Author
Majles
Keywords
خلاصه مدیریتی
مسئله اصلی
لایحه بودجه سال 1403 در دو بخش احکام بودجهای مادهواحده و جداول تفصیلی پیوست، تدوین شده و برخلاف روال سالهای گذشته طی دو بازه زمانی مجزا به مجلس شورای اسلامی ارائه شده است. بخش اول، شامل مادهواحده در اواخر اسفندماه سال گذشته، پس از بررسی و تصویب در مجلس شورای اسلامی و تأیید و تصویب شورای نگهبان در قالب بخش اول قانون بودجه سال 1403، ابلاغ شد. بخش دوم، شامل جداول پیوست لایحه بودجه در فروردینماه سال 1403 ازسوی دولت به مجلس شورای اسلامی ارائه شده است. اگرچه بهدلیل تصویب و ابلاغ بخش اول لایحه بودجه، امکان ایجاد تغییرات اساسی در جداول و برنامهها وجود ندارد، اما در گزارش حاضر تلاش شده است وضعیت اعتبارات بخش آب در لایحه بودجه سال 1403 تبیین و تشریح شود.
نقاط قوت و ضعف لایحه
درخصوص لایحه بودجه سال 1403، نکته حائز اهمیت آن است که برخلاف روال جاری سالهای گذشته، در دو بخش جداگانه تدوین و مورد بررسی قرار گرفته است. بخش اول شامل احکام مادهواحده بوده که در اسفندماه 1402 تصویب و ابلاغ شده و بخش دوم شامل جداول پیوست در حال حاضر در دست بررسی است. باید توجه داشت که بررسی این دو بخش بهصورت مستقل، امکان تطبیق اعداد و ارقام، طرحها و روند کمّی بودجهریزی در بخش آب را از بین برده است. همچنین درخصوص تعداد طرحهای مربوط به اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای در بخش آب (موضوع جدول 1 پیوست 1 لایحه بودجه) حداقل 545 طرح مربوط به بخش آب میباشد که اعتبارات مربوط به این طرحها نسبت به رقم مصوب در قانون بودجه 1402، از رشد حدود 50 درصدی برخوردار بوده است. نکته قابل نقد در طرحهای مذکور، سال شروع و پایان آنهاست که با توجه به محدودیت اعتبارات، تعدد طرحها و لزوم اولویتبندی آنها، در برخی موارد نیاز به بازبینی و نظارت جدی دارد.
پیشنهادهای مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی
با توجه به تصویب بخش اول لایحه بودجه سال 1403، امکان تغییرات زیادی در قسمت دوم لایحه شامل جداول پیوست، وجود ندارد. بااینوجود، یکی از مسائل قابلتوجه، تعداد زیاد طرحهای عمرانی مربوط به بخش آب است که برخی از آنها بیش از 30 سال از زمان آغاز آنها گذشته و همچنان اعتباراتی به آنها اختصاص داده میشود. با توجه به محدودیت اعتبارات، تعدد طرحها و لزوم اولویتبندی آنها، در برخی موارد نیاز به بازبینی و نظارت جدی وجود دارد. همچنین با توجه به ارائه سنجههای مرتبط با عملکرد هر دستگاه طی جداول جداگانهای در لایحه بودجه سال 1403، در ارتباط با سنجههای مرتبط با عملکرد خروجیهای اصلی دستگاههای سیاستگذار بخش آب، شایان ذکر است که اولاً معیار پیشنهاد سنجههای عملکردی مذکور مشخص نیست و بهنظر میرسد که بعضی از این سنجهها غیرواقعبینانه ارائه شدهاند و از طرفی دیگر ارتباط اهداف کمّی سنجههای عملکردی نظام مدیریت یکپارچه منابع آب (موضوع ماده (37) برنامه هفتم توسعه) با سنجههای پیشنهادی در لایحه بودجه سال 1403 در برخی موارد مشخص نیست. با توجه به این توضیحات، سنجههای عملکردی تعریف شده برای بخش آب، نیازمند بازنگری است و در غیر این صورت با توجه به غیرواقعبینانه بودن این سنجهها، اجرا و تحقق اهداف آنها نیز با خلل همراه خواهد بود.
۱. مقدمه
لایحه بودجه سال 1403 برخلاف سالهای گذشته، در دو بخش احکام بودجهای و جداول بودجهای تدوین شده و طی دو مرحله در مجلس شورای اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است. بخش اول، شامل مادهواحده لایحه بودجه در اسفندماه سال 1402 تصویب و ابلاغ شده است. در بخش اول لایحه بودجه، بندهای مرتبط با بخش آب ذیل تبصره «7» ارائه شده که شامل موضوعاتی ازجمله اعتبارات مربوط به سیستمهای نوین آبیاری، دریافت حقالنظاره و مابهالتفاوت قیمت تکلیفی و تمام شده آب شرب و خدمات فاضلاب بوده است.
جداول پیوست لایحه بودجه شامل اعتبارات طرحهای تملک داراییهای سرمایهای، درآمدها و واگذاری داراییهای سرمایهای و مالی و بودجه شرکتهای دولتی، بانکها و مؤسسات انتفاعی وابسته به دولت نیز در فروردینماه سال 1403 به مجلس شورای اسلامی جهت بررسی و تصویب ارائه شده است.
لایحه بودجه سال 1403 در شرایطی به مجلس شورای اسلامی تقدیم شده است که تا زمان تهیه این گزارش، قانون برنامه هفتم پیشرفت به تصویب نهایی شورای نگهبان نرسیده است. با توجه به اهمیت برنامههای توسعه در جهتدهی به بودجهریزیهای سالیانه، لازم است در بررسی لایحه بودجه سال 1403 بهعنوان اولین سال اجرای برنامه هفتم، احکام و اهداف برنامه نیز مدنظر قرار گرفته و لایحه بودجه بهلحاظ همسویی با برنامه هفتم نیز مورد توجه و بررسی قرار گیرد.
2.احکام برنامه هفتم توسعه و سنجههای مرتبط با بخش آب
بودجه سالیانه رابطه تنگاتنگی با برنامههای توسعه پنجساله دارد و حُسن تدوین آن، برآورد اهداف برنامههای توسعه پنجساله را بهدنبال خواهد داشت. لایحه بودجه سال 1403 در شرایطی به مجلس شورای اسلامی تقدیم شده است که مراحل بررسی و تصویب برنامه هفتم پیشرفت در مجلس به پایان رسیده، اما تا زمان تهیه این گزارش، به تصویب شورای نگهبان نرسیده است. با فرض تصویب و تأیید این قانون توسط شورای نگهبان، مهمترین سند بالادستی موجود همان احکام قانون برنامه هفتم پیشرفت است. اگرچه برخی دیگر از اسناد بالادستی کشور مانند سیاستهای کلی منابع آب، سیاستهای کلی محیط زیست و سیاستهای کلی اصلاح الگوی مصرف نیز بهنوعی به بخش آب مرتبط میشوند و باید در تدوین بودجههای سنواتی مورد توجه قرار گیرند، اما بررسی سوابق حاکی از آن است که عمده مواردی که بهلحاظ بودجهریزی باید مورد توجه قرار گیرد، احکام برنامه هفتم پیشرفت است. در جدول زیر احکام و موضوعات مرتبط با بخش آب که در برنامه هفتم قید شده، آورده شده است.
جدول 1. مواد مرتبط با بخش آب در برنامه هفتم توسعه
|
آدرس ماده/بند |
موضوع |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (۳۳) بند «ت» |
کمک بلاعوض دولت برای اجرای سامانههای نوین آبیاری |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (33) بند «ت» تبصره «۱» |
محاسبه تعرفه آب مصرفی کشتهای گلخانهای در نواحی و شهرکهای کشاورزی و ... به نرخ مصوب فعالیتهای کشاورزی |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (37) |
اهداف کمّی سنجههای عملکردی نظام مدیریت یکپارچه منابع آب
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (38) بند «الف» |
تهیه برنامه اصلاح ساختار و اساسنامههای شرکتهای زیرمجموعه وزارت نیرو |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (38) بند «پ» |
ایجاد سازوکارهای اجرایی لازم برای اجرای برنامه عمل حفاظت و مدیریت تالابها |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (38) بند «ت» |
دریافت عوارض از محصولات و مواد غذایی پرآببر صادراتی |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (38) بند «ث» |
ایجاد بازار مبادله آبهای غیرمتعارف با حفظ کاربری آب و جلوگیری از آلودگی و تخریب خاک توسط وزارت نیرو |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (38) بند «ج» |
لحاظ هزینههای نقدی و غیرنقدی انجام شده توسط خیرین حقیقی و حقوقی در احداث، توسعه و تکمیل طرحهای آبرسانی و اجرای عملیات آبخیزداری و آبخوانداری و احیا و توسعه منابع طبیعی بهعنوان هزینه قابل قبول مالیاتی |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (38) بند «چ» |
تدوین طرح جامع پیشگیری و پایش (کنترل) سیلاب کشور با اولویت حوضههای آبریز با خطرپذیری بالا توسط وزارت نیرو |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (38) بند «چ» تبصره «۱» |
مشخص کردن نقاط گلوگاهی (سازههای تقاطعی فاقد آبگذری لازم برای عبور سیلاب) توسط وزارت نیرو و اقدام جهت رفع انسداد، بهسازی و اصلاح شرایط فنی و هندسی سازههای مذکور توسط وزارتخانههای کشور و راه و شهرسازی |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (38) بند «چ» تبصره «۲» |
انجام فعالیتهای آبخیزداری و آبخوانداری در راستای پیشگیری و مهار سیل توسط سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (38) بند «چ» تبصره «۳» |
الزامی بودن رویکرد مدیریت جامع حوضههای آبریز در ارتقای عملی و کاربردی حفاظت از رودخانهها و مدیریت سیل در کشور |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (38) بند «ح» |
بررسی و اصلاح اهداف طرحهای در دست اجرا توسط وزارتخانههای نیرو و کشاورزی ازجمله طرحهای مربوط به شبکههای آبیاری و زهکشی اصلی و فرعی (مستثنا کردن طرحهای آب ژرف سیستان و بلوچستان از مفاد این بند) |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (38) بند الحاقی |
انجام اقدامات لازم توسط وزارتخانههای نیرو و جهاد کشاورزی برای افزایش حجم آب استحصالی کشور |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (39) «الف» |
تعیین تعرفه مشترکان آب و فاضلاب توسط وزارت نیرو |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (39) «ب» |
تأمین آب مورد نیاز صنایع آببر از پساب و آب نامتعارف و صدور مجوز استفاده از آب متعارف توسط وزارت نیرو بهصورت موقت در شرایط عدم وجود امکان تأمین آب از پساب و یا آب دریا |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (39) «پ» |
هزینهکرد اعتبارات مصوب طرحهای مربوط و منابع داخلی بهصورت کمکهای فنی و اعتباری جهت تکمیل و بهرهبرداری از طرحهای شبکههای اصلی و فرعی آبیاری و زهکشی |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (39) «ث» |
اجرای شبکههای آبیاری نوین برای شرکتهای کشت و صنعت و اراضی آبی بیش از 10 هکتار |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (39) «ج» |
بازتخصیص آب مصرفی صنایع بزرگ توسط وزارت نیرو |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (39) بند الحاقی «1» |
تدوین سند و نقشه راه سیاست (دیپلماسی) آب در چارچوب سیاست (دیپلماسی) کلان کشور توسط وزارت امور خارجه و با همکاری وزارت نیرو و سازمان حفاظت محیط زیست و با هماهنگی شورای عالی امنیت ملی کشور |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (39) بند الحاقی «2» |
تکمیل، تجهیز و ساماندهی شبکه کمّیوکیفی پایش منابع آب کشور توسط وزارت نیرو |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده 39 بند الحاقی «3» |
صفر لحاظ شدن تعرفه آب، برق و گاز مشترکان خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی کشور با رعایت مناطق جغرافیایی تا سقف الگوی مصرف توسط وزارتخانههای نفت و نیرو |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (39) بند الحاقی «۴» |
معافیت افراد تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی کشور و خیرین مسکنساز از پرداخت هزینه صدور پروانه ساختمانی، عوارض شهرداری و دهیاری و هزینه انشعاب آب، فاضلاب، برق و گاز |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (40) بند «الف» |
تجهیز منابع آبی در اختیار دستگاههای اجرایی، نهادهای عمومی غیردولتی، نهادهای انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران و نیروهای مسلح به ابزار اندازهگیری هوشمند استاندارد با همکاری وزارت نیرو |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (40) بند «ب» |
ممنوعیت آبیاری فضای سبز با استفاده از آب شرب در صورت وجود آب جایگزین به تشخیص وزارت نیرو |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (40) بند «پ» |
نصب شمارشگر (کنتور) برای چاههای آب بهمنظور مدیریت (کنترل) اضافه برداشت از منابع آبی و اخذ جریمه برای اضافه برداشتهای صورت گرفته از منابع آب زیرزمینی |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (40) بند «ت» |
به تهیه نظامنامه و استقرار مدیریت مشارکتی آب با ایجاد یا تقویت تشکلهای بهرهبرداران در هریک از آبخوانهای توسط وزارت نیرو واگذاری وظایف تصدیگری وزارت نیرو به تشکلهای موجود با عقد قرارداد |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (40) بند «ج» |
ممنوعیت تردد و فعالیت هرگونه دستگاه حفاری چاه بدون مجوز وزارت نیرو و مسلوبالمنفعه کردن چاههای غیرمجاز حفر شده |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (40) بند «ح» |
ممنوعیت انتقال آب بین 6 حوضه آبریز داخلی برای مصارف غیرشرب |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (40) بند الحاقی «1» |
تکلیف وزارت نیرو جهت تأمین، طراحی و ساخت حداقل هشتاد درصد (80%) از آب شیرینکنهای مورد نیاز استانهای واقع در سواحل خلیج فارس و دریای عمان و دریای خزر را از طریق خرید تضمینی آب شیرین شده |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (40) بند الحاقی «2» |
انجام مطالعات، تمهیدات و اقدامات لازم برای پایدار کردن شرایط دریای خزر توسط دولت |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ماده (41) |
ممنوعیت رهاسازی آب آلوده و آلوده کردن منابع آب سطحی و زیرزمینی |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
مأخذ: [1].
۳. احکام مرتبط با بخش آب در مادهواحده قانون بودجه سال 1403 (بخش اول لایحه)
همانگونه که در بخشهای قبل نیز اشاره شد، لایحه بودجه سال 1403 در دو بخش شامل احکام و جداول پیوست در دو بازه زمانی مجزا جهت بررسی و تصویب در اختیار مجلس شورای اسلامی قرار گرفته است. بخش اول، شامل مادهواحده و تبصرههای مربوطه، پس از تصویب در مجلس و تأیید شورای نگهبان بهعنوان بخش اول قانون بودجه سال 1403 در اواخر اسفندماه سال گذشته ابلاغ شد.
در رابطه با احکام مربوط به بخش آب در بخش اول لایحه بودجه سال 1403، در مقایسه با قانون بودجه سال 1402 و سالهای پیشین بسیار محدود شده است. بهغیر از برخی از احکام مندرج در قوانین بودجه سنوات گذشته که ماهیت غیربودجهای داشته و از لایحه پیشنهادی حذف شدهاند، موارد متعددی از احکام بودجهای نیز در لایحه بودجه سال 1403 حذف شده و مغفول مانده است. همچنین موارد متعددی از احکام برنامه هفتم توسعه نیز ماهیت بودجهای داشته و بهنظر میرسد الزامات اجرایی شدن آنها از طریق اختصاص اعتبار در لایحه بودجه سال 1403 که اولین سال اجرای برنامه هفتم توسعه خواهد بود، باید لحاظ شود؛ اما متأسفانه بسیاری از این موارد نیز نادیده گرفته شده است. البته ذکر این نکته ضروری است که الزاماً لحاظ تمامی موارد و احکام برنامه هفتم توسعه در لایحه بودجه سال 1403 نیز امکانپذیر نبوده (مانند منوط کردن اجرای یک حکم به آییننامه اجرایی) و شروع اجرا و تعیین ابعاد برخی از احکام در بازههای زمانی مشخص شده در آینده خواهد بود؛ لذا پیشبینی برنامه اعتبارات مورد نیاز آنها متناسب با زمان اجرای آنها در آینده الزامی است. در ادامه این بخش، محتوای بندهای مرتبط با بخش آب که ذیل تبصره «۷» بخش اول قانون بودجه سال 1403 آمده است، مرور میشود [2].
تبصره «7»
الف) دولت مکلف است معادل هشتادوپنج درصد (۸۵%) از اعتبار طرحهای ذیل «برنامه توسعه زیرساختهای آب و خاک کشاورزی» مشتملبر طرحهای سامانههای آبیاری نوین، بازسازی و نوسازی قنوات و احداث سدهای معیشتی انتقال آب از طریق لوله به مزارع و «برنامه عرضه آب (استانی)» منوط به تأمین باقیمانده بهصورت نقدی یا تأمین کارگر و مصالح یا کارکرد وسایل راهسازی و نقلیه یا تهاتر زمین و یا نصب شمارشگر (کنتور) هوشمند بر روی چاه دارای پروانه بهرهبرداری را بهعنوان سهم کمک بلاعوض دولت تأمین و پرداخت نماید. سهم دولت در اجرای عملیات آب و خاک که جنبه عمومی دارند، تا صددرصد (۱۰۰%) تعیین میشود.
آییننامه اجرایی تعیین سهم دولت در اجرای طرحهای مذکور برای موارد مختلف، در راستای تشویق یکپارچهسازی اراضی خرد و همچنین رعایت الگوی کشت بهینه، توسط وزارت جهاد کشاورزی تهیه میشود و بهتصویب هیئتوزیران میرسد.
ب) در اجرای بند «ب» ماده (۳۳) قانون توزیع عادلانه آب مصوب 1361/12/16 با اصلاحات و الحاقات بعدی و برای حفظ و صیانت از آبخوانهای کشور، شرکتهای آب منطقهای استانی و سازمان آب و برق خوزستان مکلفند با توجه به شرایط اقتصادی و اقلیمی مناطق مختلف کشور از چاههای مجاز فاقد و دارای شمارشگر (کنتور) هوشمند، عوارضی بهشرح زیر دریافت و بهحساب ردیف درآمدی مربوط نزد خزانهداری کل کشور واریز نمایند. معادل مبلغ واریزی پس از مبادله موافقتنامه از محل ردیف هزینهای ذیربط در جدول شماره (9) این قانون با نسبت برابر به وزارتخانههای جهاد کشاورزی و نیرو جهت شمارشگر(کنتور)گذاری هوشمند، برنامههای تعادلبخشی، آبخیزداری و اجرای طرحهای افزایش بهرهوری آب پرداخت میگردد.
وزارت نیرو مکلف است از درآمدهای این محل، شمارشگر(کنتور)های هوشمند برای چاههای آب دارای مجوز در مناطقی که با تأیید کارگروه سازگاری با کمآبی استان، آبدهی آنها کمتر از نسبت مجاز حجم به زمان (دبی) مجاز مندرج در پروانه میباشد، تأمین و نصب نماید. برداشت بیشتر از ظرفیت پروانه بهرهبرداری، بهعنوان برداشت غیرمجاز تلقی شده و طبق شرایط چاههای غیرمجاز بهشرح زیر، برخورد خواهد شد.
میزان جریمه مربوط به برداشت آب از چاههای غیرمجاز حداکثر تا پایان اولین فصل کشت در صورت رعایت الگوی کشت ابلاغی یا کشت محصولات اساسی کشاورزی و راهبردی (استراتژیک) کشور بهازای هر مترمکعب حداکثر مبلغ شش هزار (۶۰۰۰) ریال و در غیر این صورت بهازای هر مترمکعب آب مبلغ دوازده هزار (۱۲،۰۰۰) ریال تعیین میشود که متناسب با اُفت سفره و حجم کسری مخزن سفره که حسب دستورالعمل ابلاغی توسط وزارت نیرو مشخص میشود دریافت و به ردیف درآمدی مربوط در جدول شماره (۵) این قانون نزد خزانهداری کل واریز میشود و با نسبت برابر به وزارتخانههای جهاد کشاورزی و نیرو جهت شمارشگر(کنتور)گذاری هوشمند، برنامههای تعادلبخشی، آبخیزداری و اجرای طرحهای افزایش بهرهوری آب پرداخت میگردد. پس از اتمام زمان مذکور، وزارت نیرو مکلف است نسبت به انسداد چاههای غیرمجاز (اعم از کشاورزی و غیرکشاورزی) اقدام نماید؛ بهنحوی که تا پایان سال ۱۴۰۳ حداقل ده درصد (10%) از چاههای مذکور مسلوبالمنفعه شوند. وزارت نیرو مکلف است با همکاری وزارتخانههای جهاد کشاورزی و صنعت، معدن و تجارت، پس از تعیین تکلیف چاههای فاقد پروانه و نصب شمارشگر(کنتور)های حجمی بهمنظور جلوگیری از اضافه برداشت آب تا پایان سال نسبت به تعدیل پروانه چاهها در هر دشت با رعایت مواد (۱۸)، (۱۹)، (۲۰)، (۲۶) و (۴۴) قانون توزیع عادلانه آب، اقدام نماید. دولت موظف است همزمان برنامهریزی لازم جهت فراهم نمودن سازوکارهای معیشت جایگزین برای متضررین تعدیل پروانه، بهنحو مقتضی اقدام نماید.
آییننامه اجرایی این بند مشتملبر الگوی مصرف آب محصولات کشاورزی برای مناطق و اقلیمهای مختلف و سازوکار مسلوبالمنفعه کردن چاههای غیرمجاز و چاههای مجاز در اماکن با کاربری غیرمجاز و اقدامات جبرانی برای بهرهبرداران از این چاهها، مانند اعطای کمکهای فنی- اعتباری به کشاورزان و ایجاد اشتغال سازگار با تغییر اقلیم و تابآور برای آنها توسط وزارت جهاد کشاورزی با همکاری وزارت نیرو تدوین و بهتصویب هیئتوزیران میرسد.
وزارتخانههای نیرو و جهاد کشاورزی مکلفند گزارش تفصیلی عملکرد این بند را هر ششماه یکبار به کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست مجلس شورای اسلامی ارسال نمایند.
ج) به دولت اجازه داده میشود مابهالتفاوت قیمت تکلیفی و قیمت تمام شده فروش هر مترمکعب آب و دفع فاضلاب را (پس از تأیید سازمان حسابرسی بهعنوان بازرس قانونی) با بدهی طرحهای تملک داراییهای سرمایهای به بهرهبرداری رسیده شرکتهای زیرمجموعه وزارت نیرو موضوع ماده (۳۲) قانون برنامه و بودجه کشور مصوب 1351/12/10 با اصلاحات و الحاقات بعدی از محل ردیف درآمدی و ردیف هزینهای ذیربط در جدول شماره (۹) بهصورت جمعی- خرجی با اعمال حساب نزد خزانهداری کل کشور تسویه کند. شرکتهای ذیربط مکلفند؛ تسویهحساب را در صورتهای مالی خود اعمال کنند. سرمایه شرکتهای مذکور معادل بدهی تسویه شده ناشی از اجرای این حکم افزایش مییابد.
4.بررسی اعتبارات مختلف مرتبط با بخش آب در جداول لایحه بودجه سال 1403 (بخش دوم لایحه)
۴-1. منابع بودجه و اعتبارات دستگاههای اجرایی سیاستگذار مرتبط با بخش آب
در جدول 5 پیوست جداول کلان لایحه بودجه سال 1403، منابع درآمدی مرتبط با دستگاههای مختلف آورده شده است که در این بخش، موارد مرتبط با بخش آب احصا شده و مورد بررسی قرار میگیرد.
جدول 2. منابع مرتبط با بخش آب در لایحه بودجه سال 1403 (موضوع جدول 5 پیوست جداول کلان لایحه بودجه)(میلیون ریال)
|
کد ردیف درآمدی |
عنوان ردیف درآمدی |
عمومی |
اختصاصی |
جمع |
||||||
|
ملی |
استانی |
جمع |
ملی |
استانی |
جمع |
ملی |
استانی |
جمع |
||
|
130103 |
سود سهام ابرازی (50 درصد سود ویژه و سود سهم دولت- علیالحساب سال جاری) کلیه شرکتهای دولتی تابعه وزارت نیرو |
2,356,351 |
0 |
2,356,351 |
0 |
0 |
0 |
2,356,351 |
0 |
2,356,351 |
|
130427 |
درآمد حاصل از واریز تا 7 درصد درآمدهای شرکتهای زیرمجموعه وزارت نیرو |
0 |
0 |
0 |
30,000,000 |
0 |
30,000,000 |
30,000,000 |
0 |
30,000,000 |
|
140191 |
درآمد حاصل از اجرای طرحهای مهار و تنظیم آبهای مرزی و مشترک |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
150141 |
درآمد حاصل از افزایش بهای تعرفه هر مترمکعب فروش آب شرب شهری برای مشترکان پرمصرف آب (موضوع بند «ر» ماده (72) قانون جوانی جمعیت( |
10,000,000 |
0 |
10,000,000 |
0 |
0 |
0 |
10,000,000 |
0 |
10,000,000 |
|
160104 |
حق اشتراک برداشت جدید آب موضوع ماده (63) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت |
800,000 |
0 |
800,000 |
0 |
0 |
0 |
800,000 |
0 |
800,000 |
|
160112 |
درآمد حاصل از برداشت آب از آبخوانها |
5,000,000 |
0 |
5,000,000 |
0 |
0 |
0 |
5,000,000 |
0 |
5,000,000 |
|
160194 |
درآمد حاصل از افزایش تعرفه آب و برق مصرفی کشت برنج خارج از استانهای گیلان و مازندران |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
160215 |
عوارض از بابت آب شرب بهازای هر مترمکعب 3000 ریال و از بابت آب صنایع آببر بهازای هر مترمکعب 20000 ریال جهت خرید تضمینی آب و پساب |
1,000 |
0 |
1,000 |
0 |
0 |
0 |
1,000 |
0 |
1,000 |
|
310404 |
منابع حاصل بابت تسویه بدهی ماده 32 قانون برنامه و بودجه شرکتهای دولتی بخش آب و دفع فاضلاب به دولت- (جمعی- خرجی)1 (موضوع بند «پ» تبصره «۷»)) |
40,000 |
0 |
40,000 |
0 |
0 |
0 |
40,000 |
0 |
40,000 |
مأخذ: [3].
درخصوص وضعیت درآمدی بخش آب وزارت نیرو، از محل اخذ جریمه اضافه برداشت از منابع آب زیرزمینی 5،000،000 میلیون ریال و درآمد حاصل از واریز 7 درصد درآمدهای شرکتهای زیرمجموعه وزارت نیرو 30،000،000 میلیون ریال در نظر گرفته شده است. نکته حائز اهمیت در جدول فوق آن است که بهرغم تخصیص اعتبارات فراوان به طرحهای مهار و تنظیم آبهای مرزی و مشترک و گذشت چندین سال از آخرین فرصت اختصاصیافته برای تکمیل و بهرهبرداری از این طرحها، همچنان به مرحله بهرهبرداری نهایی و درآمدزایی نرسیدهاند و برای این طرحها درآمدی در نظر گرفته نشده است.
در ادامه اعتبارات وزارت نیرو و شرکتها، مؤسسات و سازمانهای تابعه آن، براساس اطلاعات مندرج در جدول 7 پیوست جداول کلان لایحه بودجه مورد بررسی قرار میگیرد.
جدول 3. اعتبارات دستگاههای اجرایی ذیل دستگاههای سیاستگذار در بخش آب در
لایحه بودجه سال 1403 (موضوع جدول 7 پیوست جداول کلان لایحه بودجه)(میلیون ریال)
|
اختصاصی 1403 |
اختصاصی 1402 |
تملک 1403 |
تملک 1402 مصوب |
هزینهای 1403 |
هزینهای 1402 مصوب |
عنوان دستگاه اصلی/ اجرایی |
شماره طبقهبندی دستگاه اجرایی |
شماره طبقهبندی دستگاه اصلی |
|
89,663,636 |
42,050,000 |
480,726,237 |
309,470,590 |
11,384,093 |
7,613,594 |
وزارت نیرو |
143500 |
143500 |
|
30,050,000 |
50,000 |
19,354,167 |
403,000 |
6,211,775 |
3,597,980 |
وزارت نیرو |
143500 |
143500 |
|
200,000 |
150,000 |
260,000 |
120,000 |
507,740 |
393,559 |
مؤسسه تحقیقات آب |
143520 |
143500 |
|
|
- |
500,000 |
- |
430,000 |
0 |
سازمان توسعه و بهرهبرداری فناوریهای نوین آبهای جوی |
143530 |
143500 |
|
- |
- |
171,728,205 |
131,488,215 |
0 |
0 |
شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، مادرتخصصی |
216500 |
143500 |
|
- |
- |
237,866,785 |
130,007,865 |
0 |
0 |
شرکت مادرتخصصی مدیریت منابع آب ایران |
219700 |
143500 |
|
- |
- |
42,230,080 |
41,275,010 |
0 |
0 |
شرکت سهامی توسعه منابع آب و نیروی ایران |
219800 |
143500 |
مآخذ: [3 و 4].
اعتبارات هزینهای وزارت نیرو در لایحه بودجه سال 1403 نسبت به رقم مصوب در قانون بودجه سال 1402، نزدیک به 50 درصد رشد داشته و از 7،613،594 میلیون ریال در سال 1402 به 11،384،093 میلیون ریال در سال 1403 رسیده است. اعتبارات طرحهای تملک داراییهای سرمایهای بخش آب نیز با رشد 55 درصدی از 309،470،590 میلیون ریال در سال 1402 به 480،726،237 میلیون ریال در لایحه بودجه سال 1403 رسیده است. بیشترین اعتبارات طرحهای تملک داراییهای سرمایهای در بین شرکتها و مؤسسات تابعه وزارت نیرو، مربوط به شرکتهای مادرتخصصی مهندسی آب و فاضلاب کشور و مدیریت منابع آب ایران است. اعتبارات مربوطه برای شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور در لایحه بودجه سال 1403 نسبت به سال 1402، حدود 30 درصد و برای شرکت مدیریت منابع آب ایران حدود 83 درصد رشد داشته است.
4-2. اعتبارات ردیفهای متفرقه مرتبط با بخش آب
جدول 4 اعتبارات مرتبط با بخش آب در ردیفهای متفرقه لایحه بودجه (جدول 7-1 پیوست جداول کلان لایحه بودجه) سال 1403 را نشان میدهد. بر این اساس، اعتبار هزینهای و تملک داراییهای سرمایهای بهترتیب معادل 1،000 و 159،665،000 میلیون ریال برای برخی از برنامهها و طرحهای بخش آب در ردیفهای متفرقه لایحه لحاظ شده است.
جدول 4. اعتبارات ردیفهای متفرقه مرتبط با بخش آب در لایحه بودجه سال 1403
(موضوع جدول 7-1 پیوست جداول کلان لایحه بودجه) (میلیون ریال)
|
شماره طبقهبندی مصوب 1402 |
شماره طبقهبندی |
کد دستگاه |
عنوان دستگاه |
موضوع |
لایحه 1403 |
||
|
هزینهای |
تملک داراییهای سرمایهای |
جمع کل |
|||||
|
520001 |
3 |
143500 |
وزارت نیرو |
تأمین زیرساخت مسکن |
0 |
8,000,000 |
8,000,000 |
|
530077 |
98 |
143500 |
وزارت نیرو |
احداث و تکمیل طرحهای نیمهتمام مهار، تأمین و انتقال آب و طرحهای برقابی کشور از محل انتشار اوراق مالی اسلامی |
0 |
80,000,000 |
80,000,000 |
|
|
99 |
143500 |
وزارت نیرو |
وزارت نیرو- مابهالتفاوت قیمت تکلیفی و قیمت تمام شده فروش هر مترمکعب آب و دفع فاضلاب موضوع بند «پ» تبصره «۷» جمعی- خرجی |
1,000 |
0 |
1,000 |
|
530081 |
123 |
151000 |
وزارت نیرو |
وزارت نیرو- اعتبارات موضوع بند «ت» ماده (37) قانون برنامه هفتم موضوع عوارض صادراتی محصولات آببر جهت اجرای الگوی کشت |
0 |
2,100,000 |
2,100,000 |
|
530007 |
154 |
219700 |
شرکت مادرتخصصی مدیریت منابع آب ایران |
اجرای طرحهای عمرانی مربوط به اولویت نگهداری و مرمت سازههای آبی در دست بهرهبرداری توسط شرکتهای سهامی آب منطقهای و سازمان آب و برق خوزستان از محل حق اشتراک برداشت جدید آب (ماده (63) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت) |
0 |
660,000 |
660,000 |
|
530026 |
155 |
219700 |
شرکت مادرتخصصی مدیریت منابع آب ایران |
ساماندهی رودخانههای کشور از محل درآمد حاصل از مازاد مصالح رودخانهای (موضوع مازاد درآمد قرارداد مزایده بهرهبرداری از مصالح مازاد رودخانهای بین شرکتهای آب منطقهای و سازمان آب و برق خوزستان و پیمانکاران و بهرهبرداران شن و ماسه دارای صلاحیت بهشرط واریز حقوق دولتی و رعایت ملاحظات محیط زیستی) |
0 |
100,000 |
100,000 |
|
530035 |
156 |
219700 |
شرکت مادرتخصصی مدیریت منابع آب ایران |
اجرای طرحهای تعادلبخشی و تغذیه مصنوعی آبهای زیرزمینی و کمکهای فنی و اعتباری برای نصب کنتور هوشمند حجمی آب (ماده (57) قانون الحاق موادی به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت) |
0 |
145,000 |
145,000 |
|
530042 |
157 |
219700 |
شرکت مادرتخصصی مدیریت منابع آب ایران |
تعادلبخشی، آبخیزداری و اجرای طرحهای افزایش بهرهوری آب (بند «ب» تبصره «۷») |
0 |
1,500,000 |
1,500,000 |
|
550055 |
2 |
101052 |
معاونت علمی و فناوری رئیسجمهور |
مطالعات و اکتشاف آبهای ژرف- با اولویت زابل و طبس |
0 |
2,000,000 |
2,000,000 |
|
550025 |
73 |
143500 |
وزارت نیرو |
تقویت اعتبارات طرحهای فاضلاب شهرهای دارای تنش و مشارکت با خیرین برای آبرسانی به روستاهای دارای تنش |
0 |
750,000 |
750,000 |
|
550002 |
74 |
143500 |
وزارت نیرو |
تأمین آب، آبرسانی اضطراری به شهرها و روستاها با اولویت مشارکت بخش غیردولتی و جبران حقابههای قانونی منتقل شده به بخش شرب |
0 |
61,600,000 |
61,600,000 |
|
550121 |
75 |
143500 |
وزارت نیرو |
بازسازی و مرمت آببندان، هوتک و سردهنهها و دیوارهسازی رودخانهها50) درصد از طریق وزارت نیرو و 50 درصد از طریق وزارت جهاد کشاورزی) |
0 |
2,500,000 |
2,500,000 |
|
550090 |
76 |
143530 |
سازمان توسعه و بهرهبرداری فناوریهای نوین آبهای جوی |
وزارت نیرو- سازمان توسعه و بهرهبرداری فناوریهای نوین آبهای جوی |
0 |
60,000 |
60,000 |
|
550033 |
103 |
219700 |
شرکت مادرتخصصی مدیریت منابع آب ایران |
ساماندهی رودخانه کشف رود |
0 |
250,000 |
250,000 |
|
جمع |
1,000 |
159،665،000 |
159،666،000 |
||||
مأخذ: [3].
در ردیفهای متفرقه مربوط به بخش آب، بیشترین اعتبار پیشبینی شده مربوط به موضوع «احداث و تکمیل طرحهای نیمهتمام مهار، تأمین و انتقال آب و طرحهای برقابی کشور از محل انتشار اوراق مالی اسلامی» با اعتباری بالغبر 80،000،000 میلیون ریال و بعد از آن اعتبارات مربوط به «تأمین آب، آبرسانی اضطراری به شهرها و روستاها» و معادل 61،600،000 میلیون ریال است. همچنین مبلغ 1،500،000 میلیون ریال برای «تعادلبخشی، آبخیزداری و اجرای طرحهای افزایش بهرهوری آب (بند «ب» تبصره «7»)» در جدول اعتبارات ردیفهای متفرقه لحاظ شده است. اعتبارات مربوط به «مطالعات و اکتشاف آبهای ژرف- با اولویت زابل و طبس» نیز 2،000،000 میلیون ریال و دستگاه مربوطه معاونت علمی و فناوری رئیسجمهور در نظر گرفته شده است.
4-3. اعتبارات تملکداراییهای سرمایهای مرتبط با بخش آب
اعتبارات طرحهای تملک داراییهای سرمایهای مربوط به بخش آب که از جدول 1 پیوست 1 لایحه بودجه سال 1403 احصا شده است، در قالب جدول زیر ارائه میشود.
جدول 5. مجموع اعتبارات طرحهای تملک داراییهای سرمایهای دستگاههای اجرایی
بخش آب در لایحه بودجه 1403 (موضوع جدول 1 پیوست 1 لایحه بودجه) (میلیون ریال)
|
درصد رشد |
برآورد 1403 |
مصوب 1402 |
|
51 |
444,608,560 |
293,567,070 |
مآخذ: [3 و 4].
بررسی اعتبارات طرحهای تملک داراییهای سرمایهای مربوط به بخش آب در لایحه بودجه سال 1403 حاکی از رشد 51 درصدی این اعتبارات نسبت به سال 1402 است که عمده این اعتبارات نیز همانند سالهای گذشته مربوط به برنامههایی مانند آبرسانی، سدسازی، ساختمان شبکه آبیاری و زهکشی، انتقال آب، ساماندهی رودخانهها، ساخت تونل، ایجاد تأسیسات فاضلاب و مجتمعهای آبرسانی روستایی است. این اعتبارات جهت اجرای طرحهای عمرانی مربوطه در اختیار وزارت نیرو و شرکتهای تابعه ازجمله شرکت مادرتخصصی مدیریت منابع آب ایران، شرکت مادرتخصصی مهندسی آب و فاضلاب کشور، مؤسسه تحقیقات آب، شرکت سهامی توسعه منابع آب و نیروی ایران و سازمان توسعه و بهرهبرداری فناوریهای نوین آبهای جوی قرار گرفته است. شایان ذکر است با توجه به تغییرات ایجاد شده در نگارش لایحه بودجه سال 1403، اطلاعات مربوط به طرحهای تملک داراییهای سرمایهای بخش آب، از جدول 1 پیوست 1 لایحه بودجه احصا شده است. نظر به اینکه همانند سنوات گذشته سرجمع این اعتبارات در جداول پیوست بودجه ارائه نشده، احتمال وجود اندکی مغایرت در ارقام ارائه شده قابل پیشبینی خواهد بود.
نکته حائز اهمیت درخصوص طرحهای مربوط به بخش آب، مندرج در جدول 1 پیوست 1 لایحه بودجه، سال آغاز و پایان طرحهای عمرانی تعریف شده است. بدین معنا که در مواردی بهرغم اینکه بیش از 40 سال از زمان آغاز این طرحها میگذرد، اما همچنان به اتمام نرسیده و مشمول دریافت اعتبار هستند و بهنظر میرسد صرف وجود ردیف در قوانین بودجه سالیان قبل، موجب تکرار چندینساله آنها در قوانین بودجه سنواتی شده است. درخصوص مواردی از این قبیل لازم است برنامههای دستگاههای اجرایی مبنیبر زمانبندی اتمام این طرحها و پروژهها تدوین و در اختیار مجلس شورای اسلامی بهعنوان عالیترین نهاد نظارتی کشور قرار گیرد.
4-4. اعتبارات مرتبط با شرکتهای دولتی بخش آب
در بخش دوم لایحه بودجه سال 1403، بودجه شرکتهای دولتی در قالب پیوست 3 ارائه شده است. در لایحه بودجه سال 1403 اعتبارات مربوط به 30 شرکت آب منطقهای استانی، شرکت سهامی سازمان آب و برق خوزستان، شرکت مادرتخصصی مهندسی آب و فاضلاب کشور، شرکت مادرتخصصی مدیریت منابع آب ایران و شرکت سهامی توسعه منابع آب و نیروی ایران به تفکیک و بهشرح جدول زیر ارائه شده است.
جدول 6. اعتبارات شرکتهای دولتی مرتبط با بخش آب در لایحه بودجه 1403
(موضوع جدول امور اقتصادی پیوست سه لایحه بودجه) (میلیون ریال)
|
هزینههای سرمایهای از محل منابع داخلی |
طرحهای تملک داراییهای سرمایهای |
هزینه |
درآمد |
نام شرکت |
شماره طبقهبندی |
|
|
سهم منابع داخلی |
سهم منابع عمومی دولت |
|||||
|
915,000 |
3,900,000 |
1,000 |
11,093,969 |
11,093,969 |
شرکت سهامی آب منطقهای تهران |
210000 |
|
1,152,000 |
313,000 |
1,000 |
6,521,173 |
6,521,173 |
شرکت سهامی آب منطقهای فارس |
210500 |
|
1,603,000 |
3,250,000 |
1,000 |
11,769,705 |
11,769,705 |
شرکت سهامی آب منطقهای اصفهان |
211000 |
|
670,000 |
900,000 |
1,000 |
5,296,135 |
5,296,135 |
شرکت سهامی آب منطقهای خراسان رضوی |
211500 |
|
154,000 |
100,000 |
1,000 |
2,548,067 |
2,548,067 |
شرکت سهامی آب منطقهای کرمانشاه |
212500 |
|
330,000 |
80,000 |
1,000 |
4,522,568 |
4,522,568 |
شرکت سهامی آب منطقهای کرمان |
213000 |
|
196,000 |
0 |
0 |
1,709,957 |
1,709,957 |
شرکت سهامی آب منطقهای سیستان و بلوچستان |
213500 |
|
346,000 |
0 |
0 |
1,849,641 |
1,849,641 |
شرکت سهامی آب منطقهای هرمزگان |
214000 |
|
10,337,425 |
8,481,930 |
1,000 |
70,984,879 |
70,984,879 |
شرکت سهامی سازمان آب و برق خوزستان |
214500 |
|
183,000 |
135,000 |
1,000 |
3,781,606 |
3,781,606 |
شرکت سهامی آب منطقهای آذربایجان غربی |
216000 |
|
140,000 |
0 |
171,728,205 |
1,607,900 |
1,627,900 |
شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، مادرتخصصی |
216500 |
|
367,000 |
250,000 |
1,000 |
4,083,337 |
4,083,337 |
شرکت سهامی آب منطقهای گیلان |
218500 |
|
85,000 |
30,000 |
1,000 |
3,035,722 |
3,035,722 |
شرکت سهامی آب منطقهای مازندران |
219000 |
|
726,800 |
400,000 |
1,000 |
6,573,791 |
6,573,791 |
شرکت سهامی آب منطقهای آذربایجان شرقی |
219500 |
|
835,000 |
800,000 |
1,000 |
4,285,816 |
4,285,816 |
شرکت سهامی آب منطقهای یزد |
219600 |
|
360,000 |
0 |
237,866,785 |
7,728,661 |
7,728,661 |
شرکت مادرتخصصی مدیریت منابع آب ایران |
219700 |
|
900,000 |
21,811,764 |
42,730,080 |
31,210,975 |
31,210,975 |
شرکت سهامی توسعه منابع آب و نیروی ایران |
219800 |
|
270,000 |
150,000 |
1,000 |
1,753,041 |
1,753,041 |
شرکت سهامی آب منطقهای زنجان |
219900 |
|
90,000 |
0 |
0 |
1,281,237 |
1,281,237 |
شرکت سهامی آب منطقهای لرستان |
294920 |
|
191,000 |
50,000 |
1,000 |
1,312,726 |
1,312,726 |
شرکت سهامی آب منطقهای خراسان شمالی |
294930 |
|
184,000 |
50,000 |
1,000 |
1,040,459 |
1,040,459 |
شرکت سهامی آب منطقهای خراسان جنوبی |
294940 |
|
778,000 |
20,000 |
1,000 |
1,503,834 |
1,503,834 |
شرکت سهامی آب منطقهای کهگیلویه و بویراحمد |
294950 |
|
745,000 |
150,000 |
1,000 |
1,805,478 |
1,805,478 |
شرکت سهامی آب منطقهای قزوین |
294960 |
|
990,000 |
80,000 |
1,000 |
1,516,200 |
1,516,200 |
شرکت سهامی آب منطقهای قم |
294970 |
|
467,000 |
42,000 |
1,000 |
1,198,044 |
1,198,044 |
شرکت سهامی آب منطقهای سمنان |
294980 |
|
587,000 |
100,000 |
1,000 |
2,274,399 |
2,274,399 |
شرکت سهامی آب منطقهای مرکزی |
294990 |
|
522,000 |
30,000 |
1,000 |
1,245,166 |
1,245,166 |
شرکت سهامی آب منطقهای چهارمحال و بختیاری |
295000 |
|
410,000 |
83,000 |
1,000 |
1,881,993 |
1,881,993 |
شرکت سهامی آب منطقهای بوشهر |
295010 |
|
162,000 |
70,000 |
1,000 |
1,496,082 |
1,496,082 |
شرکت سهامی آب منطقهای ایلام |
295020 |
|
64,000 |
38,000 |
1,000 |
1,235,995 |
1,235,995 |
شرکت سهامی آب منطقهای کردستان |
295030 |
|
147,000 |
50,000 |
1,000 |
1,328,038 |
1,328,038 |
شرکت سهامی آب منطقهای همدان |
295040 |
|
33,000 |
65,000 |
1,000 |
1,066,166 |
1,066,166 |
شرکت سهامی آب منطقهای گلستان |
295050 |
|
1,022,000 |
110,000 |
1,000 |
4,223,986 |
4,223,986 |
شرکت سهامی آب منطقهای اردبیل |
295060 |
|
765,000 |
0 |
0 |
2,093,850 |
2,093,850 |
شرکت سهامی آب منطقهای البرز |
295380 |
مأخذ: [3].
در بین شرکتهای استانی، شرکت سهامی سازمان آب و برق خوزستان با 70،984،879 میلیون ریال و پس از آن شرکت آب منطقهای اصفهان با 11,769,705 میلیون ریال، بیشترین میزان درآمد و شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی با 1،040،459 میلیون ریال کمترین درآمد را دارا هستند. در زمینه تملک داراییهای سرمایهای نیز شرکت آب و برق خوزستان با 8،482،930 میلیون ریال و پس از آن شرکت آب منطقهای تهران با 3,901,000 میلیون ریال از محل منابع عمومی و منابع داخلی بیشترین مقدار اعتبارات را داراست. درخصوص شرکتهای مادرتخصصی تابعه وزارت نیرو، اعتبارات طرحهای تملک داراییهای سرمایهای، برای شرکت مدیریت منابع آب ایران 237،866،785 میلیون ریال و برای شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور 171،728،205 میلیون ریال از محل منابع عمومی دولت اعتبار در نظر گرفته شده است.
5.تحلیل کارشناسی و جمعبندی
برخلاف روال سالهای گذشته، لایحه بودجه سال 1403 بهصورت دومرحلهای به مجلس شورای اسلامی ارائه شده است. در مرحله اول احکام مادهواحده و سقفهای کلان منابع و مصارف و در مرحله دوم نیز جداول و پیوستهای تفصیلی مورد بررسی قرار میگیرند. همچنین در احکام درج شده در مادهواحده لایحه بودجه سال 1403 در بخش آب، موارد مربوط به بخش آب نسبت به سالهای گذشته بهشدت تقلیل یافته است. ازجمله موارد محذوف (بهعنوان مثال نسبت به قانون بودجه سال 1402) میتوان به موضوع ساماندهی و مدیریت رودخانهها، انتقال آب و شیرینسازی و تأمین آب شرب از دریا اشاره کرد.
در بخش درآمدی، منابع اعتبارات بخش آب در جداول تفصیلی در دو بخش ردیفهای درآمدی (موضوع جدول 5 پیوست جداول کلان لایحه بودجه) و اعتبارات دستگاههای اجرایی ذیل دستگاههای سیاستگذار در بخش آب در لایحه بودجه سال 1403 (موضوع جدول 7 پیوست جداول کلان لایحه بودجه) ارائه شده است. منابع درآمدی حاصل از این جداول بهترتیب 48،197،351 و 89،663،636 میلیون ریال است. همچنین شایان ذکر است که براساس این جداول اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای مربوط به دو دستگاه مهم ذیل بخش آب، شرکتهای مادرتخصصی مهندسی آب و فاضلاب کشور و مدیریت منابع آب ایران، در لایحه بودجه سال 1403 بهترتیب معادل 30 و 83 درصد رشد داشته است.
در لایحه بودجه سال 1403، اعتبارات قابل قبولی برای بخش آب از ردیفهای متفرقه (موضوع جدول 7-1 پیوست جداول کلان لایحه بودجه) لحاظ شده است. برخی از طرحهای مهم ذیل این جدول و اعتبار مربوط به آن عبارتند از: اعتبار تملک احداث و تکمیل طرحهای نیمهتمام مهار، تأمین و انتقال آب و طرحهای برقابی کشور از محل انتشار اوراق مالی اسلامی (معادل 80,000,000 میلیون ریال)، اعتبار تملک تأمین آب، آبرسانی اضطراری به شهرها و روستاها با اولویت مشارکت بخش غیردولتی و جبران حقابههای قانونی منتقل شده به بخش شرب (معادل 61,600,000 ریال) و اعتبار تملک مطالعات و اکتشاف آبهای ژرف- با اولویت زابل و طبس (معادل 2,000,000 ریال).
درخصوص تعداد طرحهای مربوط به اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای در بخش آب (موضوع جدول 1 پیوست 1 لایحه بودجه) حداقل 545 طرح مربوط به بخش آب است که برای طرحهای مذکور در لایحه 1403 اعتباری برابر حدود 444،000،000 میلیون ریال لحاظ شده است که نسبت به رقم مصوب در قانون بودجه 1402، از رشد حدود 50 درصدی برخوردار میباشد. نکته قابل نقد در طرحهای مذکور، سال شروع و پایان آنهاست که با توجه به محدودیت اعتبارات، تعدد طرحها و لزوم اولویتبندی آنها، در برخی موارد نیاز به بازبینی و نظارت جدی دارد.
در لایحه بودجه سال 1403، سنجههای مرتبط با عملکرد هر دستگاه نیز طی جداول جداگانهای ارائه شدهاند. همچنین در ارتباط با بخش آب سنجههای مذکور در جدول 7 ارائه گردیدهاند. در ارتباط با سنجههای مرتبط با عملکرد خروجیهای اصلی دستگاههای سیاستگذار بخش آب، شایان ذکر است که اولاً معیار پیشنهاد سنجههای عملکردی مذکور مشخص نیست و بهنظر میرسد که بعضی از این سنجهها غیرواقعبینانه ارائه شدهاند. بهعنوان مثال، معیار پیشنهاد سنجههای احیا و تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی و کاهش مصرف از این منابع (کاهش برداشت) به میزان 3 میلیارد مترمکعب و همچنین افزایش جمعیت تحت پوشش خدمات جمعآوری و تصفیه بهداشتی فاضلاب شهرهای اولویتدار به میزان 5 درصد مشخص نیست. ثانیاً، ارتباط اهداف کمّی سنجههای عملکردی نظام مدیریت یکپارچه منابع آب (موضوع ماده (37) برنامه هفتم توسعه) با سنجههای پیشنهادی در لایحه بودجه سال 1403 در برخی موارد مشخص نیست. در این راستا، تفکیکی بین سنجههای منبع تأمین آب سطحی و زیرزمینی لحاظ نشده است و همچنین سنجههای پیشنهادی در لایحه، تفکیکی برای اصلاح، کاهش یا افزایش مصارف بخشهای مختلف کشاورزی و صنعت قائل نمیشود. نکته قابل ذکر دیگر آن است که در سنجههای پیشنهادی در لایحه بودجه 1403 در بخش آب، ارتباط و هماهنگی عرضی منطقی مشاهده نمیشود. طی این سنجهها، افزایش استفاده از منابع آبهای سطحی و تأمین پایدار آب شرب شهرها و روستاها برای آحاد جامعه که هر دو به اضافه برداشت از منابع آب منجر خواهد شد، پیشنهاد شده است. از طرف دیگر، سنجه احیا و تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی و کاهش مصرف از این منابع (کاهش برداشت) نیز پیشنهاد شده است که در تعارض مستقیم با دو سنجه قبلی بوده و درمجموع عملکرد لایحه بودجه 1403 در بخش آب را با خلل مواجه میسازد.
جدول 7. سنجههای مرتبط با عملکرد خروجیهای اصلی دستگاههای
سیاستگذار بخش آب (موضوع جدول 7-2 پیوست جداول کلان لایحه بودجه)
|
اهم خروجیها و محصولات اصلی |
سنجه عملکرد |
پیشبینی مقدار 1403 |
|
تأمین پایدار آب شرب شهرها و روستاها برای آحاد جامعه |
میلیارد مترمکعب |
9 |
|
افزایش جمعیت تحت پوشش خدمات جمعآوری و تصفیه بهداشتی فاضلاب شهرهای اولویتدار |
درصد |
5 |
|
افزایش استفاده از آبهای غیرمتعارف در مصارف شرب و صنعت (آب دریا و پساب) |
میلیون مترمکعب در سال |
200 |
|
احیا و تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی و کاهش مصرف از این منابع (کاهش برداشت) |
میلیارد مترمکعب |
3 |
|
افزایش استفاده از منابع آبهای سطحی با ملاحظات زیستمحیطی |
میلیون مترمکعب در سال |
700 |
|
تهیه و بهروزرسانی ضوابط برق و آب و آبفا |
تعداد ضوابط |
2 |
|
آموزش کارکنان صنعت |
نفر ساعت |
2,000,000 |
مأخذ: همان.