی از طرح مستمری بازنشستگی پایه (عمومی) و طرح‌های بازنشستگی شغلی تقریباً برابر گزارش‌ شده‌ است. در این سال مستمری عمومی برابر با  4/9 درصد از تولید ناخالص داخلی و بازنشستگی شغلی برابر با 5/1 درصد تولید ناخالص داخلی ثبت‌ شده‌ است.‌ ازسوی‌دیگر مزایای ازکارافتادگی و مزایای بازماندگان نیز در سال مشابه به‌ترتیب 1/9 درصد و 0/1 درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل می‌دهند.

سیستم تأمین اجتماعی در کشور هلند با هدف کمک به شهروندان و خانوارهایی که خود را در موقعیت مالی چالش‌برانگیز می‌بینند، ساختاربندی‌ شده‌ است. این موقعیت چالش‌برانگیز، شامل افرادی می‌شود که به‌دلیل بیکاری، ناتوانی یا ازکارافتادگی، بیماری، بازنشستگی و ... به‌طور موقت یا دائم درآمد ناکافی دریافت می‌کنند. همچنین این سیستم، شامل سایر سیاست‌های حمایتی مانند مراقبت و راهنمایی در صورت بیماری، ازکارافتادگی و ... نیز می‌شود. تأمین اجتماعی در هلند مبتنی‌بر‌ هم‌بستگی است که در آن همه شهروندان به‌طور جمعی حمایت می‌شوند و افراد با درآمد بالا نسبت به افرادی که حقوق کمتری دارند، مشارکت بیشتری به سیستم انجام‌ می‌دهند.

به‌طورکلی افرادی که ساکن هلند هستند یا در هلند کار می‌کنند باید بخشی از درآمد خود را در قالب مشارکت‌های تأمین اجتماعی به این نظام بپردازند. در مقابل این پرداختی، افراد امکان ثبت درخواست دریافت مزایای دولتی نظیر مزایای خانواده، مرخصی زایمان و بارداری، مزایای بیکاری، مراقبت بلندمدت، مرخصی بیماری و ازکارافتادگی به‌دست می‌آورند. شایان‌ذکر است،‌ در خصوص مبحث سلامت و درمان، تمام افراد مقیم هلند باید در یک شرکت بیمه ارائه خدمات‌درمانی ثبت‌نام کنند. طبق قانون، همه افراد مقیم هلند باید تحت طرح بیمه ملی باشند. در این نظام، شاغلین نیز تحت برنامه‌های بیمه‌ای به‌طور اجباری موظف به مشارکت در طرح‌های بازنشستگی هستند.  

پیشنهاد راهکارهای تقنینی، نظارتی یا سیاستی

تنوع سازوکار تأمین مالی نظام تأمین اجتماعی، مشارکت‌محور بودن مزایای اعطایی در تمام لایه‌ها و تأکید بر نظارت مستمر بر سلامت مالی صندوق‌ها در کنار سیاست‌ هم‌بستگی و تقسیم ریسک را می‌توان از مهم‌ترین آموزه‌های اجرایی نظام تأمین اجتماعی کشور هلند دانست.

1. مقدمه

درحال‌حاضر نظام‌های بازنشستگی در سراسر جهان، از جانب بروز پدیده کهن‌سالی جمعیت و افزایش جابه‌جایی نیروی کار تحت فشار قرار دارند. ازاین‌رو در بسیاری از کشورها تلاش‌های بسیاری جهت افزایش پایداری کل سیستم و حفظ کفایت پرداخت صورت پذیرفته ‌است. درحقیقت، یک نظام درآمد بازنشستگی مطلوب علاوه‌بر صیانت از افراد برابر فقر، سطوح درآمدی و درنتیجه مصرف او را در طول چرخه زندگی هموار می‌سازد. برای دستیابی به این اهداف، کشورها، نظام بازنشستگی خود را به روش‌های گوناگون پایه‌ریزی کرده‌اند. شناسایی نقاط قوت و ضعف نظام‌های مختلف بازنشستگی و مقایسه آنها با یکدیگر می‌تواند ما را در ترسیم سیاست‌های بهینه‌ اصلاحی یاری کند.

سیستم بازنشستگی در هلند را که در سال 1832 با تأسیس یک صندوق بازنشستگی برای کارمندان دولتی آغاز شد و در اوایل قرن بیستم برخی از اولین طرح‌های شغلی را در خود جای داد، می‌توان از قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین نظام‌های بازنشستگی دانست. شکل کنونی نظام بازنشستگی در این کشور تا حد زیادی ساختار خود را از قوانین وضع شده در دهه ۱۹۵۰ و تقریباً دو نسل پیشتر از بیان اولیه چارچوب نظام چندلایه اخذ کرده است. بااین‌حال، نظام بازنشستگی در این کشور شباهت بسیاری با مدل چندلایه دارد. درحقیقت، نظام رفاه با قدمت کشور هلند را می‌توان ترکیبی از دو مدل بیسمارکی و بوریجی دانست که از طریق تضمین مستمری پایه و متنوع‌سازی طرح‌های پس‌انداز بازنشستگی سعی در تأمین رفاه سالمندان دارند. این سیستم، دارای یک لایه اول از نوع بوریجی با ارائه‌ مستمری با نرخ ثابت به تمام شهروندان و لایه‌ دوم بیسمارکی با ارائه‌ مستمری بازنشستگی به افراد شاغل متناسب با سنوات بازار کار آنان در کنار لایه‌ سوم با سازوکار مشارکت اختیاری است. همگام با نظام رفاه در کشور هلند، بانک بیمه اجتماعی نیز در سال 1901 تأسیس شد و متناسب با تحولات سیستم تأمین اجتماعی هلند اصلاح گشت. این بانک که در ابتدا به بانک بیمه‌ ملی موسوم بود، اولین سازمان اجرا‌کننده‌ طرح‌های بیمه‌ اجتماعی قلمداد می‌شد[1].

نظام تأمین اجتماعی کشور هلند، عمدتاً با هدف کمک به افراد و خانوارهایی با موقعیت مالی چالش‌برانگیز پایه‌ریزی‌ شده‌ است. در این بین مصادیقی همچون بیکاری، ناتوانی، بیماری یا درآمد مستمری ناکافی منشأ‌ ایجاد چالش در وضعیت مالی افراد تلقی می‌شود. در این نظام به‌واسطه وجود طرح بیمه‌ پایه با نرخ ثابت همه‌ سالمندان به‌طور جمعی حمایت می‌شوند و افراد با درآمد بالا نسبت به افرادی که حقوق کمتری دریافت می‌کنند، سهم بالاتری می‌پردازند.

سیستم بازنشستگی کشور هلند در دوره‌های متمادی به‌عنوان یکی از بهترین‌ها در جهان شناخته شده است. این موضوع در مقایسه‌های بین‌المللی توسط آژانس‌های رتبه‌بندی سیستم‌های بازنشستگی مشهود است[2]. هرچند که اثرپذیری صندوق‌های بازنشستگی هلند از بحران مالی 2009-2008 قابل‌انکار نیست، اما اطلاعات و آمار حوزه‌ رفاه و تأمین اجتماعی این کشور حاکی از نرخ فقر پایین در میان افراد مسن و شکاف اندک میان ‌درآمد قابل تصرف افراد در دوره قبل و بعد از بازنشستگی است[2]. این مسئله از دیدگاه کارشناسان تا حد زیادی ریشه در نحوه سازمان‌دهی نظام درآمد بازنشستگی یا در رویکردی کلان‌تر نظام تأمین اجتماعی در کشور هلند دارد. به‌طور متوسط، کارگران با سطح دستمزد برابر با میانگین دستمزد در میان کشورهای OECD از مستمری خالص معادل 61 درصد از دستمزد خالص برخوردارند، اما در کشور هلند نرخ جایگزینی خالص در آینده بیش از 90 درصد گزارش شده ‌است[3]. هلند منطبق بر گزارش‌های بسیار، جزء بهترین مکان‌های جهان برای بازنشستگان شناسایی می‌شود. حدود 30 درصد از ساکنان این کشور بالای 65 سال سن دارند که اندکی بیشتر از متوسط 37 کشور OECD با رقم 28% است.‌ همچنین در کشور هلند، متوسط امید زندگی در سال 2024 برابر با 82 سال است که اندکی از متوسط کشورهای OECD که حدود 81 سال بوده، بالاتر است. در مقام مقایسه بهتر در سال مشابه سن بازنشستگی در این کشور برابر با 67 سال است.کشور هلند منطبق بر شاخص جهانی بازنشستگی ناتکسیس 2024‌ براساس سلامت، امور مالی، کیفیت زندگی و رفاه مادی توانست رتبه ششم برترین مکان برای بازنشستگی را از آن خود کند[4]. نظام تأمین اجتماعی این کشور‌ همچنین براساس شاخص مرسر که متشکل از سه جنبه‌ کفایت، پایداری و یکپارچگی است، عملکرد بالایی دارد، مطابق آخرین گزارش در سال 2023 کشور هلند با امتیاز کل 85 در رتبه اول قرار دارد. عملکرد کشور هلند در اجزای سه‌گانه این شاخص یعنی پایداری، کفایت و یکپارچگی، در شکل 1 نشان داده‌ شده ‌است[5].

شکل 1. نمودار عملکرد کشور هلند در شاخص مرسر در سال ۲۰۲۳ [5]

رتبه بالای کشور هلند، عمدتاً به لطف تنوع مدل‌های تأمین مالی سیستم بازنشستگی، دقت در اندازه‌گیری هزینه‌ها و مشارکت‌ها برای اطمینان از توزیع عادلانه، وضع مقررات اکید از طریق بانک مرکزی هلندو مرجع بازارهای مالی هلند (AFM) در کنار سیاست‌ هم‌بستگی و تقسیم ریسک رقم خورده‌است.

سیستم بازنشستگی هلند ترکیبی از یک سیستم موازنه نقدی (تأمین مالی مزایای بازنشستگان از طریق مشارکت‌های بیمه‌ای جمعیت شاغل) و یک سیستم سرمایه‌گذاری فردی است. در سیستم سرمایه‌گذاری فردی، افراد سطوح مستمری دولتی دریافتی خود را از طریق سرمایه‌گذاری پس‌اندازهای خود با ریسک‌های متنوع افزایش می‌دهند. درحقیقت، نظام بازنشستگی در کشور هلند همانند سایر کشورهای OECD از یک ساختار سه لایه‌ به‌ قرار زیر تشکیل شده ‌است[6]:

1. لایه اول: طرح بازنشستگی عمومی (دولتی):

در این لایه به‌موجب طرح مستمری بازنشستگی پایه (AOW) که توسط بانک بیمه اجتماعی اداره می‌شود، پرداخت مزایای مستمری ثابت برای همه ساکنان از سن قانونی بازنشستگی و با سازوکار تأمین مالی موازنه نقدی رقم می‌خورد. در سال ۲۰۲۰ سن بازنشستگی طرح مستمری پایه برابر با 66 سال و 4 ماه گزارش‌ شده ‌است و مطابق با سیاست‌های اصلاحی، این کشور برنامه‌ای مبنی‌بر افزایش آن به 67 سال تا سال 2024 و 76 سال و 3ماه تا سال 2028 در دستور کار خود دارد[9].‌ همچنین سیاست‌های اعلامی دولت هلند، مبین اتصال خودکار سن بازنشستگی به فاکتور امید زندگی است. نرخ انباشت  یا تعلق‌پذیری در این طرح به‌ازای هر سالی که یک نیروی کار در کشور هلند زندگی کند یا اشتغال داشته ‌باشد، 2٪ است. در این بین برای افراد سالمند با سطح درآمد بازنشستگی پایین و / یا خانوارهایی که کمتر از پنجاه سال در این کشور اقامت دارند و هیچ‌گونه دارایی ندارند، یک طرح کمک اجتماعی مبتنی‌بر آزمون وسع ذیل AOW در نظر گرفته‌ شده‌ است.

مزایای ناشی از این طرح تا حداکثر ارزشی برابر با خالص مستمری پایه، بر مزایای حاصل از طرح‌های شغلی و مکمل اضافه می‌شود.

در این نظام بانک بیمه اجتماعی (SVB) مستمری بازنشستگی عمومی را منطبق بر قانون سالمندی عمومی (AOW) مدیریت می‌کند. به‌طورکلی مستمری دولتی پرداختی به‌موجب این لایه AOW نامیده می‌شود.

2. لایه دوم: طرح بیمه کارگران/ طرح بازنشستگی شغلی در بازار کار:

طرح مشارکت اجباری از جانب کارفرما و نیروی کار یا تنها کارفرما که شامل ساختارهای مختلفی همچون مشارکت معین (DC)، مزایای معین (DB) و ساختار ترکیبی شامل مشارکت معین جمعی (CDC) می‌شود. البته طرح‌های مزایای معین اکثریت طرح‌های این لایه را به‌خود اختصاص می‌دهند. تقریباً ۸۹٪ از اعضا، تحت پوشش طرح مزایای معین هستند و سایرین در طرح‌ها با سازوکار تعهدات مشارکت معین قرار دارند.‌ همچنین محاسبه‌ مزایا برای بیش از 99 درصد از شرکت‌کنندگان در طرح‌های مزایای معین،‌ براساس میانگین درآمد مادام‌العمر آنها صورت می‌پذیرد و در کمتر از 1 درصد آنها، این محاسبه مبتنی‌بر حقوق نهایی یا ترکیبی از این دو انجام‌ می‌شود[7].

تا آغاز قرن بیست‌ویکم، اکثر برنامه‌های بازنشستگی برای افراد با سن قانونی بازنشستگی و اشتغال تمام‌وقت برای دوره‌ 40 ساله، با هدف پرداخت 70 درصد دستمزد ناخالص (شامل مزایای بازنشستگی عمومی) را دنبال می‌کرد، اما از سال 2003 صندوق‌های بازنشستگی با محوریت مسئله‌ پایداری، این هدف را به 70 درصد میانگین دستمزدها تقلیل دادند. در  این سال قانون کار و امور اجتماعی که هدف آن اصلاح امنیت اجتماعی، به‌ویژه تمرکز بر مدیریت مزایای سلامت و بیمه‌ ازکارافتادگی نیز اجرا گشت. درحال‌حاضر منطبق بر آخرین اصلاحات کشور هلند از سال 2023 روند تعدیل و تبدیل طرح‌های مزایای معین به طرح‌های مشارکت معین آغاز شده ‌است[8].

در میان طرح‌های مزایای معین با محاسبه مستمری‌ براساس حقوق نهایی، حداکثر نرخ تعلق‌پذیری 1/657% است. بدان معنا که هر سال خدمت برای فرد به میزان 1/657% از حقوق نهایی را برای مستمری انباشت می‌کند. این نرخ تعلق‌پذیری پس از 42 سال خدمت نرخ جایگزینی 70 درصدی را برای فرد به ارمغان می‌آورد.‌ در خصوص طرح‌های مزایای معین با محاسبه‌ مستمری‌ براساس متوسط حقوق دوران اشتغال نیز حداکثر نرخ تعلق‌پذیری 1/875% در هر سال خدمت تا سقف درآمد 111110 یورو (2020) است. در این بین، سایر مشارکت‌ها به طرح بازنشستگی به‌منظور دریافت سطوح مستمری بالاتر مشمول مالیات است[7].

به‌رغم آنکه مستمری بازنشستگی در این طرح‌ها، منطبق بر قانون هیچ الزامی به تعدیل و افزایش سالیانه ندارند، اما اکثراً تعدیل‌هایی برای آنها منظور می‌شود. بیش از نیمی از مزایا‌ براساس شاخص قیمت، حدود یک‌سوم آنها مبتنی‌بر رشد دستمزد (ویژه صنعت) و موارد اندکی‌ براساس ترکیبی از این دو شاخص، تعدیل می‌شوند (2020).

3. لایه سوم: طرح‌های بازنشستگی خصوصی:

این لایه، شامل مشارکت اختیاری افراد در حساب‌های بازنشستگی انفرادی خصوصی (مانند مستمری‌های زندگی) و سایر پس‌اندازهای خصوصی می‌شود.

شکل 2 ترکیب مزایای ناشی از طرح بازنشستگی عمومی (لایه اول) و طرح‌های بازنشستگی شغلی را نشان ‌می‌دهد. لایه سوم به‌واسطه‌ اختیاری و شخصی بودن آن، برای افراد مختلف متفاوت است و به همین دلیل نمی‌توان برای آن سطوح مزایای مشخصی در نظر گرفت.

شکل 2. طرح کلی مستمری بازنشستگی ناشی از دو لایه اول و دوم [5]

شکل 2 چگونگی ارتباط مستمری بازنشستگی ناشی از طرح مستمری بازنشستگی پایه و طرح‌های بازنشستگی شغلی با درآمدهای گذشته فرد را نشان ‌می‌دهد. مطابق شکل 2 پرداختی لایه اول مستقل از سطح درآمد افراد صورت پذیرفته و مقدار پایه‌ای را برای دوران بازنشستگی جامعه فراهم می‌آورد. حال آنکه سطوح مشارکت فرد در طرح‌های بازنشستگی شغلی کاملاً مبتنی‌بر درآمد دوران اشتغال فرد است و ازاین‌رو، سطوح متفاوتی از مزایای بازنشستگی را برای افراد به ارمغان می‌آورد.

صندوق‌های بازنشستگی هلند در سال 2019، 1/7 تریلیون دلار دارایی داشتند و تنها پس از ایالات متحده، بریتانیا و استرالیا قرار داشتند. مجموع دارایی‌های صندوق بازنشستگی 191 درصد تولید ناخالص داخلی بود که بیشتر از هر کشور دیگر OECD بود. دارایی کل صندوق‌ها در سال 2022 برابر با 2/0808/2 تریلیون دلار و نسبت آن با تولید ناخالص داخلی برابر با 150/7 % گزارش‌ شده‌ است. به‌طور متوسط در کشورهای OECD نسبت دارایی به تولید ناخالص داخلی برابر با 87% است و کشور هلند، پنجمین رتبه را پس از دانمارک (192/3%)، ایسلند (186/1%)، کانادا (152/8%)، سوئیس (152/4%) و پیش از ایالات متحده (137/5%) از آن خود کرده‌ است [10].

شایان‌ذکر است در هلند طرح‌های بازنشستگی پیش از موعد در سطح پایه وجود ندارد و مستمری بازنشستگی پایه قبل از سن قانونی بازنشستگی ( 66 سال و 4 ماه در سال 2020) قابل پرداخت نیست. بااین‌حال امکان برداشت زودتر مشارکت‌ها در طرح‌های شغلی با تعدیل مزایا‌ براساس سال‌های عدم ارائه خدمت وجود دارد.

در سال ۲۰۲۲ به‌طور متوسط هزینه‌های عمومی دولت‌ در خصوص طرح‌های سالمندی شامل مستمری بازنشستگی، مراقبت‌های بهداشتی و درمان، مراقبت‌های طولانی‌مدت، آموزش و مستمری بیکاری در اتحادیه اروپا برابر با 24/4 درصد تولید ناخالص داخلی شامل 11/4 درصد برای مستمری بازنشستگی، 6/9 درصد برای مراقبت‌های بهداشتی و درمان، ۴/۴ درصد برای آموزش و 1/7 درصد برای مراقبت‌های طولانی‌مدت است. پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۲۰۷۰ به‌طور متوسط با 1/2 درصد افزایش به 25/6 درصد از GDP افزایش یابد. این مخارج برای کشور هلند در سال ۲۰۲۲ برابر ۲۱ درصد تولید ناخالص داخلی (مستمری بازنشستگی (۲٪)، مراقبت‌های بهداشتی و درمان (0/7٪)، آموزش (۱-٪) و مراقبت‌های طولانی‌مدت (1/9٪)) گزارش‌ شده ‌است و پیش‌بینی افزایش 3/5 درصدی برای این کشور عمدتاً به‌واسطه افزایش هزینه‌های مراقبت‌های بهداشتی و درمان و مراقبت‌های طولانی‌مدت تا سال ۲۰۷۰ وجود دارد[11].

در گزارش حاضر ضمن ارائه توضیحی مختصر درباره جایگاه اقتصادی، جمعیتی و اجتماعی کشور هلند، به بررسی اجمالی نظام تأمین اجتماعی این کشور، جهت آشنایی با رئوس اصلی طرح‌های موجود در سه‌لایه نظام درآمد بازنشستگی، به‌شرح موشکافانه مجموعه مزایای اعطایی ذیل هر سه‌لایه می‌پردازیم. درنهایت اهم منابع درآمدی و مجاری هزینه‌ای در کشور هلند را از نظر خواهیم گذراند.

2. هلند از منظر متغیرهای مهم اقتصادی، جمعیتی و اجتماعی

نام کشور هلند از دو استان هلند جنوبی و هلند شمالی که نقش عمده‌ای در تاریخ این کشور دارند برگرفته‌ شده‌ است. در سال 2020، اما هلندی‌ها تصمیم گرفتند کشورشان را تنها با عنوان ندرلندز بنامند. هلند در میان دریای شمال، بلژیک و آلمان واقع‌ شده‌ است. کشور هلند به‌رغم آنکه یکی از کوچک‌ترین کشورهای دنیاست، از نظر اقتصادی در حجم صادرات جزو ده کشور برتر دنیاست و درآمد سرانه ناخالص ملی این کشور همواره بین کشورهای برتر جهان است. هلند، شانزدهمین اقتصاد دنیاست و رتبه دهم در تولید ناخالص سرانه ملی را دارد. بخش عمده این اقتصاد به‌سبب وجود دلتای دو رودخانه مهم اروپایی، راین و مس در استان‌های جنوبی و شمالی هلند است. بندر روتردام، بزرگ‌ترین بندر دریایی اروپاست که در هلند واقع شده و فرودگاه اسخیپول آمستردام، یکی از بزرگ‌ترین فرودگاه‌های اروپاست.

عمده تولیدات و صادرات هلند مواد غذایی، شیمیایی، ماشین‌آلات، کالای برقی، تجارت، خدمات و جهانگردی است. در سال 2023، بخش کشاورزی 1/5% ، بخش صنعت 19/3% و بخش خدمات حدود 69/3% تولید ناخالص داخلی کشور هلند را به‌خود اختصاص داده‌اند[12]. این کشور 75 درصد از تولیدات کشاورزی خود را صادر می‌کند که بالغ بر 124 میلیارد یورو در سال 2023 است[13]. کشور هلند همچنین یکی از بزرگ‌ترین تأمین‌کنندگان محصولات در بازارهای صنعتی و خانگی اروپاست. این کشور‌ همچنین در سال 2022 در رتبه سوم بین بزرگ‌ترین صادرکنندگان گازوئیل جهان قرار‌ گرفته‌ است. ضریب جینی در هلند  26 درصد است و در جایگاه هفتم دنیا قرار دارد[14]. در سال 2023 حدود 20% جمعیت این کشور را افراد بالای 65 سال، 15/3 درصد آن را افراد بین79- 65 سال و 4/9% آنان را افراد 80 سال به بالا تشکیل می‌دهد[15]. شکل 3 نسبت افراد بالاتر از 65 سال به افراد64- 20سال را برای افق2070- 1950را نشان‌ می‌دهد.

شکل 3. نمودار فشار خاکستری (نسبت افراد بالای 65 سال به افراد (64 -20سال)- 1950 الی 2070(درصد) [13]

شکل 3 مبین تغییر ساختار جمعیتی این کشور به نفع گروه‌های سنی بالاتر و افزایش میانگین سنی جمعیت است. مطابق شکل 3 در سال 2023 نسبت گروه سنی 65 سال و بالاتر به جمعیت 64- 20 (فشار خاکستری) به 34 درصد رسیده است، به این معنا که برای هر فرد 65 ساله یا بالاتر، 3 نفر در سن کار (20 تا 64 سال) وجود داشت.‌ براساس‌ پیش‌بینی جمعیت، این میزان در سال‌های آینده به تقریباً 50 درصد افزایش خواهد یافت.

همچنین نرخ باروری  این کشور در سال 2024، 1/683 تولد به‌ازای هر زن گزارش شده که نسبت به سال 2023، 0/18 درصد افزایش را تجربه کرده است. هرم جمعیتی کشور هلند جهت درک بهتر جمعیت هریک از گروه‌های سنی مختلف به تفکیک جنسیت برای سال 2024 در شکل 4 نشان‌ داده‌ شده ‌است. این شکل حاکی از بروز آثار کهن‌سالی جمعیت در کشور هلند است.

شکل 4. نمودار هرم سنی جمعیت کشور هلند در سال 2023 [17]

بنابر آخرین اطلاعات مرکز آمار هلند (CBS)،در سال 2023 میانگین سن بازنشستگی میان افراد بازنشسته برابر 65 سال و 11 ماه گزارش‌ شده که مبین افزایش 3 ماهه نسبت به سال 2022 است. شکل 5 نشان‌دهنده‌ روند سن مؤثر بازنشستگی و سن قانونی بازنشستگی برای سال‌های2023- 2002در کشور هلند است. شکل 5‌ نشان ‌می‌دهد، تقریباً سه‌چهارم کارگران در زمان بازنشستگی 65 سال یا بیشتر دارند و از سال 2013 به‌بعد، میانگین سن مؤثر بازنشستگی کم‌وبیش به‌صورت همگام، با سن قانونی بازنشستگی حرکت کرده است[15].

 شکل 5. نمودار روند متوسط سن بازنشستگی برای طرح ملی بازنشستگی و طرح‌های بازنشستگی شغلی (2023-2002)[16]

شکل 5 روند افزایشی سن مؤثر بازنشستگی با نرخ رشدهای افزاینده و کاهنده به‌دلیل افزایش سن قانونی بازنشستگی را نشان ‌می‌دهد. تنها در سال 2021 سن مؤثر بازنشستگی اندکی کاهش را نسبت به سال گذشته خود تجربه کرده ‌است. همچنین‌ در خصوص توزیع سن بازنشستگی در میان افراد بازنشسته در همین افق داده‌های اعلامی مرکز آمار هلند مبین افزایش سهم افراد بالای 65 سال در زمان بازنشستگی در طی سال‌هاست. شکل 6 توزیع سن بازنشستگی میان کارگران در زمان بازنشستگی ایشان در افق زمانی مشابه را نشان ‌می‌دهد. طبق اطلاعات منتشره از مرکز آمار هلند، میانگین سن خروج از بازار کار فعلی (شامل بازنشستگی پیش از موعد) کارگران هلندی 65/1 سال در سال 2019 است. این سن به‌طور پیوسته از 60/7 سال در سال 2002 در حال افزایش است. بین سال‌های 2018 و 2019، از 64/8 سال به 65/1 سال رسیده است[18].

شکل 6. نمودار روند سهم‌ هریک از گروه‌های سنی از افراد بازنشسته (2023-2002) [16]

مطابق شکل 6 در سال 2023، حدود 74 درصد کارگران در زمان بازنشستگی 65 سال یا بیشتر سن داشتند. این درصد در سال 2013 یعنی 10 سال قبل‌تر برابر با حدود 43 درصد و بیست سال قبل در سال 2003 برابر حدود 14 درصد بوده ‌است. شایان‌ذکر است در آن زمان، هنوز امکان استفاده از طرح‌های بازنشستگی پیش از موعد وجود داشت که تا حد زیادی پس از سال 2006 متوقف شد. در سال 2003، تقریباً‌ سه‌چهارم کارگران زیر سن 62 سال، بازنشستگی را تجربه می‌کردند. حال آنکه در سال 2023 سهم این افراد به کمتر از 6 درصد کاهش‌ یافته ‌است. در این بین اقلام تشکیل‌دهنده منابع درآمدی فرد در سال قبل از بازنشستگی برای دوره 2021- 2011 نیز در شکل 7 نشان‌ داده‌ شده ‌است.

شکل 7. نمودار روند منابع درآمد افراد بازنشسته در سال قبل از بازنشستگی (2023-2002) [16]

در سال 2021 بیش از 200 هزار نفر بازنشسته شدند که مطابق شکل 7، بخش عمده درآمد افراد بازنشسته در یک سال قبل از بازنشستگی‌شان را دستمزد یا درآمد حاصل از کسب‌وکار تشکیل می‌دهد. بیش از‌ یک‌چهارم منابع درآمدی آنان از کمک‌های رفاهی ناشی‌ شده ‌است که معمولاً با رسیدن به سن بازنشستگی دولتی متوقف می‌شود.

بررسی روند تعداد بازنشستگان در این کشور‌ نشان ‌می‌دهد، پس از افزایش نسبتاً شدید تعداد بازنشستگان در سال‌های 2020 و 2021 به میزان 50 هزار نفر در سال، تعداد بازنشستگان در سال‌های 2022 و 2023 به کمتر از 3/3 میلیون نفر رسیده است. در این بین به‌دلیل رشد جمعیت، سهم بازنشستگان از کل جمعیت اندکی کاهش یافت و به 18/3 درصد در سال 2023 رسیده است. شایان‌ذکر است کشور هلند با تحریک بازار نیروی کار و افزایش نرخ مشارکت نیروی کار مسن توانسته‌ هرساله از آغاز قرن جدید، سهم بازنشستگان از کل جمعیت را تقریباً به‌طور مداوم اما اندک کاهش دهد. در سال 2023، کمتر از 54 درصد از افراد بالای 55 سال در هلند بازنشسته شدند،‌ درحالی‌که این رقم در ابتدای قرن حاضر بیش از 62 درصد بود. شکل 8 سهم بازنشستگان از کل جمعیت و جمعیت بالای 65 سال را برای افق 2023- 2002 نشان ‌می‌دهد.

شکل 8. نمودار روند سهم بازنشستگان از کل جمعیت و جمعیت بالای 55 سال(2023-2002) [16]

در جدول 1 می‌توان اهم شاخص‌های اقتصادی، جمعیتی و اجتماعی کشور استرالیا را در مقایسه با متوسط کشورهای OECD مشاهده کرد.

جدول 1. شاخص‌های کلیدی هلند در مقایسه با متوسط کشورهای OECD در سال 2020 [4]

جدول 1 نشان ‌می‌دهد که کشور هلند نسبت به متوسط کشورهای OECD از متوسط دستمزد، امید به زندگی (هم در زمان تولد و هم به‌هنگام بازنشستگی) بالاتری برخوردار است، همچنین نسبت وابستگی (جمعیت بالای 65 سال به جمعیت فعال) در این کشور نیز بالاتر از متوسط کشورهای OECD بوده، اما به‌طور متوسط سطح مخارج بخش مستمری عمومی در این کشور کمتر از متوسط کشورهای OECD است.

همچنین‌ در خصوص عملکرد این کشور در شاخص چندجانبه دیده‌بانی اجتماعی که انعکاسی از میزان موفقیت نظام تأمین اجتماعی در میان کشورهای مختلف جهان است، جداول 2 تا 5 قابل اشاره است. کشور هلند در مجموع طی چهار بخش شاخص مذکور در رتبه ششم قرار دارد[19]. در جداول 2 تا 5، مجموعه شاخص‌های تشکیل‌دهنده هر متغیر کیفی و رتبه کشور هلند در هریک از آنها اشاره شده‌ است.

جدول 2. عملکرد کشور هلند در مؤلفه امنیت درآمدی [19]

جدول 3. عملکرد کشور هلند در مؤلفه وضعیت درمان و سلامت [19]

جدول 4. عملکرد کشور هلند در مؤلفه توانمندی [19]

جدول 5. عملکرد کشور هلند در محیط زیست و جامعه سالمند [19]

3. ساختار نظام تأمین اجتماعی هلند

بحث‌ در خصوص دولت رفاه هلند، برای نخستین‌بار در گزارش تأثیرگذار «ون ریجین» با عنوان «نظام اصلاح شده امنیت اجتماعی که تضمین‌کننده زندگی مناسب برای کل جمعیت است»، در سال 1945 مطرح شد[20]. در سال‌های پس از این تاریخ، سیستم تأمین اجتماعی با آرزوی پوشش همه خطرات جمعی ممکن، پایه‌ریزی گشت. این مسئولیت جمعی برای رفاه فردی به‌خوبی با گفتمان دولت رفاه پدرانه که در آن زمان رایج بود مطابقت داشت: مفهومی که در آن نظام تأمین اجتماعی باید از شهروندان «ز گهواره تا گور» مراقبت کند. پس از جنگ جهانی دوم، پوشش و سطح مزایای برنامه‌های بیمه‌های اجتماعی موجود به‌طور‌ قابل‌توجهی بهبود یافت. قانون بازنشستگی عمومی در سال 1956، قانون بازماندگان عمومی و افراد بی‌سرپرست در سال 1959 و قانون مزایای عمومی کودکان در سال 1963 تصویب شد[21].‌ بااین‌حال، در اواسط دهه 1970 این نظام با کامل شدن نظام تأمین اجتماعی هلند (مانند بقیه اروپا) با بحران اقتصادی مواجه شد که زمینه‌ساز اولین تعدیل نیروها و سبب بروز نخستین سیاست‌های انقباضی در نظام تأمین اجتماعی گشت.

در دهه 1980، گفتمان‌هایی درباره آسیب‌های ارائه مزایای گسترده اجتماعی و هزینه‌های غیرقابل مدیریت دولت رفاه بر نظام، کاهش بیشتر سخاوت سیستم را توجیه کرد.

علاوه‌بر این، به‌دلیل حذف تبعیض‌های رفتاری میان مردان و زنان، تسهیلات مختص به نان‌آوران به نفع تسهیلات فردی‌تر که رفتار برابر با مردان و زنان را تأیید می‌کرد، صورت پذیرفت. در دهه 1990 افزایش مشارکت زنان در بازار کار منجر به تغییرات بیشتر در مقررات تأمین اجتماعی شد.‌ همچنین کمک‌هزینه برای بازماندگان نان‌آوران بیمار (ANW)  مبتنی‌بر آزمون وسع شد.

در سال 1993، طرح‌های بیکاری و ازکارافتادگی و عدم ادغام اعضای این طرح‌ها با فعالین بازار کار، میزان وابستگی به بودجه نظام رفاهی را افزایش داد. ادبیاتی‌ در خصوص اصالت عدم ایجاد اختلال در سازوکار بازار نیروی کار با مزایای اعطایی در سیستم تأمین اجتماعی و تأکید بیشتر بر انگیزه‌ها و بازدارنده‌ها به‌جای اعطای مزایا و افزایش تعهدات، مطرح و رایج شد. توجه دولتمردان به «بحران دولت رفاه» سبب شد تنها طی چند سال، اصلاحات عمده‌ای در این‌خصوص معرفی و اجرایی‌سازی شود[22]. طی این اصلاحات از اواسط دهه 1990 به‌بعد، مسئولیت جبران لطمات و حوادث حین کار همچون بیماری یا ازکارافتادگی از دولت به کارفرمایان فردی منتقل شد. این مسئله سبب شد که این دست کارگران به‌طور فزاینده‌ای مجدداً جذب بازار نیروی کار -که این بار متناسب با شرایط‌شان است- شوند. سال ۲۰۰۰ نیز اصلاحات نظام تأمین اجتماعی با هدف تشویق مشارکت بیشتر افراد دریافت‌کننده‌ مزایای متعدد اجتماعی در بازار نیروی کار رقم خورد. مسئله‌ای که با وجود بیمه‌های اجتماعی در دو دهه کم‌رنگ شده بود. مجموعه اصلاحات در این دهه شامل جایگزینی نهادهای خصوصی که‌ براساس اصل شرکتی سازمان‌دهی شده ‌بودند، با نهادهای دولتی سازمان‌یافته در وهله اول، انتقال مسئولیت ریسک بیکاری و ازکارافتادگی حین کار از دولت و شرکای اجتماعی به کارفرمایان و کارگران منفرد در وهله دوم بود.‌ همچنین درنتیجه تصویب قانون کار و رفاه در سال ۲۰۰۴، شهرداری‌ها صلاحدید بیشتری در زمینه ارائه کمک‌های اجتماعی پیدا کردند. درنهایت، جامعه مدنی نوینی که بر نقش مشارکت‌های داوطلبانه و خود سازمان‌دهی تأکید داشت و جهت تأمین و مراقبت طولانی‌مدت طراحی شده بود، احیا گشت[23].

در طبقه‌بندی اصلی اسپینگ-اندرسون، دولت رفاه هلند به‌عنوان یک دولت رفاه صنف‌گرا شناخته می‌شود[24]. به‌رغم تغییرات در سازمان بیمه‌های اجتماعی، که در آن نهادهای خصوصی سازمان‌دهی شده توسط شرکای اجتماعی با نهادهای دولتی جایگزین می‌شوند، دولت رفاه هلند هنوز دارای تعداد‌ قابل‌توجهی از ویژگی‌های دولت رفاه صنف‌گراست. به این معنا که سیستم تأمین اجتماعی هنوز از مقررات بیمه اجتماعی شغلی تشکیل‌ شده ‌است که مزایای مبتنی‌بر درآمد را برای کارگران و کارفرمایان که توسط خودشان تأمین مالی می‌شود، فراهم می‌کند. مقررات مربوط به‌ ازکارافتادگی (WIA)، بیکاری (WW)، طرح اجباری بازنشستگی شغلی برای حمایت از درآمد افراد با سنی بالاتر از سن قانونی بازنشستگی، مسکن، تحصیل و کمک‌های اجتماعی، حمایت‌های اجتماعی و مزایای بازماندگی ازجمله این موارد است.‌ بااین‌حال، با توجه به افزایش تمرکز بر مشارکت در بازار نیروی کار و تأکید بر سیاست‌های فعالانه در چندین برنامه دولت رفاه، تعداد فزاینده‌ای از محققان دولت رفاه، دولت رفاه هلند را به‌عنوان یک دولت رفاه شمال اروپا و یا به بیان دقیق‌تر نوردیک طبقه‌بندی می‌کنند[24].

درحقیقت شکل‌گیری نظام تأمین اجتماعی مدرن در کشور هلند به ابتدای قرن بیستم بازمی‌گردد. در نیمه اول قرن بیستم، به‌ویژه با توجه به خطرات مرتبط با محیط کار، نیاز به وضع نوعی مقررات در حوزه تأمین اجتماعی احساس شد. این مسئله در سال 1901 منجر به تصویب مقرراتی‌ در خصوص از دست دادن درآمد به‌موجب حوادث حین کار شد. تأمین اجتماعی برای مرتفع کردن آسیب‌های حاصل از بیکاری و استفاده از مزایای آن به‌واسطه فشار اتحادیه‌های کارگری و جوامع محلی در سال 1949 و با تصویب قانون بیکاری، شکل عینی به‌خود گرفت[25]. پس از جنگ جهانی دوم، پوشش و سطح مزایای برنامه‌های بیمه‌های اجتماعی موجود به‌طور‌ قابل‌توجهی بهبود یافت[21].

نظام بازنشستگی هلند سه لایه‌ اصلی دارد:

کشور هلند درحال‌حاضر از سه‌لایه برای تأمین درآمد بازنشستگی فرد تشکیل شده ‌است:

لایه اول: طرح مستمری بازنشستگی پایه (AOW):

در این طرح مزایای بازنشستگی به افراد پس از رسیدن به سن بازنشستگی قانونی که درحال‌حاضر 67 سال است، با نرخ ثابت پرداخت می‌شود. تأمین مالی این طرح دولتی از سازوکار موازنه نقدی تبعیت می‌کند و مشارکت‌های افراد جوان‌تر جامعه در قالب مالیات حقوق و دستمزد، مستمری بازنشستگان این طرح را تأمین می‌نماید.

لایه دوم: طرح بیمه کارگران/ طرح‌های بازنشستگی شغلی یا مستمری جمعی تکمیلی:

در این طرح‌ها، افراد شاغل به‌موجب اشتغال خود ذیل طرح‌های شغلی مشارکت کرده و از محل آن بخشی از منابع لازم برای تأمین مخارج دوران بازنشستگی خود را تأمین می‌کنند.

لایه سوم: طرح‌های پس‌انداز بازنشستگی انفرادی خصوصی:

این دست از طرح‌های بازنشستگی به‌صورت خصوصی و اختیاری تکمیل‌کننده‌ منابع پس‌اندازی افراد برای مقاصد تأمین زندگی در دوران بازنشستگی است.

طرح‌های بازنشستگی جمعی در لایه دوم، برای شاغلین در صنایع مختلف و عموماً به‌صورت اجباری شامل ترتیباتی بین کارفرمایان و کارمندان است و معمولاً توسط صندوق‌های بازنشستگی اداره می‌شوند. این طرح‌ها یا توسط شرکت‌های بیمه یا به‌صورت شرکتی یا گروهی که در یک بخش خاص کار می‌کنند، مدیریت می‌شود. فرایند تأمین مالی مزایای این طرح‌ها از محل مشارکت اعضا و بازده سرمایه‌گذاری وجوه انباشتی صورت می‌پذیرد. درحال‌حاضر، قانون بازنشستگی هلند مبتنی‌بر تعهدات سه نوع طرح بازنشستگی را به رسمیت می‌شناسد[26]:

الف) طرح مزایای معین: هر دو نوع طرح پرداخت نهایی یا طرح میانگین شغلی،

ب) طرح سرمایه معین،

 ج) طرح مشارکت معین.

درحال‌حاضر طرح‌های سرمایه معین در کنار سایر انواع  طرح­ها، بسیار نادر گشته و تحولات در نظام بازنشستگی کشور سبب محدودسازی طرح‌های مزایای معین‌ شده‌ است. درنهایت طرح‌های مشارکت معین چه به‌صورت کامل یا در ترکیب با ویژگی‌های دیگر طرح‌ها برای شاغلین جدید رایج‌تر شده است؛ حال آنکه نسل فعلی بازنشستگان عمدتاً دارای طرح‌های مزایای معین هستند.

نظام تأمین اجتماعی هلند در دهه‌های گذشته دچار تحولات مختلفی‌ شده‌ است. این رشته، تحولات را می‌توان به‌عنوان یک تبدیل آهسته از نظام مبتنی‌بر مفاهیم برابری و‌ هم‌بستگی به نظامی توصیف کرد که به‌طور فزاینده‌ای تحت‌تأثیر ارزش‌های آزادی انتخاب و مسئولیت فردی است. این تحولات را شاید بتوان با ارائه‌ تاریخچه‌ای کوتاه از نظام رفاه اجتماعی کشور هلند روشن کرد[6].

نظام بازنشستگی کشور هلند با اصول مدل چند لایه‌ بانک‌جهانی (1994) سازگار بوده و دارای عناصر جداگانه‌ای با عملکردهای کاملاً تعریف شده‌ای مطابق سه جزء معرفی شده در مدل بانک‌جهانی 1994 است. حال آنکه‌ به نظر می‌رسد در دو جنبه مهم از مدل بانک‌جهانی انحراف محسوسی دارد. اولاً، دامنه‌ تحت پوشش طرح مستمری بازنشستگی پایه (AOW) که از منظر لایه صفر در مدل بانک‌جهانی و همچنین در مقایسه با سایر کشورهایی که کاملاً مشابه هلند هستند، نسبتاً گسترده‌ است. وسعت پوشش در کنار نرخ‌های جایگزینی بالای AOW باعث بروز انحرافات در بازار نیروی کار و کاهش تمایل به پس‌اندازهای داوطلبانه شده است. پس‌اندازهایی که بعضاً می‌تواند سبب تأمین بهتر ترجیحات فردی در دوران بازنشستگی شوند. ثانیاً، توزیع مجدد واقع شده در طرح‌های شغلی در این نظام عموماً ضمن داشتن دامنه اثر بالا، غیرشفاف و نسبتاً غیرقابل پیش‌بینی است. این مسئله درحالی است که شفافیت و برابری با طرح‌های پس‌انداز فردی بهتر تضمین می‌شود[27].

در سال 2019، نمایندگان کارفرما و کارمند و دولت هلند در مورد اصلاحات بازنشستگی ساختاری که شامل توافق‌نامه‌های جدید در مورد طرح‌های بازنشستگی شغلی و ایجاد تغییراتی در مستمری بازنشستگی پایه (AOW) بود، به توافق رسیدند. در پایان سال 2021، این توافق منجر به نگارش پیش‌نویس پیشنهادی قانون بازنشستگی آینده گشت. در 30‌ می‌2023، مجلس سنای هلند قانون جدید بازنشستگی هلند را برای اصلاح سیستم بازنشستگی هلند، تصویب کرد که از 1 ژوئیه 2023 لازم‌الاجرا شده است. دوره گذار به نظام بازنشستگی جدید در این قانون چهار سال در نظر گرفته‌ شده ‌است که طی این مدت یعنی تا سال 2028 باید همه‌ طرح‌ها مطابق با قواعد جدید به‌روزرسانی شوند و کارفرمایان و ارائه‌دهندگان مستمری باید طرح‌های بازنشستگی جدید را اجرا کنند.

‌درحقیقت بسته‌ اصلاحات نظام بازنشستگی در کشور هلند با هدف افزایش پایداری مالی از طریق ایجاد ارتباط تنگاتنگ میان وجوه مشارکتی افراد و میزان مستمری دریافتی برنامه‌ریزی‌ شده‌ است. بازنگری‌های گسترده همچون متوازن کردن سهم ریسک سرمایه‌گذاری‌ها، فاصله از طرح‌ها با سطوح مزایای تضمین شده و حرکت به‌سمت طرح‌ها با مشارکت‌های معین‌ ازجمله اقداماتی است که دولت هلند در دستور کار قرار داده‌است. این اقدامات اصلاحی در نوع خود نخستین گام‌های گذار برای هدایت سیستم بازنشستگی 1/9 تریلیون دلاری هلند به مسیری پایدارتر است. در این بین پیری جمعیت، وجود نرخ‌های بهره‌ پایین – و حتی منفی – در طول دهه گذشته به‌سبب تحلیل توانایی صندوق‌ها در حفظ پرداخت‌های فعلی، افزایش خوداشتغالی و سایر اشکال کار انعطاف‌پذیر بر ضرورت این دست تغییرات دامن زده‌است.‌ ازسوی‌دیگر در کشور هلند، 94 درصد دارایی مشترکین در طرح بازنشستگی داخلی به برنامه‌هایی با سازوکار مزایای معین که هدف تضمین پرداخت‌های بازنشستگی را دنبال می‌کند، اختصاص دارد. رقم مذکور در مقایسه با مقدار مشابه آن برای سایر کشورها همچون کانادا (61 %)، ایالات متحده (36%) و یا استرالیا (14%) قابل‌ملاحظه بوده، اما نزدیک به رقم 81% بریتانیاست[10].

هدف از پایه‌ریزی سیستم بازنشستگی جدید، افزایش پایداری‌ هرچه بیشتر نظام تعهدات در طرح‌های بازنشستگی، محدودسازی طرح‌های مزایای معین، پرداخت مستمری عمومی دولتی مبتنی‌بر سن، شرایط فردی، سطوح پس‌انداز بازنشستگی و مشارکت در طرح‌های بازنشستگی، محاسبه سطح مستمری‌ براساس‌ سرمایه‌ بازنشستگی فردی، همراه با مزایای اشتراک ریسک جمعی است. در فرایند اصلاحات دیگر امکان شرکت در طرح‌های مزایای معین امکان‌پذیر نیست. این اصلاحات بر هر کارفرمایی که دارای یک طرح بازنشستگی است تأثیر می‌گذارد. در این بخش، مروری بر مهم‌ترین اصلاحات در سیستم بازنشستگی هلند خواهیم داشت[6].

• اصلاحات مبتنی‌بر مشارکت: مطابق اصلاحات اتخاذی، سازوکار نظام تعهدات مزایای مستمری تنها مطابق اصول طرح‌های مشارکت معین امکان‌پذیر است.‌ همچنین دارایی‌های بازنشستگی به‌طور جمعی برای همه شرکت‌کنندگان مدیریت و سرمایه‌گذاری می‌شود.‌ درنتیجه طرفین قرارداد دیگر نمی‌توانند بر طرح بازنشستگی با مزایای معین به توافق برسند. این بدان معناست که مزایای بازنشستگی در نظام جدید رابطه‌ محکمی با میزان مشارکت افراد دارد.
• سه نوع جدید از طرح‌ها: به‌موجب قانون سه نوع جدید از طرح‌های مشارکت معین معرفی می‌شود که تفاوت اصلی بین‌ آنها، میزان مشارکت اعضا در ریسک ناشی از سرمایه‌گذاری مشارکت‌ها و اشتراک ریسک جمعی در صورت بازده ناامیدکننده سرمایه‌گذاری است[28]:

الف) طرح مشارکت هم‌بستگی

در این طرح از سیاست سرمایه‌گذاری جمعی جهت دستیابی به حداقل بازده اضافی برای اعضای جاری، سابق و آینده استفاده می‌شود. در این طرح سازوکار تعهدات از تلفیق سرمایه بازنشستگی فردی با مزایای اشتراک ریسک جمعی (توزیع ریسک نوسانات بازارهای مالی و ذخیره هم‌بستگی) صورت‌ می‌گیرد.

ب) طرح مشارکت انعطاف‌پذیر

درحال‌حاضر این طرح تحت نام «مستمری متغیر جمعی»  و به‌موجب قانون بهبود طرح‌های حق بیمه در نظام بازنشستگی کشور هلند وجود دارد.‌ بسته‌ اصلاحاتی جدید با برخی بهبودها به تکمیل سازوکار حاکم بر این طرح پرداخته ‌است. در نسخه اصلاحی‌ سرمایه‌ بازنشستگی انباشته‌ فرد به یک مستمری تا پایان عمر تبدیل می‌شود.‌ همچنین اعضا می‌توانند پس از بازنشستگی نیز با انتخاب مستمری متغیر، فرایند سرمایه‌گذاری را ادامه دهند. در این طرح سیاست سرمایه‌گذاری‌ براساس ترکیبات سرمایه‌گذاری خاص در هر گروه سنی (چرخه‌های عمر) طراحی‌ شده ‌است.

ج) طرح مشارکت سرمایه (فقط برای بیمه‌گذاران بازنشستگی)

با طرح مشارکت سرمایه اعضا می‌توانند حداکثر 15 سال قبل از سن بازنشستگی در طرح مستمری بازنشستگی پایه (AOW) درخواست استفاده از سرمایه جمع شده برای خرید تضمینی ثابت یا تا حدی ثابت مزایای مستمری بازنشستگی مادام‌العمر (که باید پس از بازنشستگی پرداخت شود)، ثبت کنند. اقلام تعهدی مستمری آینده (یعنی تعهدی در طول 15 سال تا زمان بازنشستگی) را می‌توان در هنگام خرید مزایای بازنشستگی در نظر گرفت.‌ درنتیجه خطرات از لحظه خرید مزایای مستمری ثابت متوجه شرکت بیمه خواهد بود. این طرح فقط توسط بیمه‌گران بازنشستگی قابل ارائه است و نمی‌تواند توسط صندوق‌های بازنشستگی اداره شود، زیرا شرکت‌های بیمه می‌توانند مستمری اسمی را تضمین کنند[29].

• مشارکت با نرخ ثابت: در بیشتر طرح‌های بازنشستگی از نوع مزایای معین، میزان مشارکت افراد وابسته به سن آنان بوده که در نظام جدید این تمایز دیگر مجاز نیست. البته استثنائات برای مستمری خالص و افزایش داوطلبانه‌ میزان مشارکت در نظر گرفته‌ شده ‌است.
• حداقل سن ورود: سن شروع در طرح‌های بازنشستگی از 1 ژانویه 2024 از 21 به 18 کاهش می‌یابد[30].

سیستم تأمین اجتماعی در کشور هلند با هدف کمک به شهروندان و خانوارهایی که خود را در موقعیت مالی چالش‌برانگیز می‌بینند، ساختاربندی‌ شده‌ است. این موقعیت چالش‌برانگیز شامل افرادی می‌شود که به‌دلیل بیکاری، ناتوانی یا ازکارافتادگی، بیماری، بازنشستگی و ... به‌طور موقت یا دائم درآمد ناکافی دریافت می‌کنند. این سیستم همچنین شامل سایر سیاست‌های حمایتی، مانند مراقبت و راهنمایی در صورت بیماری، ازکارافتادگی و ... نیز می‌شود. تأمین اجتماعی در هلند مبتنی‌بر‌ هم‌بستگی است که در آن همه شهروندان به‌طور جمعی حمایت می‌شوند و افراد با درآمد بالا نسبت به افرادی که حقوق کمتری دارند، مشارکت بیشتری به سیستم می‌پردازند.

به‌طورکلی افرادی که ساکن هلند هستند یا در هلند کار می‌کنند، باید بخشی از درآمد خود را در قالب مشارکت‌های تأمین اجتماعی به این نظام بپردازند. در مقابل این پرداختی، افراد امکان ثبت درخواست دریافت مزایای دولتی نظیر مزایای خانواده، مرخصی زایمان و بارداری، مزایای بیکاری، مراقبت بلندمدت، مرخصی بیماری و ازکارافتادگی به‌دست می‌آورند. شایان‌ذکر است،‌ در خصوص مبحث سلامت و درمان، تمام افراد مقیم هلند باید در یک شرکت بیمه ارائه خدمات‌درمانی ثبت نام کنند. طبق قانون، همه افراد مقیم هلند باید تحت طرح بیمه ملی باشند. در این نظام، شاغلین نیز تحت برنامه‌های بیمه‌ای به‌طور اجباری موظف به مشارکت در طرح‌های بازنشستگی هستند. بر این اساس، می‌توان تأمین اجتماعی کشور هلند را در چهار شاخه اصلی طبقه‌بندی کرد:

1. طرح بیمه‌ ملی که برای تمام افرادی که ساکن هلند هستند، الزامی است. طرح مستمری بازنشستگی پایه (AOW) که بانک بیمه اجتماعی بر اجرای آن نظارت می‌کند.
2. طرح بیمه کارگران طرح بازنشستگی شغلی که برای همه‌ افرادی که در هلند مشغول به‌کار هستند و درآمدی از محل اشتغال دریافت می‌کنند الزامی است. نهاد بیمه‌ کارمندی، مزایای بیکاری و بیمه‌های مرتبط با محیط کار مانند حوادث حین کار در هلند را مدیریت می‌کند.
3. پس‌اندازهای شخصی و داوطلبانه با مقاصد تأمین هزینه‌های دوران بازنشستگی.
4. بیمه سلامت.

در گزارش حاضر به ‌مرور هریک از این شاخه‌ها خواهیم پرداخت.

شایان‌ذکر است، سیستم تأمین اجتماعی در هلند شامل خدمات اجتماعی و بیمه‌های اجتماعی است. بیمه‌های اجتماعی را می‌توان به بیمه‌های ملی و بیمه‌های کارگران تقسیم کرد. تفاوت اصلی این دو در آن است که خدمات اجتماعی توسط دولت از طریق مالیات تأمین می‌شود،‌ درحالی‌که مردم و شاغلین به‌ترتیب موظف به پرداخت حق بیمه برای طرح بیمه ملی و طرح بیمه‌های مختص به کارگران هستند. سیستم تأمین اجتماعی هلند در شکل 9 به تصویر کشیده شده‌است[26].

شکل 9. نمودار شمایل کلی نظام تأمین اجتماعی کشور هلند [23]

‌

درحقیقت، شرح‌ هریک از طرح‌های ذکر شده شامل مزایای اعطایی، شروط احراز و جایگاه آنها در نظام سه لایه‌ این کشور، ما را در درک بهتر نظام تأمین اجتماعی هلند یاری می‌کند. در گزارش حاضر ضمن مروری بر کلیه خدمات اجتماعی و بیمه‌ها ذیل طبقه‌بندی نظام تأمین اجتماعی سه‌لایه این کشور به مروری اجمالی بر نظام سلامت و درمان و سطوح هزینه‌های دولت در این بخش خواهیم پرداخت.

3-1. لایه اول: طرح بیمه ملی:

لایه اول نظام تأمین اجتماعی کشور هلند شامل طرح مستمری بازنشستگی پایه (AOW)، طرح ملی بازماندگان (ANW)، طرح مراقبت بلندمدت (Wlz) و مزایای عمومی کودکان (AKW) می‌شود. این لایه مطابق شکل 9 شامل خدمات اجتماعی و طرح‌های ملی می‌شود. ازاین‌رو برای ترسیم واضح‌تر اجزای طرح بیمه ملی که تشکیل‌دهنده‌ لایه اول نظام تأمین اجتماعی کشور هلند است، شاید بتوان کل مزایای اعطایی ذیل این لایه را در سه دسته مزایای طرح مستمری بازنشستگی پایه، مزایای عمومی کودکان و مراقبت بلندمدت ذیل آن در کنار مزایای ملی بازماندگان طبقه‌بندی کرد. در این بخش به شرح‌ هریک از دسته‌های فوق خواهیم پرداخت. 

شایان‌ذکر است استفاده از مزایای طرح‌های این لایه منوط به مشارکت افراد از محل درآمدشان است که با ابزار مالیات در منبع توسط دولت اخذ می‌شود. همان‌طور که مشخص است، طرح‌های این لایه همگی غیرشغلی هستند و کارفرمایان در آنها نقشی ندارند. در برخی کشورها انتفاع از مزایای طرح‌های لایه اول برای حمایت بیشتر از شهروندان، بدون نیاز به مشارکت آنها امکان‌پذیر است؛ حال آنکه در کشور هلند به‌دلیل آنکه مستمری لایه اول برابر با مقدار قابل‌قبول و تا حدودی نزدیک به حداقل دستمزد بوده، مشارکت شهروندان لازم است. همچنین همان‌طور که در گزارش‌های پیشین از سلسله گزارش‌های هفت‌گانه بررسی تجارب کشورها اشاره شد، اعطای مزایای لایه اول در برخی کشورها مبتنی‌بر آزمون وسع انجام‌ می‌شود، اما این مزایا در کشور هلند مبتنی‌بر آزمون وسع نبوده و در قبال پرداختی افراد در دوران اشتغال‌شان به آنها تعلق می‌گیرد. در‌این‌بین زمون افراد کم‌درآمد، میزان مزایای بسیار بیشتر از مشارکت خود دریافت می‌کنند و بالعکس. در ادامه به شفاف‌سازی هرچه بیشتر این طرح‌ها خواهیم پرداخت.

3-1-1. طرح مستمری بازنشستگی پایه (AOW)

افرادی که در هلند زندگی یا کار می‌کنند و در تأمین اجتماعی مشارکت دارند؛ مشمول دریافت طرح مستمری بازنشستگی پایه با عنوان AOW می‌شوند. AOW ‌درحقیقت همان طرح قانونی بازنشستگی هلند است که به همه ساکنان هلند، مستمری بازنشستگی ثابت از زمان احراز سن بازنشستگی، پرداخت می‌کند. قانون عمومی مستمری بازنشستگی که در سال 1957 وضع شد، درصدد است تا مستمری پایه را برای افراد ساکن هلند که به سن بازنشستگی رسیدند تأمین کند.

در سال 2019 مستمری بازنشستگی برای افراد مجرد، سالیانه 15,578 یورو به‌صورت ناخالص و 14,738 یورو به‌صورت خالص گزارش‌ شده‌ است. برای افراد متأهل، این ارقام به‌ترتیب 21450 یورو و 20296 یورو است که‌ هریک از شرکا نصف آن را دریافت می‌کنند[31]. به‌طور خالص، مستمری بازنشستگی این طرح تقریباً 70 درصد حداقل دستمزد برای مجردها و حدود 100 درصد حداقل دستمزد را برای متأهلین تأمین می‌کند. این طرح مبتنی‌بر آزمون وسع نیست و سایر اشکال درآمدی بر بهره‌مندی از مزایای این طرح اثری ندارد.

سن لازم برای دریافت AOW از زمان معرفی آن در سال 1957، 65 سال در نظر گرفته شده بود.‌ بااین‌حال، سن مذکور در دوره 2013 تا 2015 به میزان سالی یک‌ماه، در دوره 2018-2016 سالی سه‌ماه و در سال 2019 به میزان چهار ماه افزایش یافت و به مقدار 66 سال و 4 ماه رسید. سن احراز دریافت AOW در سال‌های 2020 و 2021 بدون تغییر باقی ‌ماند و پس از آن با شیب ملایم‌تری به میزان سه‌ماه در هر دو سال 2022 و 2023 و دو ماه در سال 2024، نهایتاً به 67 سال رسید. پس از سال 2024، مطابق تصمیم دولت سن احراز دریافت AOW به ‌امید زندگی در سن 65 سالگی گره خورده و مطابق فرمول زیر محاسبه می‌شود[9].

V = میزان افزایش در سن احراز (سال).

L = میانگین امید زندگی‌ پیش‌بینی شده در سن 65 سالگی طبق‌ پیش‌بینی آمار هلند (سال).

P = سن واجد احراز در سال قبل (سال).

این فرمول برای تمام سال‌های آینده اعمال می‌شود. با این توضیح که اگر V منفی یا کوچک‌تر از 0/25 باشد، سن احراز بدون تغییر باقی می‌ماند. بااین‌حال، اگر V از مقدار 0/25 بیشتر شود، سن مذکور سه‌ماه افزایش می‌یابد. این روند افزایشی پنج‌سال قبل از اجرایی شدن اعلام گشته است و‌ براساس آخرین‌ پیش‌بینی امید زندگی توسط مرکز آمار تنظیم‌ شده ‌است.

نکته‌ حائز اهمیت آن است که تنها افرادی که به‌طور کامل تا پیش از سن بازنشستگی تعیینی، 50 سال در طرح مشارکت کنند؛ مشمول دریافت مستمری کامل هستند. این قاعده برای زنان و مردان و کارمندان و افراد خویش‌فرما یکسان است. در این بین چنانچه فردی به‌دلیل مهاجرت یا دلایل دیگر نتواند 50 سال مشارکت را کامل کند، به‌ازای هر سال عدم مشارکت، 2 درصد از این مقدار مستمری کامل او کاسته می‌شود[32]. به‌عبارت‌دیگر افراد با هر سال مشارکت، 2% از مبلغ مزایای مستمری بازنشستگی پایه‌ خود را جمع‌آوری می‌کنند که این رقم پس از 50 سال کامل می‌شود. در این شرایط که به‌سبب مشارکت 50 ساله از جهاتی سخت‌گیرانه باشد؛ معمولاً دستیابی به مقدار کامل مستمری بازنشستگی پایه دشوار است. علت سخت‌گیری در اعطای این مستمری آن است که مبلغ کامل این مستمری نزدیک به حداقل حقوق و دستمزد در کشور هلند است[33] . در این بین اگر افراد، سال‌هایی از حیات خود را خارج از هلند بگذراند می‌توانند با پرداخت داوطلبانه نرخ مشارکت AOW، سنوات پرداختی خود را ادامه دهند. البته افرادی که شرایط لازم برای دریافت مستمری کامل AOW نداشته و کل درآمدی کمتری از سطح معیشت (کمتر از 70 درصد حداقل دستمزد قانونی) داشته ‌باشند، می‌توانند از مزایای کمک اجتماعی تکمیلی بهره‌مند شوند. در سال 2019، این مکمل بالغ بر 307 میلیون یورو یا 0/8% از کل هزینه AOW را به‌خود اختصاص داده ‌بود و حدود 49 هزار ذینفع را دربر می‌گرفت. مستمری AOW قابل پرداخت به افراد ساکن در خارج از هلند است؛ حال آنکه مزایای کمک اجتماعی تکمیلی این ویژگی را ندارد. در سال 2019، حدود 10 درصد پرداختی مزایای AOW، به واجدین شرایط ساکن در خارج از هلند تعلق گرفته ‌است که از این تعداد 0/7% واجد شرایط دریافت مستمری کامل AOW بودند[9].

این مستمری که با مرگ فرد به پایان می‌رسد و به سن افراد، تعداد سال‌های زندگی یا کار در هلند و وضعیت زندگی وی (زندگی به‌تنهایی، زندگی با فرد دریافت‌کننده‌ AOW یا زندگی با فردی که هنوز AOW دریافت نکرده است) بستگی دارد، به‌طور ماهیانه به واجدین شرایط پرداخت می‌شود. این طرح بازنشستگی دولتی از سازوکار موازنه‌ نقدی تبعیت می‌کند، به‌گونه‌ای که مشارکت‌کنندگان جاری، منابع کافی برای مستمری‌های بازنشستگان جاری را تأمین می‌کنند. نرخ مشارکت در این طرح برابر  17/9 درصد است که از محل درآمد کل افراد، پیش از سن بازنشستگی در قالب مالیات اخذ می‌شود. مسئولیت پرداخت مزایای این طرح، طراحی سازوکار و قواعد بازنشستگی و اصلاحات سیستم برعهده وزارت کار و امور اجتماعی (SZW) است.‌ همچنین مزایای این طرح‌ هرساله مطابق با حداقل دستمزد به تصمیم وزیر کار و امور اجتماعی تعدیل می‌شود. برای برخورداری از این مستمری افرادی که نام آنها در شهرداری هلند به ثبت رسیده باشد؛ به‌طور خودکار 6 ماه پیش از سن بازنشستگی نامه‌ای‌ در خصوص نحوه‌ ثبت درخواست دریافت مزایای این طرح در بانک بیمه اجتماعی (SVB) دریافت می‌کنند. ‌درحقیقت نهاد اداری AOW، بانک بیمه اجتماعی (SVB) است که در عملیات روزمره خود مستقل از دولت عمل می‌کند و توسط هیئت‌مدیره با مشورت هیئت مشاوران اداره می‌شود. در این بین وزارت کار و امور اجتماعی، اعضای هیئت‌مدیره و هیئت مشاوران را تعیین و برنامه و بودجه سالیانه آن را تصویب می‌کند.‌ همچنین وظیفه‌ بازرسی و نظارت بر این بانک توسط اداره بازرسی کار و درآمد (IWI)که ذیل وزارت کار و امور اجتماعی صورت می‌پذیرد[33].

هرساله نرخ مشارکت و مقدار حداقل و حداکثر مشارکت ماهیانه مختص به این طرح توسط دولت تعیین می‌شود. نرخ مشارکت AOW در سال 2024 نیز برابر  17/9 درصد از درآمد کل اعلام‌ شده‌ است. حداقل و حداکثر مشارکت به‌ترتیب در این سال برابر با 561 و 5617 یورو است.‌ همچنین آستانه درآمدی لزوم پرداخت مبلغ سقف مشارکت در این سال برابر با 38098 یورو یا بیشتر است. در این بین، افراد با سطوح درآمدی کم و یا فاقد درآمد موظف به پرداخت ماهیانه 561 یورو - میزان حداقل مشارکت - هستند.

مبلغی ثابت تحت عنوان کمک‌هزینه تعطیلات نیز ذیل AOW که براساس حداقل دستمزد هلند تعیین می‌شود، پرداخت می‌گردد. ازآنجاکه حداقل دستمزد هر سال در ژانویه و جولای تنظیم می‌گردد، کمک‌هزینه تعطیلات AOW نیز دو بار در سال در ژانویه و ژوئیه تعدیل می‌شود. کمک‌هزینه تعطیلات AOW در ماه مه، ‌به‌طور خالص پرداخت می‌شود و مقدار آن بسته به وضعیت تأهل و دریافت مقدار کامل AOW بستگی دارد[33].

به‌طورکلی افرادی که به‌تنهایی زندگی می‌کنند مبلغ مستمری AOW آنها‌ براساس 70 درصد حداقل دستمزد خالص محاسبه می‌شود. این رقم برای افرادی که با فرد دریافت‌کننده‌ AOW زندگی می‌کنند به 50 درصد حداقل دستمزد خالص (روی‌هم 100 %) و برای افرادی که همسرشان هنوز AOW دریافت نکرده، برابر با 50 درصد حداقل دستمزد خالص ‌است.

باید به این نکته توجه داشت مزایای مستمری بازنشستگی پایه، سطح حداقل درآمد هر فرد در دوران بازنشستگی است که با درآمد ناشی از طرح‌های تکمیلی و سایر لایه‌های نظام بازنشستگی هلند ارتقا یافته و تکمیل می‌شود. مقدار ناخالص سالیانه این مستمری برای سال 2024 برای افراد متأهل و مجرد به‌ترتیب برابر با 13224 یورو (هر زوج) و 19412 یورو گزارش شده‌ است[34]. جدول 6 میزان مزایای ماهیانه AOW و کمک‌هزینه تعطیلات را برای سال‌های 2024 در حالت زندگی به‌تنهایی (مجرد)، زندگی با فرد دیگر (متأهل) - اعم از فرد دریافت‌کننده‌ یا دریافت‌نکننده AOW-، نشان می‌دهد.

جدول 6. مزایای طرح مستمری بازنشستگی پایه، 2024 [34]

*در صورت اعطای AOW با اعتبار مالیاتی این ردیف برابر صفر خواهد. ازاین‌رو مبلغ مستمری AOW خالص در شرایط مجرد برابر با 1486/24 یورو و در وضعیت متأهل برابر با 1010/69 یورو است.

3-1-2. طرح مزایای عمومی کودکان

به‌موجب این طرح، هر خانواده‌ای که حداقل یک فرزند زیر 18 سال داشته یا به سرپرستی گرفته باشد؛ می‌تواند مزایای عمومی کودکان به همراه کمک‌هزینه خانواده دریافت کند. طرح مزایای عمومی کودکان، کمک‌هزینه‌های مربوط به کودکان تا سن 18 سالگی فراهم می‌آورد. میزان مزایای عمومی کودکان در ابتدا و‌ در خصوص کودکان متولد شده در تاریخ اول ژانویه 1995 علاوه‌بر سن کودک به ‌بُعد خانوار نیز بستگی داشت، اما پس از این تاریخ تنها سن کودکان بر سطح پرداخت ثابت این مزایا اثرگذار گشت[35]. این هزینه که به‌صورت فصلی و در انتهای آن پرداخت می‌شود در سال 2024 بسته به سن کودک‌ به‌ قرار جدول زیر است:

جدول 7. مستمری طرح مزایای عمومی کودکان به تفکیک گروه‌های سنی، 2024 [35]

بررسی صلاحیت دریافت این مزایا از طریق انتقال خودکار اطلاعات مشخصات کودکان و والدین آنها توسط شهرداری‌ها به بانک بیمه اجتماعی (SVB) و سنجش وزارت کار و امور اجتماعی صورت می‌پذیرد. در این بین، افرادی که ساکن هلند نیستند یا افرادی که به هلند مهاجرت کرده‌اند؛ باید درخواست فرم از بانک بیمه اجتماعی را شخصاً ثبت کنند[36].

خانوارهای هلندی دارای فرزند کمتر از 18 سال همچنین می‌توانند در صورت بهره‌مندی از مستمری طرح مزایای عمومی کودکان و بالا نبودن مجموع درآمد و دارایی‌ آنها، از مزایای تکمیلی مختص به کودکان نیز استفاده کنند. همچنین کمک‌هزینه‌ مضاعفی برای کودکانی که به‌دلیل تحصیل، بیماری یا ناتوانی در خانه زندگی نمی‌کنند نیز در این طرح جامع قابل پرداخت است. در این طرح حمایت مراقبتی از کودک  که به سطح درآمد خانوار، ساعاتی که فرزند تحت مراقبت است و هزینه‌ ساعتی مرکز مراقبتی وابسته‌است و توسط اداره مالیات هلند پرداخت می‌شود نیز وجود دارد. در سال 2024، حداکثر نرخ ساعتی مراقبت روزانه 10/25 یورو گزارش شده‌است[37]. همچنین کمک‌هزینه کودکان ناتوان (TOG) نیز در این طرح وجود دارد. مقررات حاکم بر مشارکت در حمایت از کودکان ناتوان در منزل درصدد تأمین کمک مالی برای والدینی است که کودکان ناتوان در منزل دارند. افرادی که در هلند زندگی کرده و از کودکان ناتوان مراقبت می‌نمایند می‌توانند مشمول این مستمری باشند. این کودکان باید دارای ناتوانی جسمی یا ذهنی باشند، نیازمند یک مراقب دائمی باشند و سن آنها بین 3 تا 17 سال باشد. از سن 18 سالگی‌ به‌ بعد کودک تحت قانون حمایت از کار و اشتغال افراد ازکارافتاده جوان خواهد بود. میزان این مستمری در سال 2010 برابر 211/45 یورو در هر سه‌ماه است و در سال 2014 برابر 215/80 یورو در هر سه‌ماه است. این مستمری معاف از مالیات بوده و بر مقدار مستمری طرح مزایای عمومی کودکان اثرگذار نیست.

3-1-3. طرح مزایای بازماندگان (Anw)  

مزایای بازماندگان تحت قانون مزایای بازماندگان ملی (Anw) هلند تعیین و پرداخت می‌شود. فوت همسر یا والدین برای شریک زندگی و فرزندان عواقب مالی در پی دارد؛ بدین معنا که‌ براساس قانون عمومی بازماندگان، افراد تحت تکفل مشمول دریافت مزایای بازماندگان می‌شوند. افراد بی‌سرپرست نیز مشمول دریافت این مزایا هستند. طرح مزایای بازماندگان شامل زنان و مردان بیوه و یتیمان می‌شود. سطح مزایای این طرح حداکثر 70 درصد حداقل دستمزد است و فقط برای افرادی اعمال می‌شود که هیچ درآمدی از اشتغال دریافت نمی‌کنند. درصورتی‌که فرد درآمد ناشی از کار دریافت کند، مقدار این مزایا به 50 درصد حداقل دستمزد و یا کمتر کاهش می‌یابد. درحقیقت، درآمد حاصل از کار، مانند دستمزد ناخالص، پاداش پایان سال یا سود حاصل از کسب‌وکار تا حدی سبب کاهش مزایای بازماندگی می‌شود. در این حالت، 1493/52 یورو درآمد ناخالص نادیده گرفته شده و دو سوم درآمد بالاتر از این مبلغ از مزایای Anw کسر می‌شود. در این حالت اگر درآمد ناخالص فرد متقاضی برابر با 2827/70 یورو یا بیشتر در ماه باشد، مقدار مزایا Anw برابر با 640/08 خواهد بود.

در این بین داشتن ثروت شخصی یا درآمدهای مستمری همچون کمک‌هزینه تعطیلات و یا سایر طرح‌های مزایای خصوصی منجر به کاهش این مزایا نمی‌شود. این مسئله به‌خصوص در مورد زنان و مردان بیوه بسیار تعیین‌کننده است. در سال 1996 اصلاحاتی‌ در خصوص این طرح و عمدتاً ناظر بر افراد متولد شده از سال 1950‌ به‌ بعد صورت پذیرفت که تا حد زیادی شرایط ورود متقاضیان جدید را محدود می‌کرد. به‌موجب این اصلاحات، متقاضیان متولد شده در سال 1950 و بعد از آن برای دریافت این مزایا باید حداقل جزء افراد دارای  45 درصد‌ ازکارافتادگی بوده یا مسئولیت مراقبت از کودک زیر 18 سال را برعهده داشته‌ باشند. به‌طورکلی شرایط احراز مزایای بازماندگان به‌شرح ذیل است:

• فرد بازمانده زیر سن قانونی بازنشستگی ( 67 سال) باشد،
• فرد بازمانده از یک یا چند فرزند زیر 18 سال نگهداری کند،
• فرد بازمانده حداقل 45 درصد ازکارافتادگی داشته باشد.

در صورت ثبت فوت فرد، همسر یا فرزند (زیر 20 سال) او تا دو هفته نامه‌ای از بانک بیمه اجتماعی‌ در خصوص مزایای بازماندگی دریافت می‌کند. در این بین مزایای بازماندگان در صورت بروز شرایط زیر متوقف می‌شود:

• همسر بازمانده به سن بازنشستگی قانونی برسد (در این شرایط فرد AOW دریافت می‌کند)،
• ازدواج مجدد همسر بازمانده،
• ترک کشور (البته توقف پرداخت مستمری به افرادی که از هلند مهاجرت می‌کنند وابسته به کشور مقصد و شرایط توافقی آن با کشور هلند است)،
• اگر کوچک‌ترین فرزند به سن 18 سالگی برسد یا تحت تکفل فرد دیگری درآید،
• اگر فرد دیگر به‌لحاظ شغلی ازکارافتاده نباشد.

همان‌طور که اشاره شد منابع مالی این مستمری‌ به‌واسطه‌ مشارکت افراد پیش از سن بازنشستگی با پرداخت حق بیمه و از طریق درآمد عمومی مالیات تأمین می‌شود. مبلغ ناخالص این مستمری به‌صورت سالیانه 19080 یورو برای سال 2024 اعلام‌ شده‌ است. میزان حداکثر مزایای بازماندگی در حالت عدم دریافت مزایای طرح پیشین حمایت از همسران و فرزندان بازمانده (AWW)،  دریافت آن و فرزندان بازمانده (تا 9 سال، 10 تا 15 سال و 16 تا 20 سال) در جدول 8 برای سال 2024 ارائه‌ شده ‌است.

جدول 8. مزایای بازماندگان (ماهیانه، 2024) [38]

در این لایه می‌توان به قانون مزایا تکمیلی (TW) که درصدد تضمین حداقل درآمد برای آحاد جامعه با پرداخت مزایای اضافی است، نیز اشاره کرد.‌ براساس این قانون اگر کل درآمد افراد و شریک زندگی‌شان کمتر از حدی باشد، مشمول دریافت این مزایا هستند. موارد و آستانه‌های درآمدی احراز دریافت این مستمری‌ به‌ قرار زیر است:

افراد متأهل، چنانچه درآمد شریک زندگی کمتر از حداقل دستمزد ناخالص باشد،

افراد تک والد، چنانچه سن فرزند کمتر از 18 سال باشد و درآمد آنها کمتر از 90 درصد حداقل دستمزد ناخالص باشد،

افراد مجرد، چنانچه درآمد آنها کمتر از 70 درصد حداقل دستمزد ناخالص باشد.

در سال 2010 افراد دریافت‌کننده‌ مزایای موضوع قانون مزایای بیماری (ZW)، قانون مزایای بیکاری (WW)، قانون حمایت از کار و اشتغال افراد ازکارافتاده جوان (Wajong)، قانون بیمه‌ ازکارافتادگی (WAO)، قانون مزایای کار و درآمد (ظرفیت کار کردن) (WIA)، قانون حمایت از کارکنان بخش نظامی ازکارافتاده (Wamil)، قانون تأمین درآمد برای افراد بیکار مسن (IOW)و قانون کار و مراقبت به‌صورت خودکار واجد شرایط دریافت مستمری تکمیلی نیز بودند[36]. هرچند که اعطای مزایای این طرح در سال 2021 محدودتر شده و تنها واجدین شرایط دریافت مزایای موضوع قانون مزایای بیماری، قانون بیمه‌ بیکاری، قانون حمایت از کار و اشتغال افراد ازکارافتاده جوان، قانون بیمه‌ ازکارافتادگی و قانون کار و درآمد (ظرفیت کار کردن) از میان مزایای فوق امکان دریافت مزایای تکمیلی را داشتند[39]. مزایای تکمیلی‌ همچنین در شرایط بارداری، زایمان و به دنیا آمدن فرزند نیز قابل دریافت است[36].‌ همچنین فرد واجد شرایط دریافت مزایای تکمیلی،‌ براساس قانون مشمول دریافت کمک‌هزینه تعطیلات به مبلغ 8 درصد مزایای تکمیلی می‌شود که در ماه‌ مه، ‌پرداخت می‌شود. جدول 9 میزان ناخالص مزایای تکمیلی روزانه، بدون احتساب کمک‌هزینه‌ تعطیلات را برای سال 2021 نشان ‌می‌دهد.

جدول 9. میزان مزایای تکمیلی روزانه، 2021 (بدون احتساب کمک‌هزینه تعطیلات) [39]

3-2. لایه دوم: طرح بازنشستگی شغلی

در نظام تأمین اجتماعی کشور هلند، طرح‌های بازنشستگی شغلی یا طرح‌های بیمه‌ کارگران، تشکیل‌دهنده‌ لایه دوم هستند. این طرح‌ها‌، براساس آخرین گزارش OECD، در سال 2021 توانسته ‌است 96 درصد جامعه را پوشش دهد[10]. مشخصه‌ لایه‌ دوم نظام مستمری در هلند، تقسیم ریسک جمعی و قابلیت انتقال ارزش وجوه است. در این لایه، هر فرد شاغل درصد ثابتی از حقوق خود را برای مستمری بازنشستگی آینده خود نزد صندوق‌های بازنشستگی یا شرکت‌های بیمه پس‌انداز می‌کند. این مبلغ به‌صورت خودکار از دستمزد افراد توسط کارفرما کسر می‌شود.

در کشور هلند عمدتاً چهار نوع صندوق بازنشستگی شغلی وجود دارد:

1. صندوق بازنشستگی در سطح صنعت: صندوق‌های بازنشستگی هستند که توسط کارفرمایان در یک صنعت خاص همچون صنعت ساخت‌وساز، هتل‌ها، صنعت غذا و بخش‌های خرده‌فروشی، بخش دولتی و آموزشی راه اندازی می‌شوند.
2. صندوق بازنشستگی شرکت‌ها: برخلاف صندوق‌های بازنشستگی در سطح صنعت، صندوق‌های بازنشستگی شرکت‌ها توسط یک کارفرما یا شرکت راه‌اندازی می‌شوند و متعلق به یک شرکت یا هلدینگ بزرگ هستند.‌ برای مثال می‌توان به صندوق‌های بازنشستگی Shell، Heineken، ING و KLM اشاره کرد.
3. صندوق بازنشستگی برای حِرَف مختلف: این نوع صندوق‌ها عمدتاً با خویش‌فرمایان متخصص و فعال در حِرَف مختلف مانند پزشکان عمومی و وکلا و ... سروکار دارند.
4. صندوق بازنشستگی ذیل قراردادهای گروهی بیمه عمر برای شرکت‌ها.

این صندوق‌ها، نهادهای مستقل حقوقی بوده و بخشی از یک شرکت محسوب نمی‌شوند. به همین دلیل چنانچه شرکتی با مشکلات مالی مواجه شود، صندوق‌ها مستقیماً تحت‌تأثیر قرار نمی‌گیرند.‌ سه‌چهارم شاغلین تحت پوشش صندوق بازنشستگی در سطح صنعت هستند و پس از آن صندوق‌های شرکتی و درنهایت صندوق‌های تخصصی بیشترین تعداد اعضا را دارند[40]. حدود 90 درصد از کارفرمایان طرح‌های بازنشستگی شغلی ارائه می‌دهند که معمولاً توسط یک ارائه‌دهنده‌ طرح بازنشستگی خارجی اداره می‌شود[41].

در سال 2016 صندوق بازنشستگی عمومی (GPF) نیز به‌عنوان یک‌ دسته‌ جدید از‌ رویه‌ تأمین حقوق بازنشستگی ارائه شد. ویژگی بارز صندوق بازنشستگی عمومی آن است که می‌تواند مستمری بازنشستگی چندین کارفرما را به‌طور توأمان اداره کند و همچنین می‌تواند مدیریت مستمری صندوق‌های دیگر را نیز برعهده گیرد. برای نمونه اگر صندوق‌ها بخواهند طرحی را متوقف کنند و تسویه حساب‌ داشته‌ باشند، آنگاه صندوق بازنشستگی عمومی می‌تواند آن را با طرح‌های مختلف گروهی دیگری ترکیب کند تا ریسک برای همه مشارکت‌کنندگان مشترک باشد.

در پایان سال 2008 حدود 600 صندوق بازنشستگی در هلند وجود داشت و در سال 2019 این تعداد به 216 رسیده است[38]. به‌غیر از این موارد تا پایان سال 2019 حدود 40000 قرارداد بازنشستگی گروهی با بیمه‌گران توسط شرکت‌هایی که صندوق بازنشستگی ندارند، منعقد‌ شده‌ است. در سال‌های 2008 تا 2019 دارایی‌های صندوق بازنشستگی از 700 میلیارد یورو به بیش از 1400 میلیارد یورو رسیده و دو برابر شده ‌است[36]. در این بین بزرگ‌ترین صندوق بازنشستگی با سطح وجوه سرمایه‌گذاری شده 466 میلیارد یورو به صندوق بازنشستگی کارکنان دولت و آموزش و پرورش هلند (ABP) اختصاص دارد که حدود 25 درصد از کل دارایی‌های این لایه را تشکیل می‌دهد[43]. برای‌ مقایسه‌ بهتر شایان ‌ذکر است که در پایان سال 2008 تولید ناخالص ملی هلند برابر با 600 میلیارد یورو بوده که این بدان معناست در سال 2008 دارایی صندوق‌های بازنشستگی در کشور هلند از میزان تولید ناخالص ملی کشور هلند بیشتر بوده است [2] و همان‌طور که اشاره شد در سال 2020 دارایی صندوق‌های بازنشستگی به 2/14 برابر تولید ناخالص ملی رسیده است. هرچند این رقم در سال 2022 به حدود 1/5 برابر کاهش یافت.

دو ارگان بانک مرکزی هلند (DNB) و مرجع بازارهای مالی هلند (AFM) با حوزه‌های نظارتی مشخص بر صندوق‌های بازنشستگی و بیمه‌گران این لایه نظارت می‌کنند. در این فرایند، پایه‌ریزی یک صندوق ارائه‌دهنده‌ مزایای بازنشستگی نیاز به مجوز از DNB دارد که با تأیید شرط کفایت دارایی و صلاحیت هیئت‌امنا محقق می‌شود.‌ براساس قانون بازنشستگی و قانون نظارت مالی، DNB موظف به نظارت مؤثر بر عملیات مالی و مدیریتی صندوق‌های بازنشستگی این لایه است.‌ همچنین مطابق قانون، صاحبان صندوق موظف به ارائه اطلاعات شفاف‌ در خصوص الزامات، شرایط و خدمات قابل ارائه به‌صورت گویا و روشن هستند. AFM بر برآورده شدن این الزامات نظارت داشته و بررسی صحت اطلاعات انتشار و صحت ایفای تعهدات مطروحه را برعهده دارد. هدف از این خدمات،‌ توصیه‌ کارآمد به مشارکت‌کنندگان و در صورت لزوم ارائه‌ گزینه‌ مناسب به آنان برای سرمایه‌گذاری است[44].

مشارکت در طرح‌های بازنشستگی شغلی به‌واسطه‌ مزیت‌های مالیاتی از جذابیت بالایی برخوردار است و تنها حدود 4 درصد از افراد شاغل تحت پوشش طرح‌های بازنشستگی شغلی نیستند[45]. پس‌انداز از طریق طرح‌های بازنشستگی شغلی از ساختار معافیت- معافیت- مالیات (EET) قرار می‌گیرد. این بدان معناست که در وهله اول مشارکت به این صندوق بازنشستگی و در وهله دوم مزایای تعهدی معاف از مالیات است. درنهایت مستمری پرداخت شده از جانب صندوق مشمول مالیات (T) می‌شود. در این بین نرخ مالیاتی که درنهایت بر مستمری افراد اصابت می‌کند نیز کمتر از نرخ مالیات اصابت‌کننده به سطوح مشارکت افراد است. در سال 2015 سقفی برای مشارکت به این طرح‌ها در نظر گرفته شد. در سال 2020 سقف اعلامی بر سطوح درآمد ناخالص 107593 یورو تعیین گشت.‌ براساس اطلاعات اعلامی از جانب مرکز آمار هلند در سال حدود 80٪ از افراد بالای سن بازنشستگی قانونی علاوه‌بر مستمری بازنشستگی دولتی (AOW)، از مستمری مازادی برخوردارند که این سهم از افراد روند افزایشی نیز دارد. در سال 2011 برای افراد 65 تا 70 ساله، این سهم برابر 74 درصد گزارش شده بود که در سال 2017 به 80 درصد رسیده‌ است[46].

‌درحقیقت، طبق قانون اجباری برای عضویت در یک صندوق مستمری وجود ندارد؛ اما اگر شرکای اجتماعیو  تصمیم به لزوم ارائه طرح بازنشستگی بگیرند، آنگاه دولت طرح بازنشستگی را برای کل صنعت، بخش یا حرفه اجباری می‌کند. مستمری ناشی از طرح‌های بازنشستگی شغلی نیز مبتنی‌بر مذاکره بین شرکای اجتماعی در سطح صنعت است و از نظر قانونی برای همه‌ شرکت‌های آن صنعت الزام‌آور است. لیست صنایعی که ملزم به ارائه‌ طرح بازنشستگی شغلی هستند در سایت وزارت کار و امور اجتماعی (SZW) همواره به‌روزرسانی می‌شود تا کارفرمایان بتوانند اقدامات لازم‌ در خصوص این مورد را انجام دهند. البته اگر شرکت‌های انفرادی طرح بازنشستگی خاص شرکت را با کیفیت مشابه یا بهتر ارائه دهند، می‌توانند از این موارد‌‌ مستثنا شوند. طرح بازنشستگی بخشی از شرایط استخدامی است که در یک قرارداد (که ممکن است یک قرارداد جمعی باشد) تعیین‌ شده‌ است. مطابق قانون، صندوق‌های بازنشستگی باید از طریق سرمایه‌گذاری تأمین شوند. طرح‌های بازنشستگی شغلی، پوشش‌دهنده‌ شاغلان بخش خصوصی یا دولتی هلند است. طرح‌های مستمری اجباری در صنعت تمام شاغلان بخش صنایع خصوصی و دولتی را تحت پوشش قرار می‌دهد. پوشش‌های سایر طرح‌ها نظیر طرح مستمری داوطلبانه‌ صنایع و طرح مستمری مختص شرکت‌ها‌ به‌واسطه‌ مقررات، مختص به طرح تنظیم می‌شود. اعضای یک حرفه می‌توانند طرح‌های مستمری مختص به حرفه خود را تنظیم کنند که به‌واسطه صندوق مستمری سراسری آن حرفه اجرا می‌شود. وزیر امور مالی و شغلی می‌تواند مشارکت در طرح مستمری سراسری حرفه را اجباری کند[33]. همان‌طور که پیشتر اشاره شد طرح‌های بازنشستگی شغلی در سه‌ دسته‌ مزایای معین، مشارکت معین و مشارکت معین جمعی قابل طبقه‌بندی است.

طرح‌های مزایای معین (DB)

طرح‌های بازنشستگی متنوعی وجود دارد که طرح مزایای معین یکی از متداول‌ترین آنهاست. در این طرح، میزان مستمری وابسته به تعداد سال‌های اشتغال به‌کار و میزان مشارکت پرداخت‌ شده‌ است. مزایای این طرح‌ها عمدتاً‌ براساس میانگین دستمزد و حقوق تعلق گرفته به فرد در یک سال خاص است. طرح‌های میانگین پرداخت معمولاً مشمول نمایه‌سازی (متناسب‌سازی حقوق با شرایط تورم و ..) هستند. این بدان معناست که حقوق بازنشستگی هم افراد شاغل و هم حقوق مستمری‌بگیران‌ هرساله‌ براساس تورم یا افزایش حقوق بخش مشغول به‌کار تنظیم می‌شود. البته اگر شرایط مالی صندوق نتواند شرایط خود را با این تغییرات وفق دهد؛ در این‌صورت تطابق صورت نمی‌گیرد. به همین دلیل، متناسب‌‌‌سازی مشروط بر شرایط صندوق است. بسیاری از صندوق‌های بازنشستگی، حتی صندوق‌های بزرگ، پس از بحران مالی 200۹-200۸ نتوانستند نمایه‌سازی را انجام دهند[47].

مشارکت معین (DC)

علاوه‌بر طرح مزایای معین، طرح‌های مشارکتی نیز تحت عنوان طرح‌های «مشارکت معین» وجود دارد. در این طرح‌ها، میزان پرداخت مستمری‌ براساس مشارکت پرداخت شده در طول فاز تجمیعی و بازگشت این مشارکت‌هاست. در اصل، کارمند هم ریسک سرمایه‌گذاری و هم ریسک نرخ بهره را متحمل می‌شود (ریسک نرخ خرید مقرری سالیانه تغییر خواهد کرد). توضیحات بالا بدان معناست که در این طرح، افراد حق بیمه‌های خود را به صندوق تحویل داده و صندوق از این منابع برای سرمایه‌گذاری استفاده می‌کند و لذا ریسک‌های مختلف سرمایه‌گذاری و تغییرات نرخ بهره بر روی این منابع اثر می‌گذارد و همچنین این منابع به‌صورت تجمیعی انباشت شده و درنهایت در سن بازنشستگی به فرد به‌صورت مستمری تحویل داده‌ می‌شود.  

• طرح‌های بازنشستگی مشارکت معین جمعی (CDC)

طرح بازنشستگی ممکن است ترکیبی از دو طرح مشارکت معین و مزایای معین باشد. برای نمونه، حقوق مستمری یک فرد ممکن است ترکیبی از طرح مزایای معین و طرح مشارکت معین باشد. طرح‌های مشارکت معین فردی در هلند نسبتاً نادر است. میزان مستمری پرداختی در این طرح مانند طرح‌های DC‌ براساس حقوق و سوابق کاری است. مشارکت در این طرح برای تعداد سال‌های زیادی ثابت است. اگر بعداً مشخص شود که مشارکت کافی نیست؛ آنگاه میزان مزایا بازنشستگی کاهش می‌یابد.

 اکثریت قریب به اتفاق صندوق‌های بازنشستگی درحال‌حاضر از نوع مزایای معین هستند که وعده حداکثر نرخ تعهدی سالیانه 1/875 درصد را می‌دهد. شکل ۱0 سهم طرح‌ها با ساختار تعهدات DB و DC برای سال‌های 2009، 2014 و 2019 و غلبه بالای طرح‌های DB نسبت به نوع DC آن را نشان ‌می‌دهد.

 شکل 10. نمودار تفکیک صندوق‌های DB و DC در لایه دوم نظام بازنشستگی هلند برای سال‌های 2014،2009 و 2019 [48]

درصورتی‌که قرارداد جمعی کار به‌مدت 40 سال به طول انجامد، کل مزایای بازنشستگی ناشی از دو لایه اول و دوم برابر 75 درصد میانگین حقوق خواهد بود.‌ همچنین نحوه‌ تعدیل مستمری بازنشستگی در این لایه به‌طور میانگین معادل 50 درصد افزایش دستمزد و 50 درصد افزایش قیمت بوده، هرچند که در سال‌های اخیر‌ به نظر می‌رسد تعدیل از ناحیه افزایش قیمت‌ها غالب‌تر بوده ‌است[33].

‌درحقیقت طرح‌های بازنشستگی شغلی، مکمل طرح مستمری بازنشستگی پایه یا همان عمومی (AOW) در نظر گرفته می‌شوند. ازاین‌رو، مزایای AOW عمدتاً عاملی است که در بیشتر محاسبات طرح‌های بازنشستگی لایه دوم به‌منظور دستیابی به هدف 75 درصد میانگین حقوق که پیشتر اشاره شد، گنجانده می‌شود. در نظام مستمری هلند، حداقل مزایای AOW که با عنوان امتیاز AOW  از آن یاد می‌شود، به بخشی از حقوق افراد شاغل اشاره دارد که هنگام محاسبه سهم مشارکت در نظر گرفته نمی‌شود.‌ درنتیجه درآمد مشمول مشارکت از مقادیر بالاتر از امتیاز AOW محاسبه می‌شود. ‌درحقیقت همان‌طور که در توضیحات لایه اول اشاره شد، شهروندان هلند مبالغی را برای دریافت AOW در طرح بازنشستگی پایه مشارکت می‌کنند و اساساً به‌جهت عدم مشارکت مجدد از محل سهم پرداختی برای دریافت آتی AOW این بخش از درآمد افراد کسر می‌شود. در سال 2024، حداقل امتیاز AOWبرابر با 17545 یورو تعیین‌ شده ‌است که سالیانه‌ براساس سطح مزایای AOW تعدیل می‌شود. در این بین متوسط نرخ مشارکت به سن، جنسیت و درآمد فرد وابسته نیست و برای همه یکسان است[33]. به‌طور متوسط، نرخ مشارکت در طرح‌های بازنشستگی شغلی عمدتاً برابر با 24 درصد از درآمد ناخالص بالاتر از امتیاز AOW است، که تقریباً 70٪ آن توسط کارفرمایان و 30٪ آن توسط کارمندان پوشش داده ‌می‌شود. مجموع این دو دسته مشارکت در سال 2020 حدود 14 درصد از کل درآمد ناخالص نیروی کار را به‌خود اختصاص داده ‌است[9]. مسلماً هزینه‌ای که افراد برای تأمین اجتماعی هلند می‌پردازند، وابسته به درآمد آنهاست و در سال 2016 بیشینه‌ مشارکت 9490 یورو بوده است.

شایان‌ذکر است، طرح‌های بازنشستگی شغلی به‌غیر از مزایای بازنشستگی شامل مزایای ازکارافتادگی، مزایای بیکاری و مزایای ترک کار ناشی از بیماری شده که از محل مشارکت کارفرما تأمین مالی می‌شود[32]. جدول 10 نرخ مشارکت کارفرما در‌ هریک از مستمری‌های فوق را نشان ‌می‌دهد.

جدول 10. توزیع نرخ مشارکت کارفرما برای طرح ازکارافتادگی، بیکاری و بیماری، 2024 (درصد) [49]

در خصوص خویش‌فرمایان، اجباری برای شرکت در طرح مزایای بیماری و ازکارافتادگی وجود ندارد. هرچند که این افراد می‌توانند با پرداخت حق بیمه در یک صندوق تأمین اجتماعی برای پوشش این حوزه‌ها ثبت نام و شرکت کنند[32].

3-2-1. مزایای ازکارافتادگی

سیستم مستمری ازکارافتادگی در کشور هلند به‌موجب سه قانون پایه‌ریزی شده است. مستمری ازکارافتادگی (WAO)، مستمری کار و درآمد (ظرفیت کار کردن) (WIA) و مستمری حمایت از کار و اشتغال از کارافتادگان جوان (Wajong)، سه طرح تشکیل‌دهنده‌ سیستم مستمری ازکارافتادگی کشور هلند هستند. آمار مربوط به پایان سال 2020 نشان‌دهنده‌ وابستگی حدود 750 هزار نفر به یکی از این طرح‌هاست که معادل 8 درصد نیروی کار است[50]. دو طرح WAO و WIA و طرح Wajong به‌ترتیب از طریق مشارکت تأمین اجتماعی کارفرمایان و مالیات عمومی تأمین می‌شود.

 طرح WAO مختص به افراد متقاضی دریافت مستمری ازکارافتادگی پیش از سال 2004 است. بین سال‌های 2002 و 2007 اصلاحات متعددی جهت اعمال سخت‌گیری بیشتر اجرا و طرح WIA به‌عنوان نسخه‌ جدید طرح WAO رونمایی شد. رشته اصلاحات سخت‌گیرانه در این دست طرح‌ها، سبب لغو طرح عمومی ازکارافتادگی خویش‌فرمایان از تاریخ 1 آگوست 2004 گشت. تا پیش از این تاریخ، خویش‌فرمایان امکان بهره‌مندی از مزایای ازکارافتادگی را به‌موجب قانون مستمری کارافتادگی افراد دارای مشاغل آزاد (WAZ) داشتند، اما با اصلاحات در نظر گرفته ‌شده این دست افراد برای دریافت این نوع مزایا باید از طریق بیمه‌های خصوصی اقدام کنند[36].

طبق طرح کار و درآمد (ظرفیت کار کردن) (WIA)، افرادی که بیش از دو سال بیمار باشند و حداقل 35 درصد ازکارافتادگی داشته ‌باشند؛ می‌توانند از مزایای ازکارافتادگی استفاده کنند. به‌موجب این طرح، شاغلان که پس از اول ژانویه 2004 دچار عارضه شده و حداقل 35 درصد ازکارافتاده باشند، می‌توانند پس از دوره 104 هفته‌ای درخواست دریافت مزایای خود را ثبت کنند. در سال 2004 پرداخت این نوع مزایا‌، بسته به شرایط به دو‌ دسته‌ از افتادگی جزئی و کامل تفکیک شد[25]:

مزایای ازکارافتادگی جزئی (WGA)

این مزایا به افرادی که 35 تا 80 درصد ازکارافتادگی داشته ‌باشند و بتوانند در آینده کار کنند و یا افرادی که بیش از 80 درصد ازکارافتاده باشند؛ اما امید به بهبودی در آنها وجود داشته ‌باشد تعلق می‌گیرد. افراد می‌توانند این مزایا را حداقل 3ماه و حداکثر 38ماه دریافت کنند. در دو ماه اول، مزایا برابر 75 درصد از دستمزد روزانه و از پس از آن به 70 درصد کاهش می‌یابد [31]. البته با عدم بروز بهبود در سلامتی فرد امکان تمدید پرداخت این مزایا تا سن بازنشستگی فرد وجود دارد[51].

مزایای ازکارافتادگی کامل (IVA)

این مزایا به افرادی پرداخت می‌شود که حداقل 80 درصد از کارافتاده باشند و امید به‌کار برای آنها وجود نداشته‌ باشد. چنانچه افراد به‌طور کامل از کارافتاده‌ی شغلی باشند، می‌توانند مزایای ازکارافتادگی شغلی را به‌طور کامل دریافت کنند. مزایای ازکارافتادگی کامل در سال 2010 برابر است با 74 درصد دستمزد روزانه (حداکثر 186،65 یورو در روز) بود. این مزایا در سال 2019 برابر با 70 درصد حقوق پایه اعلام‌ شده ‌است.

مزایای ازکارافتادگی به سطوح درآمد گذشته‌ فرد، سن و درجه‌ ازکارافتادگی بستگی دارد و حداکثر می‌تواند برابر با 75 درصد درآمد گذشته‌ فرد با سقف 55000 یورو (در سال 2019) باشد.‌ همچنین مدت زمان پرداخت این مزایا به سوابق کاری فرد وابسته‌ است.

با وجود اعمال سختگیری‌های بیشتر در احراز افراد واجد شرایط، کماکان افراد بسیاری متقاضی دریافت مزایای ازکارافتادگی هستند. طبق اعلام آژانس بیمه کارگران (UWV) در سال 2024 نیز گمانه‌زنی‌ها‌ در خصوص افزایش مستمر تعداد افراد دریافت‌کننده‌ مزایای ازکارافتادگی موقت یا دائم وجود دارد. این آژانس معتقد است امسال شمار این افراد به 852800 برسد، حال آنکه موارد پرداختی این نوع مزایا در سال 2023، 840100 نفر بوده است.

بخش سوم از سیستم مزایای ازکارافتادگی به طرح Wajong  برای پوشش افراد جوان اختصاص دارد. جوانان هلندی دارای معلولیت یا ازکارافتادگی که بر توانایی اشتغال آنها تأثیرگذار است، هدف اصلی طرح  Wajong هستند. واجدین شرایط این طرح، افرادی هستند که به‌دلیل بیماری یا ناتوانی و معلولیت پیش از سن 18 سال یا در دوره‌ تحصیل تا سن 30 سال، ظرفیت محدودی جهت کار یا اشتغال دارند. افرادی که در سن 17 سالگی 25 درصد ازکارافتادگی شغلی داشته ‌باشند یا تا قبل از 30 سالگی به 25 درصد ازکارافتادگی شغلی برسند و برای 6 ماه پیش از ازکارافتادگی دانش‌آموز بوده باشند؛ مشمول دریافت این مزایا هستند. این مزایا در سن 18 سالگی قابل پرداخت است و بسته به شرایط تا سن بازنشستگی ادامه خواهد داشت. تعداد متقاضیان این مزایا در سال 2019 حدود 215000 نفر توسط آژانس بیمه کارگران اعلام شده‌است[52]. شایان‌ذکر است که هر ماه، 8 درصد از مزایا Wajong به‌منظور کمک‌هزینه‌ تعطیلات پس‌انداز می‌شود و همان‌طور که پیشتر اشاره شد، این مبلغ در ماه مه، هر سال به‌حساب متقاضیان واریز می‌شود. همچنین کمک‌هزینه‌ اضافه در قانون حمایت از کار و اشتغال افراد ازکارافتاده‌ جوان برای افراد زیر 21 سال در نظر گرفته می‌شود. رابطه‌ میان مقدار این مزایا و میزان ازکارافتادگی فرد و‌ همچنین مبالغ این مزایا به‌ترتیب در جداول 11 و 12 نشان داده شده است.

جدول 11. نحوه برآورد میزان مزایا Wajong براساس میزان ازکارافتادگی [36]

جدول 12. میزان ناخالص مزایا Wajong (بدون لحاظ کمک‌هزینه تعطیلات) و کمک‌هزینه اضافی (روزانه- یورو 2021) [36]

همچنین برای افراد مسن یا افراد دارای ازکارافتادگی جزئی خویش‌فرما طرح IOAZ در نظام تأمین درآمد بازنشستگی کشور هلند در نظر گرفته ‌شده ‌است. به‌موجب این طرح، افرادی که به‌واسطه‌ افزایش سن یا عارضه نمی‌توانند به فعالیت در شغل خود ادامه دهند، امکان دریافت مزایای IOAZ تا سن قانونی بازنشستگی خواهند داشت. شرایط احراز دریافت این مزایا به‌شرح ذیل است:

افراد بالای 55 سال با سطح درآمد کمتر از حداقل درآمد خویش‌فرمایان (20806 یورو- 2021)،

دارای میانگین درآمد سه سال گذشته، زیر 19792 یورو (2021) و عدم تجاوز درآمد آتی آنها به بیش از 20806 یورو (2021)،

داشتن حداقل 10 سال سابقه کار در حرفه و شغل خود،

اشتغال حداقل 24 ساعت در هفته.

3-2-2. مزایای بیکاری

در کشور هلند، مزایای بیکاری به‌موجب قانون بیکاری (WW) به‌منظور پوشش درآمد از دست ‌رفته‌ افراد در زمان بیکاری در نظر گرفته‌ شده ‌است و درحقیقت، گسست بین دو پارادایم کاری فرد را پوشش می‌دهد.

بر این اساس، افراد برای دریافت این مزایا باید[36]:

• حداقل 5 ساعت کار در هفته را از دست داده باشند (برای کسانی که کمتر از 10 ساعت در هفته کار می‌کنند، ساعت کاری از دست رفته باید حداقل نیمی از آن باشد)،
• دیگر مشمول دریافت دستمزد برای ساعت کاری از دست رفته نباشد،
• متقاضی انجام کار و شرکت در بازار نیروی کار باشد،
• پیش از بیکار شدن از 36 هفته، 26 هفته کار کرده باشد،
• مزایای بیماری، مزایای WAO در ازکارافتادگی شغلی یا مزایای IVA را دریافت نکند.

علاوه‌بر موارد فوق، فرد متقاضی نباید مقصر بیکاری باشد. برای مثال فردی که از کار استعفا دهد یا به‌دلیل کوتاهی کردن از مسئولیت‌های خود از کار برکنار شده باشد، نمی‌تواند برای دریافت این مزایا اقدام کند.

سوابق کاری فرد، تعیین‌کننده‌ میزان و مدت زمان دریافت مزایای بیکاری است. این مزایا برای حداقل 3ماه و حداکثر 38ماه قابل پرداخت است. اگر فردی در 36 هفته پیش از بیکاری 26 هفته اشتغال داشته ‌باشد، می‌تواند برای سه‌ماه مستمری بیکاری دریافت کند و افراد با مدت زمان بیشتر اشتغال به تناسب می‌توانند دوره‌ دریافت این مستمری را افزایش دهند[51].‌ همچنین افراد مشمول دریافت این مستمری، امکان دریافت حداکثر تا 70 درصد دستمزد پایه‌ خود را دارا هستند. بیشینه‌ این مزایا 203،85 یورو در روز است[32].‌ همچنین هر ماه، 8 درصد از مستمری بیکاری برای تأمین کمک‌هزینه‌ تعطیلات ذخیره و در ماه مه، پرداخت می‌شود. در این بین اگر مستمری بیکاری و سایر درآمدهای فرد نتواند سطح حداقل درآمد را فراهم کند، همان‌طور که پیشتر اشاره شد امکان درخواست برای فرد وجود دارد[36].

مشارکت‌های انجام شده در طرح بیمه‌ بیکاری همان‌طور که پیشتر اشاره شد به سه بخش پرداختی به صندوق عمومی بیکاری (Awf)،، پرداختی به صندوق بخش (صنعتی یا گروه شغلی) و پرداخت مازاد برای مشارکت بابت کمک‌هزینه‌ مراقبت از کودکان طبقه‌بندی می‌شود.

3-2-3. فرایند سرمایه‌گذاری وجوه

صندوق‌های فعال در لایه‌ دوم سیستم بازنشستگی کشور هلند با الزام قانونی از نوع اندوخته‌گذاری کامل هستند و کاملاً مبتنی‌بر قواعد اکچوئری به‌منزله‌ توازن دریافتی و پرداختی صندوق به‌صورت اسمی (بدون انجام تعدیلات مستمری) هستند. بسیاری از صندوق‌های بازنشستگی در این لایه در بخش سهام و املاک سرمایه‌گذاری کرده‌اند. در این بین همواره تأکید مقام ناظر این صندوق‌ها، بر انباشت ذخایر اضافی به‌منظور جبران ریسک‌های بالاتر است.

از دهه 1990 تحولات خاصی همچون افزایش سیستماتیک تعهدات و هزینه‌های بازنشستگی به‌دلیل افزایش امید زندگی، کاهش مشارکت به صندوق (در طول دهه 1990) و مهمتر از همه کاهش مستمر دارایی‌ها با قابلیت بازدهی بدون ریسک واقع گشت. این رشته موارد سبب شد به‌‌رغم افزایش مبالغ مشارکت در دهه اول قرن بیست‌ویکم و نرخ‌های بازده مطلوب، نسبت دارایی صندوق‌ها به تعهدات آنان (نسبت قابل تأمین مالی) کاهش شدیدی را تجربه کند. در نظام فعلی بازنشستگی کشور هلند و تا پیش از وقوع اصلاحات، این نسبت، وضعیت مالی صندوق بازنشستگی و امکان افزایش یا کاهش در مزایای اعطایی آن را تعیین می‌کند. این نسبت به‌صورت درصد محاسبه می‌شود و ‌درحقیقت نشان‌دهنده‌ کفایت یا کمبود ذخایر صندوق برای پرداخت مزایای بازنشستگی به اعضای فعلی و آتی خود است. این نسبت از طریق فرمول زیر محاسبه می‌شود[53]:

نسبت قابل تامین مالی = ارزش دارایی های صندوق بازنشستگی (سرمایه گذاری صندوق ها در سهام و اوراق قرضه) ×100

                                        ارزش تعهدات (مزایای بازنشستگی جاری و آتی که باید پرداخت شود)

در این بین، ارزش جاری تعهدات صندوق بازنشستگی با استفاده از نرخ بهره‌ اکچوئری محاسبه می‌شود. صندوق‌های بازنشستگی طبق قانون موظفند ارزش بدهی‌های خود را‌ براساس ارزش بازار محاسبه کنند. مطابق قانون، بانک مرکزی هلند قدرت تعیین نرخ بهره اکچوئری را دارد. تعیین این نرخ بهره،  هر پنج‌سال یک‌بار با مشورت کمیته‌ پارامترها که متشکل از متخصصان مستقل است، انجام‌ می‌شود. در این کمیته همچنین در مورد نرخ پیشروی نهایی (UFR) (که جزء مهمی از نرخ بهره‌ اکچوئری است) نیز تصمیم گرفته می‌شود. ‌درحقیقت صندوق‌ها از نرخ بهره‌ اکچوئری برای تعیین میزان سرمایه‌گذاری جاری استفاده می‌کنند تا بتوانند تعهدات دوران بازنشستگی خود را در آینده پرداخت کنند. در این فرایند هرچه نرخ بهره‌ اکچوئری بالاتر باشد، ذخایر کمتری برای پرداخت مزایای بازنشستگی آتی لازم است و‌ هرچه نرخ بهره‌ اکچوئری کمتر باشد، ذخایر بیشتری باید برای این امر نگهداری شود. این نرخ بهره ‌درحقیقت بازدهی بدون ریسک و تقریباً مطمئن ناشی از سرمایه‌گذاری توسط صندوق‌هاست و از عینی‌ترین معیار یعنی بازارهای مالی متشکل از عرضه و تقاضا برای محاسبه‌ آن استفاده می‌شود. با بروز پایین‌ترین حد تاریخی از دهه‌ 1970 تا پایان سال 2022 بازدهی بازارهای مالی، نرخ بهره‌ اکچوئری نیز روندی نزولی را دنبال کرد و درحال‌حاضر با حرکت بازارها در حال افزایش است. 

مقادیر نسبت قابل تأمین مالی صندوق‌های بازنشستگی تابع قوانین است. برای مثال، صندوق‌های بازنشستگی فقط در صورتی مجاز به اعمال تعدیلات جزئی یا کامل مزایای بازنشستگی با توجه به افزایش قیمت‌ها هستند که نسبت تأمین مالی آنها از 130 درصد بالاتر باشد. در این بین اگر نسبت قابل تأمین مالی صندوق بازنشستگی بسیار پایین باشد، اقداماتی نظیر عدم تعدیل مزایای بازنشستگی، افزایش نرخ مشارکت و در موارد شدید کاهش میزان مزایا برای مستمری‌بگیران فعلی و آتی برای بهبود وضعیت مالی صندوق در نظر گرفته‌ شده‌ است. قواعد مربوط به نسبت قابل تأمین مالی در جدول 13 اشاره‌ شده ‌است.

جدول 13. قواعد نسبت قابل تأمین مالی [53]

شکل 11 نمودار روند طبقه‌بندی صندوق‌های بازنشستگی در‌ هریک از گروه‌های سه‌گانه فوق را نشان‌ می‌دهد.

شکل 11. روند طبقه‌بندی صندوق‌های بازنشستگی‌ براساس نسبت قابل تأمین مالی برای سال‌های2024 -2007 (ماهیانه- تعداد) [54]

این نسبت از حدود 230 درصد در سال 1990، به 115 درصد در سال 2004 و تا پایان سه‌ماهه سوم 2020 به میزان 95 درصد کاهش یافته ‌است[55]. این نسبت در سال 2023 متوسط نسبت دارایی به تعهدات میان صندوق‌های لایه دوم به مقدار 116/5 درصد افزایش یافت. در سه‌ماهه اول سال 2023، صندوق‌های بازنشستگی هلند نسبت به سه‌ماهه‌ سال قبل بهبود یافتند. زیرا رشد سرمایه‌گذاری‌ها از رشد تعهدات آنها پیشی گرفت. در این سال، کل سرمایه‌گذاری‌ها با 30 میلیارد یورو به 1469 میلیارد یورو افزایش یافت،‌ درحالی‌که کل تعهدات با افزایش 19 میلیارد یورویی به 1262 میلیارد یورو رسید[56]. شکل 12 دارایی‌ها و تعهدات طرح‌های بازنشستگی شغلی و نسبت قابل تأمین مالی کشور هلند را برای سال‌های 2012 تا 2022 نشان ‌می‌دهد.

شکل 12. نمودار روند دارایی‌ها و بدهی‌های طرح‌های مزایای معین (به میلیارد پول ملی) و نسبت آنها (برحسب درصد) (20۲2- 20۱۲)^*[3]

*مقادیر نسبت قابل سرمایه‌گذاری در محور راست و مقادیر دو متغیر دیگر در محور سمت چپ مشخص است.

توجه به این نکته حائز اهمیت است که مطابق آنچه پیشتر اشاره شد، طی نظام بازنشستگی جدید که دولت در تابستان 2020 با شرکای اجتماعی (سازمان‌های کارفرمایی و اتحادیه‌های کارگری) روی آن به توافق رسید؛ صندوق‌های بازنشستگی دیگر برای اعضای خود سطح مشخصی از مزایا را تضمین نمی‌کنند و حرکت از ساختار مزایای معین به‌سمت مشارکت معین در دستور کار قرار می‌گیرد. در رویکرد جدید همه سهم مشخصی را برای دستیابی به مزایای آتی صندوق مشارکت کرده و صندوق نیز به ثبت سوابق مشارکت‌ هریک از افراد می‌پردازد. ازاین‌رو، دیگر تعهدات مربوط به مزایای بازنشستگی آتی وجود ندارد که مخارج صندوق بازنشستگی را تعریف کند، به این معنا که دیگر نسبت قابل تأمین مالی در سیستم جدید برای حفظ توازن میان جریان درآمدی و جریان هزینه‌ای صندوق مورد نیاز نیست، البته تحولات بازار مالی همچنان بر افزایش مزایای بازنشستگی مردم در سیستم جدید تأثیر خواهد داشت. چراکه این بازده مشارکت‌های سرمایه‌گذاری‌ شده ‌است که میزان نهایی مزایای بازنشستگی قابل پرداخت را تعیین می‌کند.

درحال‌حاضر اکثریت قریب به اتفاق طرح‌های بازنشستگی هلند، طرح‌های مزایای معین (DB) هستند. ازاین‌رو، قانون بازنشستگی شامل تدابیری جهت امکان تأمین مزایای بازنشستگی تضمین شده در طرح‌هاست. این تدابیر از طریق ساختار نظارتی صندوق‌ها یعنی چارچوب ارزیابی مالی (FTK) تنظیم می‌شود. این چارچوب که درنتیجه‌ مذاکرات میان دولت، شرکای اجتماعی، مدیران صندوق بازنشستگی و مقام ناظر حاصل می‌شود، نحوه‌ محاسبه‌ تعهدات (پرداخت‌های آتی) صندوق‌های بازنشستگی، مقدار ذخایر اضافی یا مشارکت‌های مورد نیاز برای صندوق بازنشستگی و ریسک‌هایی که باید صندوق در نظر بگیرد (اعم از ریسک نرخ بهره، ریسک طول عمر، ریسک سرمایه‌گذاری و غیره) تعیین می‌کند. به‌طورکلی، این چارچوب قیمت مستمری بازنشستگی را تعیین می‌کند و ازاین‌رو هسته‌ اصلی قانون بازنشستگی در کشور هلند محسوب‌ می‌شود. منطبق بر اصول حاکم بر FTK جاری، همه‌ اقدامات مالی صندوق باید شفاف بوده و امکان تأمین مستمری تضمین شده از محل منابع صندوق باید از درجه اطمینان بالایی برخوردار باشد. تنها در بخش تعدیل مزایا، ممکن است عدم قطعیت وجود داشته‌ باشد. برای تأمین این سطح از اطمینان، لزوم انجام محاسبات مبتنی‌بر نرخ بهره‌ اکچوئری و لحاظ ذخایر اضافی بالا وجود دارد. البته در نظام بازنشستگی اصلاحی هلند، به‌واسطه‌ شیوع طرح‌های مشارکت معین الزامات FTK از شدت کمتری در بخش‌های مختلف‌ ازجمله ذخایر اضافی و شرایط تعدیل مزایا برخوردار است[1].

به‌طورکلی صندوق‌های بازنشستگی با هدف دستیابی به سطح قابل‌قبول درآمد در آینده جهت پرداخت مزایای بازنشستگی، به سرمایه‌گذاری منابع مالی حاصل از مشارکت اعضا می‌پردازند. در این بین به‌واسطه‌ ساختار بلندمدت صندوق‌ها نوع تعهدات آنها نیز عمدتاً بلندمدت بوده و ازاین‌رو از تمام ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری اعم از شقوق مختلف آن در هر دو سطح داخلی و بین‌المللی برای حفظ و ارتقای ارزش دارایی‌های خود بهره می‌برند.‌ در خصوص صندوق‌های بازنشستگی البته حفظ تعادل میان بازدهی و ریسک موضوعی اساسی تلقی می‌شود. مطابق اعلام بانک مرکزی هلند، دارایی‌های صندوق‌های بازنشستگی این کشور در 10 سال گذشته تقریباً دو برابر‌ شده‌ است. در شکل ۱3 مجموع کل دارایی‌های صندوق‌های بازنشستگی در هلند طی سال‌های 2008 تا 2020 ارائه‌ شده‌ است. همان‌طور که در این شکل مشخص است طی سال‌های 2008 تا 2020 ارزش دارایی صندوق بیش از دو برابر شده و این عدد در سال 2020 برابر با 1/65 تریلیون دلار است[56].

شکل 13. نمودار مجموع کل دارایی‌هایی صن­دوق‌های مستمری بازنشستگی در هلند [54]

همان‌طور که در شکل 13 مشخص است، ارزش دارایی صندوق مستمری نسبت به GDP در هلند بیشترین رشد را نسبت به سایر کشورها داشته است. شکل 14 انواع دارایی تحت مالکیت صندوق‌های بازنشستگی هلند را برای سال‌های 2007 تا 2024 نشان‌ می‌دهد.

شکل 14. نمودار روند منابع سرمایه‌گذاری صندوق‌های بازنشستگی به تفکیک اجزا برای سال‌های 2007 تا 2024 [58]

همان‌طور که پیشتر اشاره شد صندوق‌های بازنشستگی این لایه انواع مختلفی دارند.‌ براساس عرصه تحت پوشش صندوق‌ها را می‌توان در سه گروه عمده‌ی صندوق‌های سطح صنعت و صندوق‌های شرکتی و سایر اشکال صندوق طبقه‌بندی کرد که در آن سایر اشکال شامل صندوق بازنشستگی برای حرف مختلف و صندوق بازنشستگی ذیل قراردادهای گروهی بیمه عمر برای شرکت‌ها می‌شود. برای درک بهتر میزان دارایی‌ هریک از انواع صندوق، میزان دارایی تحت مدیریت‌ هریک از انواع آنها برای بازه‌ی مشابه در شکل 15 نشان داده‌ شده‌ است.

شکل 15. نمودار دارایی کل‌ براساس انواع صندوق بازنشستگی ( 2007-2024)، (فصلی – میلیون یورو) [58]

شکل 15 نشان‌ می‌دهد صندوق‌های بازنشستگی صنعت بیشترین سهم از بازار دارایی صندوق‌ها را در کل بازه دارند و پس از آن صندوق‌های شرکت و سایر صندوق‌ها قرار دارند.

در کشور هلند‌، صندوق‌های بازنشستگی اکثر دارایی‌های خود را به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم از طریق مؤسسات سرمایه‌گذاری هلندی در خارج از کشور سرمایه‌گذاری می‌کنند[59]. در سه‌ماهه‌ اول سال 2023، سرمایه‌گذاری در سهام خارجی، اوراق بدهی و وام به مبلغ 1056 میلیارد یورو یا 82 درصد از دارایی‌های تحت مدیریت (به‌استثنای مشتقات) رسیده است[60]. در این بین اکثر سرمایه‌گذاری در بخش خارج از کشور هلند به سایر کشورهای اروپایی (40٪) و آمریکای شمالی (24 ٪) - عمدتاً ایالات متحده- اختصاص دارد.

بااین‌حال، از ابتدای سال 2022 سهم سرمایه‌گذاری در داخل کشور هلند افزایش یافته و از 15/7 درصد به 18/3 درصد رسیده است.‌ همچنین سهم سرمایه‌گذاری در سایر کشورهای اروپا از 37/5 درصد به 38/9 درصد افزایش یافته ‌است، حال آنکه سهم سرمایه‌گذاری امریکای شمالی از 29/3 درصد به 24/2 درصد کاهش را تجربه کرده ‌است. شکل 16 توزیع جغرافیایی منابع سرمایه‌گذاری شده‌ صندوق بازنشستگی را برای سال‌های 2021، ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ نشان ‌می‌دهد.

شکل 16. نمودار توزیع جغرافیایی منابع سرمایه‌گذاری شده صندوق‌های بازنشستگی هلند، سال‌های 2021، ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ (میلیون یورو) [58]

در این بین، موارد سرمایه‌گذاری در‌ هریک از کشورها عمدتاً با هدف ترکیب متوازن اقلام سرمایه‌گذاری متفاوت است. بررسی آمارهای سرمایه‌گذاری هلند نشان‌دهنده‌ تفاوت در توسعه‌ جغرافیایی با هدف تعادل مجدد پرتفوی سرمایه‌گذاری با حرکت به‌سمت فروش دارایی از نوع سهام است. سرمایه‌گذاری‌ها در آمریکای شمالی عمدتاً شامل سهام و مشارکت (74٪)، در اروپا شامل اوراق بدهی (55٪) و در داخل کشور هلند تا حدی شامل وام‌های رهنی و املاک و مستغلات است. شکل 17 سرمایه‌گذاری صندوق‌ها در داخل هلند، سایر کشورهای اروپایی و امریکای شمالی را به تفکیک اجزا برای سال 2023 نشان‌ می‌دهد.

شکل 17. نمودار ترکیب سرمایه‌گذاری صندوق بازنشستگی‌ براساس منطقه (بدون لحاظ مشتقات)، 2023 ( میلیارد یورو) [58]

در این بین نرخ بازده سرمایه‌گذاری در طرح‌های بازنشستگی این لایه برای سال 2022 به ‌قرار جدول 14 است.

جدول 14. میانگین هندسی اسمی و واقعی نرخ بازده سرمایه‌گذاری سالیانه طرح‌های بازنشستگی در سال 2022 و طی 5، 10، 15 و 20 سال گذشته (درصد) [3]

 3-3. لایه سوم: طرح‌های پس‌انداز بازنشستگی انفرادی خصوصی

برای کسانی که به‌دنبال امنیت مالی بیشتر در دوران بازنشستگی هستند یا معتقدند مزایای دو لایه‌ اول و دوم ممکن است برای نیازهای بازنشستگی آنها کافی نباشد، گزینه‌ طرح‌های بازنشستگی انفرادی خصوصی در نظام بازنشستگی هلند در نظر گرفته‌ شده‌ است. این مستمری که عمدتاً از طریق خرید بیمه‌ عمر یا شرکت در حساب‌های پس‌انداز منحصربه‌فرد بانکی- حساب‌هایی با مزیت مالیاتی و بدون امکان برداشت تا سن بازنشستگی- حاصل می‌شود برای خویش‌فرمایان و کارآفرینان به‌واسطه‌ آنکه در لایه‌ دوم طرح بازنشستگی شغلی ندارند، کارگران مشغول در صنایع فاقد طرح‌های بازنشستگی جمعی و افرادی که خواهان افزایش مستمری بازنشستگی خود هستند جذاب است. به‌بیان‌دیگر لایه سوم نظام بازنشستگی هلند از رویکرد پس‌انداز درآمد داوطلبانه به‌صورت فردی برای دوران بازنشستگی برخوردار است. مشارکت‌های انجام شده تحت این لایه معمولاً از مزیت مالیاتی برخوردار هستند، هرچند که مزایای بازنشستگی آینده‌ افراد مشمول مالیات خواهد بود[61]. بانک مرکزی هلند (DNB) علاوه‌بر نظارت بر طرح‌های بازنشستگی لایه دوم، عهده‌دار رصد مؤسسات مالی ارائه‌دهندگان طرح‌های لایه سوم مانند شرکت‌های بیمه و بانک‌ها نیز است[62]. پس‌اندازهای اختیاری این لایه، عمدتاً توسط خویش‌فرمایان، افراد فاقد کارفرما یا افرادی که طرح بازنشستگی شغلی نداشته‌اند صورت می‌پذیرد و به‌واسطه‌ وسعت دو لایه‌ اول و دوم نظام بازنشستگی کشور هلند، لایه سوم نسبتاً کوچک است. در این لایه، افراد می‌توانند برای جبران کمبود احتمالی وجوه پس‌اندازی خود برای تأمین مخارج دوران بازنشستگی، پس‌انداز خود را افزایش دهند[33].

در هلند، خود کارمندان نمی‌توانند طرح‌های مستمری خودشان را تنظیم کنند. کارمندان و افراد دارای مشاغل آزاد می‌توانند مبلغی را به‌صورت مقرری‌های سالیانه (که محصولات مالی مناسبی برای افرادی که به‌دنبال کسب درآمد بازنشستگی با ثبات و تضمین شده هستند) سرمایه‌گذاری کنند. افراد باید اجازه کسر حق بیمه را بدهند. در این‌صورت حق بیمه به‌صورت مالیات بر درآمد کسر خواهد شد. قابل‌ذکر است درصورتی‌که کارفرما برنامه‌ مستمری تکمیلی را تنظیم کرده باشد؛ مقرری‌های سالیانه امکان‌پذیر نیست. این لایه برای افرادی است که به آنها مستمری لایه دوم تعلق نمی‌گیرد. برای نمونه، مستمری این لایه برای افرادی است که کارفرمای فردی وابسته به صندوقی نیست، فرد کار دائمی ندارد یا دارای شغل آزاد است.

به‌طورکلی لایه سوم، شامل پس‌انداز غیراجباری از طریق شرکت‌های بیمه عمر در کشور هلند نسبتاً اندک است.

4. نظام سلامت و درمان

پس از بیان جزئیات سه لایه‌ نظام بازنشستگی کشور هلند در این بخش به‌مرور مختصر نظام سلامت و درمان این کشور خواهیم پرداخت. با آنکه اصول حاکم بر نظام سلامت و درمان را می‌توان در سه محور اصلی «دسترسی همگانی به مراقبت و بیمه»، «عدالت در توزیع هزینه‌ها» و «استاندارد خوب مراقبت» طبقه‌بندی کرد و شباهت‌های‌ قابل‌توجهی در مسائل سیاستی این حوزه به چشم می‌خورد؛ اما شاهد طیف گسترده‌ای از رویکردها برای سازمان‌دهی، مدیریت و تأمین مالی نظام سلامت و درمان در میان کشورهای اروپایی هستیم. ‌درحقیقت هر نظام ملی به‌واسطه‌ اثرپذیری از عوامل فرهنگی، تاریخی و نهادی آن کشور با خصیصه‌هایی منحصربه‌فرد پایه‌ریزی شده ‌است[63].

کشور هلند به‌دلیل استاندارد جهانی و بالای خدمات‌درمانی شناخته‌ شده ‌است و مرتباً به‌عنوان یکی از بهترین نظام‌های سلامت و درمان در جهان رتبه‌بندی می‌شود. خدمات درمان در هلند از طریق یک برنامه‌ بیمه‌ سلامت عمومی همگانی ارائه شده که توسط دولت مدیریت و از طریق بیمه خصوصی اجرا می‌شود. دولت هلند همواره تعهد خود را‌ در خصوص حفظ نظام سلامت و درمان که دسترسی به مراقبت‌های پزشکی ضروری با کیفیت خوب را فراهم می‌کند، اعلام کرده ‌است. در این‌خصوص برای چندین دهه، کشور هلند از نظام پراکنده سلامت و درمان جهت تأمین مراقبت‌های پزشکی عادی برخوردار بود. این نظام درمان اجباری بخش بزرگی از جمعیت هلند را تحت پوشش قرار داده و سایر افراد مجبور به عضویت در بیمه درمانی خصوصی بودند. این نظام در 1 ژانویه 2006 با معرفی نظام سلامت و درمان قانونی واحد ذیل قانون بیمه‌ خدمات‌درمانی (Zvw) که همه‌ ساکنان هلند را تحت پوشش قرار داد به پایان رسید. نظام بیمه‌ جدید، به‌گونه‌ای طراحی‌ شده ‌است که تا حد امکان به ارائه‌ خدمات‌ درمانی مؤثر و با کیفیت کمک کند. در این نظام کماکان دامنه‌ حضور بخش خصوصی شامل ارائه‌ خدمات با کیفیت سلامت و مشارکت در مبحث تأمین مالی وجود دارد. نظام جاری سلامت و درمان هلند دارای سه ویژگی مهم است[21]:

نظام سلامت و درمان شامل سه بخش است:

• بخش اول: دربرگیرنده‌ مراقبت طولانی‌مدت برای شرایط مزمن مطابق قانون عمومی هزینه‌های استثنائی پزشکی (AWBZ) - AWBZ یک طرح بیمه‌ ملی با هدف تأمین هزینه‌های خاص پزشکی شامل انواع معلولیت، مراقبت‌های مختص به سالمندان یا بیماران روانی و ... برای جامعه است که در سال 1968 معرفی شد[60]. تأمین مالی این بخش از نظام سلامت و درمان هلند یا همان مراقب‌های پزشکی طولانی‌مدت مزمن با پرداخت 6/65 درصد از درآمد (با حداکثر 35.472 یورو) رقم می‌خورد[61].
• بخش دوم: خدمات‌درمانی پایه یا مراقبت‌های پزشکی اولیه و ضروری دارای طیف گسترده‌ای از ویزیت‌های پزشک عمومی تا اقامت کوتاه‌مدت در بیمارستان یا اقدامات تخصصی تحت قانون ZVW.
• بخش سوم: دربرگیرنده مراقبت‌های تکمیلی و خدمات مختص به بیماری‌های غیراضطراری (برای مثال مراقبت از دندان، فیزیوتراپی، عمل‌های زیبایی). بخش سوم این نظام دربرگیرنده‌ بیمه‌ تکمیلی و داوطلبانه‌ درمان بوده و میزان مشارکت هر بیمه شده بسته به خدمات انتخابی و منطبق بر شرایط هر فرد متفاوت است[64].

با این توضیح که مراقبت‌های طولانی‌مدت،‌ ازجمله هزینه‌های ناتوانی مانند ویلچر، تحت پوشش بیمه‌ اجباری دولتی است. تمام هزینه‌های درمانی معمول (کوتاه‌مدت) توسط بیمه‌ درمانی خصوصی اجباری پرداخت می‌شود و مراقبت‌های تکمیلی بسته به نوع بیمه‌نامه‌ تکمیلی فرد ممکن است تحت پوشش بیمه‌ درمانی قرار گیرد یا توسط فرد پرداخت گردد.

خدمات درمان ارائه شده عمدتاً ماهیت خصوصی دارد.

نظام سلامت و درمان شامل بیمه‌ اجتماعی ملی‌ براساس قانون عمومی همچون AWBZ، قانون خصوصی که دارای تضمین‌های قوی قوانین عمومی Zvw و بیمه‌ خصوصی تکمیلی است.

هر فردی که در هلند زندگی یا کار می‌کند باید از طریق یک ارائه‌دهنده بیمه‌ درمانی، تحت پوشش سطح پایه‌ درمان (با یا بدون بخش تکمیلی) باشد. این سطح پایه‌ درمان در یک تقسیم‌بندی کلی شامل مراقبت‌های استاندارد مانند پزشک عمومی، بیمارستان و آزمایشگاه می‌شود و برای همه‌ افراد یکسان است[65]. دولت هلند‌ هرساله جزئیات اقلام تحت پوشش سطح پایه‌ درمان را مشخص می‌کند. این اقلام شامل: ویزیت پزشک عمومی، برخی مراقبت‌های تخصصی، مراقبت‌های بیمارستانی، برخی از درمان‌های سلامت روان، دارو، مراقبت از دندان تا سن 18 سالگی، مراقبت‌های زایمان، توصیه‌های غذایی و خدمات ترک سیگار می‌شود. در این بین افراد زیر 18 سال به‌طور خودکار تحت پوشش بیمه‌ والدین خود قرار می‌گیرند و کمک‌هزینه‌های مراقبت‌های بهداشتی برای افراد کم‌درآمد در نظر گرفته‌ شده ‌است تا به آنها امکان دسترسی به بیمه‌ اجباری داده شود.

سیستم بیمه‌ درمانی در هلند مبتنی‌بر اصل‌ هم‌بستگی اجتماعی است. این مفهوم بدان معناست که آحاد جامعه در تأمین هزینه‌های بخش سلامت و درمان شامل مراقبت‌های زایمان و مراقبت‌های سالمندی مشارکت کرده و آن را پرداخت می‌کنند. در این نظام، دولت از طریق مالیات بر درآمد و همچنین پرداخت حق بیمه‌ اجباری به تأمین مالی نظام سلامت و درمان پرداخته و از ظرفیت بخش خصوصی برای ارائه‌ خدمات استفاده می‌کند. تمام خدمات مراقبت‌های پایه و مراقبت‌های تکمیلی با قیمت ثابت توسط بخش خصوصی ارائه شده و‌ در خصوص سطح پایه، امتناع از پوشش افراد یا اعمال هزینه‌ها‌ براساس وضعیت مالی یا سلامتی افراد توسط این شرکت‌ها غیرقانونی است.

قانون بیمه‌ خدمات‌درمانی (ZVW) همان‌طور که اشاره شد، دربرگیرنده سطح پایه‌درمان است و بیشتر هزینه‌های مراقبت‌های پزشکی نظیر پزشک عمومی، بیمارستان و غیره را پوشش می‌دهد. کلیه افراد مقیم هلند موظف هستند بیمه سلامت داشته ‌باشند. تأمین مالی سطح پایه درمان از طریق حق بیمه سلامت که متشکل از «حق بیمه استاندارد سلامت» و «مشارکت مبتنی‌بر درآمد بیمه خدمات‌درمانی » است، تأمین مالی می‌شود. حق بیمه استاندارد سلامت، مبلغی اسمی و ثابت است که افراد ماهیانه در مقابل سطح پایه خدمات‌ درمانی به شرکت بیمه خصوصی خود پرداخت می‌کنند. این مبلغ بسته به اقلام تحت پوشش از حدود 147 یورو در ماه شروع می‌شود (2024). علاوه‌بر این مبلغ، برای سطح پایه درمان باید افراد مبالغی را مبتنی‌بر سطح درآمد خود نیز پرداخت کنند. مشارکت مبتنی‌بر درآمد بیمه خدمات‌درمانی مبلغی است که در قانون بیمه خدمات‌درمانی (ZVW)‌ پیش‌بینی‌ شده ‌است و به‌عنوان سهم ZVW نیز شناخته می‌شود. همراه با تأمین مالی دولت، سهم ZVW 50 درصد از کل بار حق بیمه کلان حوزه سلامت را پوشش می‌دهدو حق بیمه استاندارد سلامت،50 درصد باقی مانده را پوشش می‌دهد. این پرداختی ماهیانه توسط کارفرمایان از دستمزد کارگران گزارش و به سازمان مالیاتی برای تأمین مالی طرح سلامت و درمان هلند پرداخت می‌شود[63]. این مبلغ در سال 2023 معادل 6/68 درصد درآمد حاصل از اشتغال کارگران با سقف درآمد 67000 یورو، تعیین‌ شده‌ است. این نرخ برای خویش‌فرمایان و آزادکاران برابر 5/43 درصد با سقف درآمد مشابه است[67]. این مبلغ به‌عنوان هزینه قابل‌قبول از درآمد مشمول مالیات کارگران، خویش‌فرمایان و آزادکاران کسر می‌شود. این نرخ سالیانه توسط وزارت بهداشت، رفاه و ورزش (VWS) تعیین می‌شود[68].

طرح بیمه خدمات‌درمانی پایه به‌غیر از حق بیمه استاندارد سلامت و مشارکت مبتنی‌بر درآمد بیمه خدمات‌درمانی پیامدهای مالی دیگری برای بیمه‌شدگان دارد. در این طرح، فرانشیز اجباری برای بیمه‌شدگان 18 سال و بالاتر در نظر گرفته‌ شده‌ است. این بدان معناست که مقدار اولیه از هزینه‌های درمانی باید توسط خود فرد پرداخت شود تا مبالغ مازاد توسط بیمه پرداخت گردد. فرانشیز اجباری به‌غیر از مشاوره با پزشک عمومی، زایمان، مراقبت‌های پیش از زایمان و مراقبت‌های‌ دندان‌پزشکی و تکمیلی برای افراد زیر 18 سال شامل تمام اشکال سلامت و درمان در سطح پایه درمان می‌شود.‌ هرچند که در موارد خاص، شرکت ارائه‌دهنده خدمات سلامت آزاد است سهم فرانشیز اجباری هزینه‌های درمان را مشخص کند. مبلغ فرانشیز اجباری در سال 2023 برابر با 385 یورو تعیین‌ شده‌ است. بر این اساس فرد از هزینه درمان خود میزان 385 یورو اولیه را پرداخت کرده و تنها در این‌صورت است که بیمه‌گر هزینه‌های مازاد سلامت فرد را پرداخت می‌کند[69].‌ هرچند که افراد می‌توانند داوطلبانه این مبلغ را حداکثر به میزان 500 یورو افزایش دهند و به سقف فرانشیز 885 یورو دست‌ یابند. این افزایش سبب کاهش حق بیمه استاندارد سلامت ماهیانه حدود 15 تا 25 یورو بسته به شرکت بیمه می‌شود.

5. درآمدها و هزینه‌های دولت

درآمد عمومی دولت هلند در سال 2022 برابر 41/5 درصد GDP است. دولت مرکزی با سهم 63/3 درصدی بیشترین سهم از این درآمد را داراست و پس از آن صندوق‌های تأمین اجتماعی با  28/9 درصد و دولت محلی با 7/5 درصد قرار دارند. در میان کشورهای OECD نیز به‌طور متوسط دولت مرکزی حدود 52/6 درصد، صندوق‌های تأمین اجتماعی 17/6 درصد و دولت محلی 10/2 درصد درآمد را مدیریت می‌کنند. در این بین ساختار درآمد عمومی دولت از چهار بخش عمده مالیات، مشارکت تأمین اجتماعی، فروش و امتیاز و سایر درآمدها تشکیل ‌می‌شود. شکل 18 سهم‌ هریک از اجزا از درآمد عمومی دولت را برای سال‌های 2021 و 2022 نشان‌ می‌دهد.

 شکل 18. نمودار درآمد عمومی دولت به تفکیک اجزا برای سال‌های 2021 و 2022- درصد [3]

مطابق شکل 18 در سال 2022، 59/3 درصد منابع درآمد عمومی دولت از مالیات‌ها تأمین‌ شده ‌است که نشان‌دهنده‌ اهمیت این بخش مطابق سایر کشورهاست. سهم مالیات‌ها در میان کشورهای OECD به‌طور متوسط 60/6 درصد و سه جزء خالص مشارکت تأمین اجتماعی، فروش و امتیازها و سایر درآمدها به‌ترتیب 24/7%، 7/9% و 6/8% است. در این بین اجزای اصلی مالیات‌ها برای کشور هلند در مقایسه با کشورهای OECD‌ به‌ قرار شکل 19 است.

شکل 19. نمودار مقایسه سهم گروه‌های عمده مالیاتی از منابع درآمدی دولت هلند و متوسط کشورهای OECD در سال 2022 [3]

ازسوی‌دیگر مخارج عمومی کل این کشور در سال 2019، برابر با 42% GDP مطابق گزارش کمیسیون اروپا گزارش شده ‌است[70]. این رقم در سال 2022 نیز با کمی افزایش به 43/5% GDP افزایش‌ یافته ‌است. روند مخارج عمومی کل هلند و متوسط EU-27 در شکل 20 برای سال‌های 2013 تا 2022 نشان‌ داده‌ شده ‌است.

 شکل 20. نمودار مخارج عمومی کل کشور هلند و متوسط 27 کشور اتحادیه اروپا (2022-2013)( % GDP) [70]

شکل 20 مبین هم رفتاری تقریبی مخارج عمومی کشور هلند با متوسط EU-27 است که در تمام سال‌های مورد بررسی به‌طور متوسط با میزان 3 تا 5 درصد کمتر در حال طی روند جریان اصلی کشورهای اتحادیه اروپاست. توزیع مخارج عمومی به‌ هریک از بخش‌های اصلی خدمات عمومی، سلامت، آموزش، حمایت اجتماعی و ... در مقایسه با متوسط کشورهای EU-27 در شکل 21 نشان داده ‌شده‌ است.

­­

شکل 21. نمودار سهم اجزای اصلی مخارج عمومی برای سال‌های 2019 و 2022 هلند در مقایسه به متوسط EU-27 (%GDP) [70]

شکل 21 نشان‌دهنده‌ تغییرات اندک سهم‌ هریک از اقلام اصلی تشکیل‌دهنده‌ مخارج عمومی طی سال‌های 2019 تا 2022 و پیشتازی کماکان هزینه‌های مختص به حمایت اجتماعی و پس از بخش سلامت است. عمده‌ تغییرات ایجاد شده در مخارج عمومی به هزینه‌کرد بیشتر در بخش امور اقتصادی اختصاص دارد.‌ همچنین شکل 21 مبین انطباق تقریبی الگوی توزیع مخارج عمومی با EU-27 است. شکاف بین این دو الگو تنها در مقادیر هزینه‌کرد مؤلفه حمایت اجتماعی و خدمات دولتی عمومی بوده که در هر دو مورد متوسط EU-27 بیشتر از کشور هلند است. اقلام تشکیل‌دهنده‌ مؤلفه‌های بخش سلامت و بخش حمایت اجتماعی به‌واسطه‌ اهمیت در دو شکل 22 و 23 برای سال‌های مشابه اشاره‌ شده ‌است.

شکل 22. نمودار اقلام تشکیل‌دهنده‌ مؤلفه سلامت از مخارج عمومی کل کشور هلند و EU-27 ( 2019 و 2022 - %GDP) [70]

شکل 22 نشان ‌می‌دهد بخش اصلی تشکیل‌دهنده‌ مخارج در مؤلفه‌ سلامت به خدمات بیمارستانی و پس از آن خدمات سرپایی و درنهایت لوازم و تجهیزات و ملزومات پزشکی در کشور هلند و EU-27 اختصاص دارد.

شکل 23. نمودار اقلام تشکیل‌دهنده‌ مؤلفه حمایت اجتماعی از مخارج عمومی کل کشور هلند و EU-27 ( 2019 و 2022 - %GDP) [70]

در اتحادیه اروپا در سال 2022، هزینه‌های حمایت اجتماعی 3098 میلیارد یورو است که معادل 19/5 درصد از تولید ناخالص داخلی و 39/2 درصد از کل هزینه‌هاست. شکل 23 نشان ‌می‌دهد مهم‌ترین گروه در این بخش، «سالمندان» (10/4 درصد تولید ناخالص داخلی) بوده و پس از آن «بیماری و ازکارافتادگی» (2/8 درصد تولید ناخالص داخلی) و «خانواده و کودکان» (1/9 درصد تولید ناخالص داخلی) هستند. همچنین «بازماندگان» (1/5 درصد تولید ناخالص داخلی) و «بیکاری» (1/2 درصد تولید ناخالص داخلی) نیز بخش‌ قابل‌توجهی از هزینه‌های این بخش را به‌خود اختصاص دادند. در کشور هلند، این اولویت‌بندی‌ به‌ قرار سالمندان، بیماری و ازکارافتادگی، محرومین اجتماعی (شامل مزایایی برای افراد محروم از اجتماع مانند افراد کم‌درآمد، پناهندگان، مبتلایان به سوء‌مصرف مواد، و غیره می‌شود.‌ همچنین کمک‌های غیرمستقیم به خانوارها برای کاهش تأثیر قیمت بالای انرژی نیز در این گروه قرار دارد) است.

   در این بین کل مخارج مستمری و کل درآمد مشارکت نظام تأمین اجتماعی کشور هلند در سال 2019 و افق آتی پیش‌روی آن تا سال 2070 به تفکیک اجزا برای درک بهتر اهم جریان‌های درآمدی و هزینه‌ای این سیستم در جدول 15 نشان داده‌ شده ‌است.

جدول 15. افق آتی جریان ورودی و خروجی نظام تأمین اجتماعی هلند (2019-2070) – درصد از GDP [9].

6. جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

سیستم بازنشستگی کشور هلند در دوره‌های متمادی به‌عنوان یکی از بهترین‌ها در جهان شناخته شده است که در مقایسه‌های بین المللی توسط آژانس‌های رتبه بندی سیستم‌های بازنشستگی در تعداد زیادی از کشورهای توسعه‌یافته تأیید‌ شده‌ است. کشور هلند، منطبق بر شاخص جهانی بازنشستگی ناتکسیس 2024‌ براساس سلامت، امور مالی، کیفیت زندگی و رفاه مادی توانست رتبه ششم برترین مکان برای بازنشستگی را از آن خود کند. نظام تأمین اجتماعی این کشور‌ همچنین براساس شاخص مرسر که متشکل از سه جنبه‌ کفایت، پایداری و یکپارچگی است، عملکرد مطلوبی داشته و مطابق آخرین گزارش در سال 2023 این کشور با امتیاز کل 85 در رتبه اول قرار دارد. سیستم بازنشستگی هلند از سه‌لایه تشکیل شده ‌است:

• لایه اول: طرح بازنشستگی دولتی با عنوان مستمری بازنشستگی پایه تحت قانونی با همین عنوان (AOW) است. این قانون مربوط به سال 1957 است و مقرر می‌دارد که تمام افراد بالای سن قانونی بازنشستگی که در سال 2024 برابر با 67 سال است باید از طرف دولت مستمری بازنشستگی پایه دریافت کنند. این طرح که از سازوکار موازنه نقدی برخوردار است، از طریق مشارکت AOW در قالب مالیات بر درآمد و درنتیجه از محل منابع عمومی دولت تأمین مالی می‌شود. نرخ مشارکت AOW برابر با 17/9 درصد بوده و نرخ تعلق‌پذیری در این لایه برابر با 2% به آن معنا که دریافت مقدار کامل مستمری AOW مستلزم مشارکت 50 ساله افراد در طرح مستمری پایه است. پرداخت مستمری این لایه توسط بانک اجتماعی هلند (SVB) و به دستور وزارت کار و امور اجتماعی این کشور صورت می‌پذیرد.
• لایه دوم: طرح‌های بازنشستگی شغلی مربوط به افراد فعال در بازار نیروی کار است که توسط کارفرما و با توافق شرکای تجاری پایه‌ریزی، اجباری و به‌ کل صنعت تسری می‌یابد. صندوق‌های این لایه تحت نظارت دقیق بانک مرکزی هلند و مرجع بازارهای مالی هلند است. در این لایه نسبت قابل تأمین مالی (به‌معنای نسبت دارایی‌ها به تعهدات) به‌عنوان فاکتور کلیدی بررسی سلامت مالی صندوق‌ها و ملاک امکان تعدیل مزایای آنان در نظر گرفته ‌می‌شود. طرح‌های این لایه عمدتاً از سازوکار مزایای معین تبعیت می‌کند که با سیاست‌های اصلاحی ترسیمی دولت از سال 2023 دستخوش تحولات شده ‌است.
• لایه سوم: این لایه شامل طرح‌های پس‌انداز درآمد داوطلبانه‌ فردی است؛ مانند بیمه‌های عمر یا پس‌انداز در حساب‌های مشخص با محدودیت برداشت نزد سیستم بانکی است. ارائه‌دهندگان طرح‌های این لایه نیز تحت نظارت بانک مرکزی هلند قرار دارند.

عوامل طول‌عمر بالاتر، فزونی گرفتن افراد دارای مشاغل آزاد سبب پیشی گرفتن تعداد مستمری‌بگیران در مقایسه با تعداد افراد شاغل مشارکت‌کننده در طرح‌های بازنشستگی گشت و همین مسئله برای کشور هلند که اکثر قریب به اتفاق طرح‌های بازنشستگی آن ماهیت مزایای معین دارد، تلنگر جدی بود. در سال 2019 سنا و مجلس نمایندگان هلند لایحه‌ای را برای اصلاح قانون بازنشستگی تصویب کرد که از 1 ژوئیه 2023 اجرایی شد. دوره گذار به نظام بازنشستگی جدید در این قانون چهار سال در نظر گرفته‌ شده ‌است که طی این مدت یعنی تا سال 2028 باید همه‌ طرح‌ها مطابق با قواعد جدید به‌روزرسانی شوند و کارفرمایان و ارائه‌دهندگان مستمری باید طرح‌های بازنشستگی جدید را اجرا کنند.

در این بسته اصلاحی پایداری مالی نه‌تنها از طریق تعدیل سن بازنشستگی، بلکه از طریق تعدیل مزایا و مشارکت‌ها هدف‌گذاری‌ شده‌ است.‌ ازجمله مهم‌ترین تحولات به‌موجب این اصلاحات که شرکای اجتماعی نقش کلیدی در آن ایفا می‌کنند، الزام انتقال طرح‌های بازنشستگی شغلی یا صندوق‌های لایه دوم نظام بازنشستگی کشور هلند از ساختار اندوخته‌گذاری کامل- مزایای معین (FDB) به ساختار اندوخته‌گذاری کامل- مشارکت معین (FDC) است. شایان‌ذکر است، اصلاحات اتخاذی در کشور هلند از روند بین المللی تحولات طرح‌های بازنشستگی شغلی پیروی می‌کند. در کشور هلند‌ همچنین شاهد افزایش سن قانونی بازنشستگی و اتصال آن به فاکتور امید زندگی هستیم.

سیستم بیمه درمانی در هلند مبتنی‌بر اصل‌ هم‌بستگی اجتماعی است. این مفهوم بدان معناست که آحاد جامعه در تأمین هزینه‌های بخش سلامت و درمان شامل مراقبت‌های زایمان و مراقبت‌های سالمندی مشارکت کرده و آن را پرداخت می‌کنند. در این نظام دولت از طریق مالیات بر درآمد و همچنین پرداخت حق بیمه اجباری به تأمین مالی نظام سلامت و درمان پرداخته و از ظرفیت بخش خصوصی برای ارائه خدمات استفاده می‌کند.

رتبه بالای کشور هلند عمدتاً به لطف تنوع مدل‌های تأمین مالی سیستم بازنشستگی، دقت در اندازه‌گیری هزینه‌ها و تنظیم مشارکت‌ها برای اطمینان از توزیع عادلانه، وضع مقررات اکید از طریق بانک مرکزی هلند و مرجع بازار مالی هلند در کنار سیاست‌ هم‌بستگی و تقسیم ریسک رقم خورده‌ است.

7. پیوست - انتخاب کشورهای هدف

درحال‌حاضر مشکلات صندوق‌های بازنشستگی و به‌طورکلی نظام تأمین اجتماعی با تلاش صاحب‌نظران این حوزه بر کسی پوشیده نیست؛ مشکلاتی که از زمزمه آنها بیش از یک دهه می‌گذرد و اکنون به ابرچالش‌های کشور بدل‌ شده‌ است، اما معضلاتی که امروزه سیستم تأمین اجتماعی کشور با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند قطعاً در دنیا مصداق‌هایی داشته و دارد. ازاین‌رو بررسی تجارب کشورهایی که به‌خوبی این چالش‌ها را مرتفع کردند و یا مواردی که اکنون در دوران گذار رفع این معضلات می‌تواند راهنمای خوبی برای اتخاذ سیاست و مشی مناسب در مواجهه با بحران‌های این حوزه باشد، اما نکته حائز اهمیت در این فرایند میزان انطباق پتانسیل‌های کشورهای مورد بررسی با بسترهای حاکم در ایران و قابلیت مقایسه‌پذیری این دو است. درحقیقت، استخراج کشورهای موفق در اصلاح سیستم تأمین اجتماعی، بررسی و گزارش سیاست‌های آنها که تا حد زیادی متأثر از ویژگی‌های ذاتی آن کشورهاست، نه‌تنها نمی‌توان کمک شایانی به حل معضل سیستم تأمین اجتماعی ایران کنند، بلکه در پاره‌ای موارد منجر به تشدید مشکلات این سیستم خواهد شد. همچنین به‌سبب آنکه قواعد حاکم در سیستم تأمین اجتماعی به‌شدت از بازار نیروی کار اثر می‌پذیرد، برای دستیابی به راهکارهای عملیاتی، لازم است؛ شاخص‌های تشریح‌کننده این بازار در کشورهای موفق مورد تحلیل قرار گرفته و میزان انطباق‌پذیری آن با فاکتورهای مشابه بازار نیروی کار ایران مورد بررسی قرار گیرد.

درنتیجه انتخاب دقیق و حساب شده کشورهای هدف از مهم‌ترین گام‌های اساسی در این فرایند پژوهشی بوده و از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. در این بین احتساب ملاحظات ریزبینانه و دقیق می‌تواند نتایج حاصله را مطمئن‌تر و قابل‌اتکا تر کند. به این منظور در ادامه این فصل به تشریح روند دستیابی به کشورهای مطلوبی که می‌تواند در مقام قیاس با ایران ظاهر شوند، خواهیم پرداخت.

در این پژوهش، از میان 37 کشور عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی سعی بر دستیابی به کشورهای مطلوب داریم. کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی به‌سبب مدون و موجود بودن عمده اطلاعات مورد نیاز، انتخاب‌ شده‌اند. اسامی این کشورها در جدول زیر اشاره‌ شده ‌است.

جدول پیوست 1.لیست 37 کشور عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی مورد بررسی

مأخذ: دستاورد پژوهش.

فرایند انتخاب کشور مطلوب از طریق پیمودن دو گام صورت می‌پذیرد:

 در گام اول ضمن انتخاب متغیرهای مقایسه‌ای به مقایسه نظیر به نظیر متغیرهای مذکور در کشورهای مختلف و ایران می‌پردازیم و مسلماً کشورهایی با حداقل فاصله در تعداد شاخص‌های بیشتر، مورد تأیید قرار می‌گیرند.

 در گام دوم با انتخاب متغیرهای هدف به بررسی عملکرد کشورهای منتخب گام قبلی می‌پردازیم، کشورهایی با بالاترین سطح عملکرد به‌عنوان لیست نهایی کشورهای مطلوب انتخاب خواهند شد. در ادامه به تشریح بیشتر هریک از دو گام و نحوه انتخاب متغیرها خواهیم پرداخت.

در مرحله بعد با انتخاب متغیرهای مقایسه‌ای سعی بر دستیابی به منطبق‌ترین کشورها با ساختار ایران هستیم. به‌سبب آنکه نیروی کار بخش تقاضای بازار تأمین اجتماعی را تشکیل می‌دهد و انجام هرگونه اصلاحات در سیستم تأمین اجتماعی تا حد زیادی منوط به فاکتورهای حاکم در این بازار است؛ حتماً باید در تحلیل لحاظ شود.‌ ازسوی‌دیگر متغیرهای مربوط به وضعیت و قدرت اقتصاد حاکم بر آن (همچون جمعیت، تولید ناخالص داخلی، برابری قدرت خرید و..) که الزاماً مربوط به بازار نیروی کار نیست؛ اما منعکس‌کننده پتانسیل کشورهاست، نیز باید در تحلیل گنجانده شود. در این بخش به تشریح متغیرهای مذکور خواهیم پرداخت.

همان‌طور که پیشتر بیان شد، وضعیت بازار نیروی کار، فاکتورها و شاخص‌های حاکم بر آن بر سیستم تأمین اجتماعی و توازن آن بسیار اثرگذار است. این بازار به‌عنوان تقاضاکننده خدمات ارائه شده توسط سیستم تأمین اجتماعی به‌شدت در مباحث اعمال اصلاحات و تغییرات این سیستم اثرگذار است و برای حل ریشه معضلات نظام تأمین اجتماعی نباید به‌هیچ‌وجه نادیده گرفته شود. در سال 1999 سازمان بین‌المللی کار طی گزارشی دست به انتشار شاخص کلیدی بازار نیروی کار زد تا از طریق آن بتوان مبنایی ثابت و تقریباً همه‌جانبه برای مقایسه وضعیت بازار نیروی کار کشورهای مختلف در دست داشت. این متغیرها هر دو سال یک‌بار منتشر می‌شوند و شامل متغیرهای؛ اشتغال (از نظر وضعیت، شاخص‌ها، ساعات و...)، کمبود کار، وضعیت کار (از نظر دستمزدها، هزینه‌های جایگزینی، فقر افراد شاغل و...) و ویژگی‌های جویندگان شغل (از نظر تحصیلات و کارایی) است. شاخص کلیدی بازار نیروی کار شامل 17 مختص بازار نیروی کار می‌باشند. این شاخص‌ها عبارتند از: «نرخ مشارکت نیروی کار»، «نسبت اشتغال»، «وضع شغلی»، «اشتغال بر حسب بخش اقتصادی»، «اشتغال در گروه‌های عمده شغلی»، «کارکنان پاره‌وقت»، «ساعات کار»، «اشتغال در اقتصاد غیررسمی»، «بیکاری»، «بیکاری جوانان»، «بیکاری بلندمدت»،«نرخ اشتغال ناقص زمانی» «جمعیت خارج از نیروی کار»، «دستیابی تحصیلی و بی‌سوادی»، «دستمزدها و هزینه‌های جبران خدمات،بهره‌وری کار» و «فقر، توزیع درآمد شاغلان در طبقه‌بندی اقتصادی و فقر کار» می‌توان ارزیابی درست‌تری از بازار کار ایران داشت.

همان‌طور که مشخص است متغیرهایی همچون نرخ مشارکت نیروی کار از جنس پتانسیل و ظرفیت‌های ذاتی یک کشور هستند، درنتیجه در رسته متغیرهای مقایسه‌ای از آنها استفاده می‌شود؛ اما متغیرهایی همچون سطح بیکاری از نوع متغیرهای هدف هستند که همواره کشورها سعی در کنترل و بهبود آن دارند، به همین منظور از آنها در رسته متغیرهای هدف (که در بخش بعدی به تشریح بیشتر آن خواهیم پرداخت) استفاده می‌کنیم.

در جدول زیر لیست متغیرهای مقایسه‌ای انتخاب‌شده، به تفکیک شاخص‌های کلیدی بازار نیروی کار و... آن به همراه تعریف هریک، قابل مشاهده ‌است.

جدول پیوست 2. لیست متغیرهای مقایسه‌ای

مأخذ: همان.

همان‌طور که در جدول فوق مشخص است، متغیرها به دو دسته  و خارج از  تفکیک ‌شده‌اند:

 در دسته اول، اولین شاخص یعنی مشارکت نیروی کار به‌جهت مهم‌ترین فاکتور بازار نیروی کار انتخاب‌ شده است. شاخص نسبت اشتغال به جمعیت نیز به‌جهت نشان دادن جمعیت ایجادکننده ارزش‌افزوده در کشور در لیست فوق گنجانده‌ شده‌ است. شاخص وضعیت اشتغال به تفکیک بخش‌های کشاورزی، صنعت و خدمات، به‌منظور درک بهتر و از بازار نیروی کار و لحاظ سطح و الگوی توسعه در هر سه بخش عمده اقتصادی انتخاب ‌شده است. همچنین از شاخص کارکنان پاره‌وقت به‌منظور لحاظ تمامی ارزش‌افزوده‌های حاصل شده و نوسانات سیکلی بازار نیروی کار بهره‌برداری‌ شده‌ است. درنهایت از شاخص دستیابی تحصیلی و بی‌سوادی برای بررسی و مقایسه وضعیت تحصیلی نیروی شاغل کشور با سایر کشورها به‌عنوان آخرین شاخص کلیدی بازار نیروی کار در لیست متغیرهای مقایسه‌ای استفاده‌ شده ‌است.

در دسته دوم به‌لحاظ متغیرهای اساسی مهم و خارج از  بررسی شد که اولین آنها جمعیت کل به‌منظور انعکاس کل پتانسیل و نیروی انسانی بالفعل و بالقوه کشور در لیست لحاظ‌ شده ‌است، اما سایر متغیرهای جمعیتی همچون؛ نسبت وابستگی افراد مسن، ساختار سنی، نسبت وابستگی کل، سهم افراد شاغل و سهم افراد مسن به درک بهتر هرم سنی جمعیتی و مقایسه اصولی‌تر کشورها کمک می‌کند. هرم‌های سنی و هرگونه تغییرات در آنها به‌سبب ایجاد تغییرات در نسبت تعداد افراد شاغل با سن بازنشستگی به شاغلین جوان می‌تواند منجر به بروز فشارهای مالی بر صندوق‌ها و یا تشدید این فشارها شود. همچنین از شاخص تورم برای نشان دادن نوسانات ارزش پول استفاده شده که شاخص قیمت مصرف‌کننده با لحاظ کل اقلام در لیست گنجانده‌ شده‌ است. همچنین به‌عنوان نظام انگیزه‌ای برای کار کردن، قدرت اتحادیه‌های کارگری، سطوح فقر از شاخص حداقل دستمزد به‌صورت برابری قدرت خرید  به‌منظور تسهیل در روند مقایسه بین کشورها بهره‌برداری‌ شده‌ است. درنهایت میزان تولید ناخالص داخلی کشور به‌عنوان معرف اندازه اقتصاد کشور که از مقدار سرانه و ثابت برحسب دلار و سال پایه 2010 برای قابل ‌اتکاتر شدن نتیجه تحلیل، در لیست گنجانده‌ شده‌ است.

در این بین به‌منظور دستیابی به منطبق‌ترین کشورها با پتانسیل‌ها و ویژگی‌های ایران، هریک از شاخص‌های 16گانه فوق بر شاخص متناظر ایران تقسیم شده و اعداد حاصله با عدد یک سنجیده می‌شوند. همچنین به‌سبب آنکه توزیع اعداد حاصله الزاماً نرمال نیست، با استفاده از قضیه چبی شف از فاصله اطمینان                 به‌عنوان فاصله مطلوب با حداقل شکاف استفاده می‌شود.

نتایج این گام، لیست کشورهای منتخب حاصل از فاز اول پژوهش بوده که در جدول زیر به آنها اشاره‌ شده ‌است.

جدول پیوست 3. لیست کشورهای منتخب گام اول (براساس 16 شاخص مقایسه‌ای)

مأخذ: همان.

گام اول منتج به لیست 27 کشور منتخب است که حداقل شکاف را در متغیرهای مقایسه‌ای با ایران دارند. در گام بعدی با لحاظ متغیرهای هدف به رده‌بندی کشورهای فوق با توجه به بهترین عملکرد در حوزه شاخص‌های بازار نیروی کار و تأمین اجتماعی خواهیم پرداخت.

در گام دوم، تمامی متغیرهای لحاظ شده، به‌گونه‌ای معضلات فعلی کشور بوده و همواره به‌دنبال سیاستگذاری صحیح برای تعدیل آنها هستیم. ازطرف‌دیگر رفع معضلات عمیق آنها به‌صورت مستقیم می‌تواند سبب بهبود سیستم تأمین اجتماعی و تخفیف بحران‌های شدید آن شود. برای مثال، تعدیل هرچند اندک معضل بیکاری می‌تواند جریان ورودی و حق بیمه‌پرداز به صندوق‌ها افزایش دهد و هر چقدر این افراد از سنین کمتر وارد بازار نیروی کار و درنتیجه صندوق شوند، صندوق جوان‌تر و کمتر دچار معضلات ناپایداری جمعیتی و یا مالی می‌شود. درنتیجه عملکرد کشورهای منتخب گام نخست در این گام مورد بررسی قرار می‌گیرد و کشورهایی با بالاترین عملکرد به‌عنوان مطلوب‌ترین موارد گزارش می‌شوند.

ازسوی‌دیگر، متغیرهای هدف نیز مانند متغیرهای مقایسه‌ای از دو دسته شاخص‌های کلیدی بازار نیروی کار و خارج از آن تشکیل شده که در جدول زیر لیست آنها به همراه تعریف هریک گنجانده‌ شده ‌است.

جدول پیوست 4. لیست متغیرهای هدف

مأخذ: همان.

همان‌طور که در جدول فوق مشخص است؛ متغیر بیکاری به‌سبب لحاظ بیکاری‌های کوتاه‌مدت و نوسانات بازار کار و بیکاری بلندمدت و آثار بدی همچون تقلیل شانس یافتن شغل، منقضی شدن مهارت‌های فرد و از دست رفتن مزایا شاغل بودن در تحلیل لحاظ شده‌اند؛ همچنین بیکاری جوانان به‌منظور انعکاس بیکاری نیروی کار فاقد مهارت در لیست گنجانده‌ شده‌ است.‌ ازسوی‌دیگر نرخ اشتغال ناقص زمانی نشان‌دهنده کاهش توانایی بازار در ایجاد اشتغال کامل برای افراد خواهان کار است و درنتیجه احتمال خروج آنها از سیستم بازنشستگی به‌دلیل عدم امکان پرداخت حق بیمه بازنشستگی را افزایش می‌دهد. چهار متغیری که به آنها اشاره شده همگی مربوط به شاخص‌های کلیدی بازار نیروی کار هستند، اما متغیر ضریب جینی، کیفیت زندگی کاری، پوشش حمایت اجتماعی، امید به زندگی و شاخص توسعه انسانی به‌سبب اثرگذاری مستقیم بر رفاه اجتماعی در لیست گنجانده‌ شده‌اند. درنهایت شاخص نرخ بیکاری براساس سطح تحصیلات نیز به‌عنوان آخرین متغیر، لیست شاخص‌های هدف لحاظ‌ شده ‌است.

درنتیجه، 27 کشور منتخب حاصل از گام اول براساس عملکردشان در هریک از شاخص‌های هدف امتیاز تعلق می‌گیرد که این امتیاز برای شاخص‌های بیکاری به‌صورت برعکس است. توضیح آنکه کشوری با پایین‌ترین نرخ بیکاری، بالاترین امتیاز را از آن خود می‌کند. درنهایت کشورهایی با بالاترین امتیاز به‌عنوان لیست نهایی منتخب معرفی می‌شوند. همچنین به‌جهت اطمینان از عملکرد مؤثر کشورهای انتخابی در حوزه رفاه و تأمین اجتماعی به متغیرهای سه‌گانه؛ «کیفیت زندگی شغلی»، «شاخص توسعه انسانی» و «پوشش حمایت اجتماعی» وزنی مضاعف اعطا می‌کنیم؛ به این شرح که 9 کشور اول از 27 کشور، پس از رتبه‌بندی براساس امتیازدهی به عملکرد آنها انتخاب و مجدداً از نظر عملکرد در سه شاخص فوق‌الذکر رتبه‌بندی می‌شوند. درنهایت چهار کشور نهایی با بالاترین امتیاز به‌عنوان مطلوب‌ترین کشور از نظر عملکرد در شاخص‌های مربوط به بازار کار و رفاه و منطبق‌ترین بر ساختار و پتانسیل‌های ایران انتخاب می‌شوند. در جدول زیر به لیست کشورهای نهایی مطلوب اشاره‌ شده ‌است.

جدول پیوست 5. لیست کشورهای نهایی منتخب

مأخذ: همان.