الزامات سیاستگذاری هنر در متاورس (فراجهان)
دوره 33، شماره 3، خرداد 1404 شماره مسلسل:20792
https://doi.org/10.22034/report.mrc.2025.1404.33.3.20792
محمدامین قاسمی پیربلوطی، رضا مستمع
چکیده متاورس (فراجهان) به عنوان فضای نوپدید تعاملات رقومی (دیجیتال)، تأثیرات گسترده ای بر تولید، توزیع و مصرف آثار هنری داشته و هنر رقومی (دیجیتال) را وارد مرحله جدیدی کرده است. در همین زمینه، ظهور توکن های غیرقابل تعویض (ان اف تی ها) و دارایی های مبتنی بر زنجیره بلوکی (بلاک چین) امکان مالکیت، خریدوفروش و نمایش آثار هنری را دگرگون ساخته است. بااین حال، نظام حقوقی و سیاستگذاری ایران همچنان دچار خلأهای قانونی و نهادی متعددی در زمینه تنظیم گری هنر در متاورس و ان اف تی هاست. افزون بر این، واکاوی تجربه ایالات متحده، اتحادیه اروپا، کره جنوبی و امارات متحده عربی نشان می دهد که این کشورها با طیفی از رویکردها (از تفسیر و به کارگیری ظرفیت قوانین موجود گرفته تا تصویب مقررات موضوع محور و ایجاد نهادهای تخصصی) به ساماندهی مالی و مالیاتی، نظارت بر سکوهای متاورس و ان اف تی و گسترش دامنه حمایت از مالکیت فکری، پرداخته اند.
بنابر بررسی های صورت گرفته، محوری ترین مسائل و چالش های سیاستی و تقنینی این حوزه عبارتند از: خلأ متولی مشخص و تداخل وظایف و صلاحیت های نهادهای مربوطه، جایگاه حقوقی مبهم و بلاتکلیف آثار هنری رقومی و ان اف تی ها در قوانین و مقررات مالکیت فکری و حق نشر، موانع بهره مندی از فرصت های اقتصاد فرهنگ و هنر برای هنرمندان ایرانی، آسیب های هویتی، هنجاری و زیبایی شناختی و تهدیدهای امنیتی و سوءاستفاده های سایبری.
در همین راستا، به منظور ساماندهی تنظیم گری هنر در متاورس دو راهکار سیاستی و تقنینی محوری پیشنهاد شده اند: واگذاری تولی گری تنظیم گری این حوزه به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و ایجاد کارگروه هماهنگی بین دستگاهی و افزودن آثار هنری رقومی و ان اف تی ها به مفاد «قانون حمایت حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان».