خلاصه مدیریتی

مسئله اصلی

موضوع اصلی و محوری طرح «فهرست تصویب نامه های قانونی نامعتبر دوره فترت»، تعیین تکلیف مصوباتی است که پیش از انقلاب، در برهه­ هایی، امر تقنین به نخست وزیر و یا به هیئت وزیران واگذار شده است.

نقاط قوت و ضعف طرح

به دلیل پیچیدگی و ابهام این مصوبات از نظر تفویض اختیار قانونگذاری به مرجعی غیر از مجلسین وتشخیص ماهیت مصوبات مراجع مذکور از جهت قانونی بودن و تأثیر و تأثر این مصوبات بر سایر قوانین و احکام، اهمیت و ضرورت تنقیح مصوبات مذکور در جهت فراهم ­سازی مقدمات و زمینه ­های توسعه نظام حقوقی کشور مشخص میشود.

پیشنهادات مرکز پژوهش‌ها

کلیات مصوبه کمیسیون مورد تایید است. لازم است با رعایت تشریفات مندرج در آیین ­نامه داخلی عنوان مصوبه اصلاح شود.

1. مقدمه

به موجب قانون تدوین و تنقیح قوانین و مقررات کشور مصوب 1389/04/08[1]، یکی از وظایف معاونت قوانین مجلس، تهیه پیشنهاد جهت نسخ قوانینی که موضوع آنها منتفی یا نسخ ضمنی شده و ارائه آن به هیأت رئیسه مجلس جهت طی مراحل قانونی است. به همین منظور، طرح «فهرست تصویب نامه های قانونی نامعتبر دوره فترت» به شماره ثبت 45 در دوره دوازدهم مجلس شورای اسلامی اعلام وصول شده و در جلسه روز یکشنبه مورخ 1403/7/8  کمیسیون قضائی و حقوقی به تصویب رسیده است. در این گزارش ابتدا به بررسی مفاد این طرح خواهیم پرداخت.

2. کلیات

از آنجا که نه در متن ماده واحده و نه در فهرست آن، اشاره­ ای به دلیل بی اعتباری این مصوبات نشده است، لذا ضمن موافقت با کلیات مصوبه کمیسیون، پیشنهاد می­گردد این مصوبه با اصلاحات مورد پیشنهاد در این گزارش با رعایت آیین نامه داخلی تصویب گردد.

3. بررسی مصوبه کمیسیون

عنوان

به موجب ماده (127) قانون آیین­ نامه داخلی مجلس شورای اسلامی [2]، « طرح‌ها نیز همانند لوایح، باید داراى موضوع و عنوان مشخص باشند و دلایل لزوم تهیه و پیشنهاد آن در مقدمه به وضوح درج شود و همچنین داراى موادى متناسب با اصل موضوع و عنوان طرح نیز باشد».

عنوان این طرح عبارت است از «فهرست تصویب نامه های قانونی نامعتبر دوره فترت». در مقدمه توجیهی بیان شده است که دوران فترت مربوط به زمان تعطیلی مجلس و تفویض امر تقنین به شخص یا دولت است.

«در فرهنگ سیاسی معاصر ایران به دوره بین دو دوره مجلس که مجلس قبلی تعطیل شده و مجلس تازه شروع نشده نیز ایام یا دوران فترت گفته می‌شود» [3]. این در حالی است که مصوبات دوران مصدق، در زمان انحلال مجلسین نبوده و این اختیار از سوی مجلسین به موجب قانون مربوط به اعطای اختیارات برای مدت شش ماه به شخص آقای دکتر مصدق نخست‌وزیر، مصوب ۱۲ مرداد ماه ۱۳۳۱ مجلس شورای ملی اعطا شده است [4] و این قانون در تاریخ 20 مرداد 1331 به تصویب مجلس سنا نیز رسیده است، حال آنکه برگزاری همه ­پرسی انحلال مجلس از سوی مصدق، سال بعد، یعنی 12 و 19 مرداد 1332 و اعلام انحلال از سوی او، 25 مرداد 1332 بوده است که البته 3 روز بعد، کودتا 28 مرداد منجر به سقوط دولت او شد. لذا اطلاق دوران فترت به مصوبات این دوره صحیح نیست. در مقدمه توجیهی عنوان طرح، «فهرست تصویب­نامه ­های قانونی نامعتبر مصوب دکتر مصدق و هیات وزیران دوره فترت (1340/02/19 تا 1342/07/14)» بیان شده است که عنوان صحیح­ تری به نظر می­رسد. لذا پیشنهاد می­شود با رعایت تشریفات مندرج در آیین­ نامه داخلی، عنوان طرح به «احکام نامعتبر مصوب دکتر مصدق موضوع قانون مربوط به اعطای اختیارات برای مدت شش ماه به شخص آقای دکتر مصدق نخست‌وزیر، مصوب 1331/05/12 و قانون تمدید آن مصوب دی ماه 1331و هیات وزیران در دوره فترت (1340/02/19 تا 1342/07/13424)» اصلاح شود.

ماده واحده

ماده واحده مصوب مقرر می­دارد : «از تاریخ لازم الاجراء شدن این قانون، احکام قانونی مذکور در پیوست، منسوخ اعلام میگردد.» در این باره لازم به ذکر است که «نسخ» یکی از مصادیق بی اعتباری احکام است، در حالی که لزوما تمامی موارد مندرج در این فهرست، لزوماً به واسطه نسخ بی اعتبار نشده­اند، و بعضا منقضی به اجرا هستند و یا زمان اجرای آن منقضی شده است. لذا پیشنهاد می­گردد با رعایت تشریفات مندرج در آیین نامه داخلی، واژه «منسوخ» به «بی اعتبار» اصلاح شود.

جدول

 در جدولی که فهرست این احکام درج شده است، وجه بی اعتباری این احکام ذکر نشده است و لذا نمی توان از منشأ بی اعتباری آنها اطلاع پیدا کرد. لذا پیشنهاد میشود در پیوست مقدمه توجیهی این قبیل طرحها مستند بی اعتباری هریک از این احکام درج شود.

5. جمع‌بندی و پیشنهادها

کلیات مصوبه کمیسیون قضائی و حقوقی در خصوص طرح «فهرست تصویب نامه های قانونی نامعتبر دوره فترت» مورد تأیید است لکن لازم است با رعایت تشریفات مندرج در آیین ­نامه داخلی اصلاحات زیر انجام شود:

عنوان طرح به «احکام نامعتبر مصوب دکتر مصدق موضوع قانون مربوط به اعطای اختیارات برای مدت شش ماه به شخص آقای دکتر مصدق نخست‌وزیر، مصوب 1331/05/12 و قانون تمدید آن مصوب دی ماه 1331و هیات وزیران در دوره فترت (1340/02/19 تا 1342/07/14)» اصلاح شود.

در متن ماده واحده، واژه «منسوخ» به «بی اعتبار» اصلاح شود.