کلیدواژه‌ها = ساختار و تشکیلات مجلس
دفتر مطالعات حقوقی

سلسله گزارش های بازنگری در عناوین و شرح وظایف کمیسیون های مجلس شورای اسلامی: 1. آسیب شناسی وضعیت موجود

دوره 34، شماره 2، اردیبهشت 1405 شماره مسلسل:21529

https://doi.org/10.22034/mrc.report.21529

روح اله مکارم، امین پژمان

چکیده کمیسیون های مجلس شورای اسلامی در طول سال های متمادی، دچار تحولات دگرگونی شده که در این بین ضرورت آسیب شناسی وضع موجود امری اجتناب ناپذیر است. در این گزارش تلاش می شود تا به منظور دستیابی به الگوی مناسب بازطراحی کمیسیون ها، آسیب های احتمالی بررسی و تبیین شود. مواردی از قبیل هم پوشانی صلاحیت ها، تداخل وظایف، عدم پوشش برخی مسائل نوظهور، عدم جامعیت تقسیم بندی، عدم توازن در ارجاعات و حجم کاری کمیسیون ها از جمله این مسائل است. از سوی دیگر، تفاوت های قابل توجه در انگیزه نمایندگان برای عضویت در کمیسیون ها منجر به عدم توازن می شود. عضویت هم زمان نمایندگان در چند کمیسیون یا برخی عوامل دیگر نظیر تعداد زیاد اعضا منجر به عدم مشارکت مؤثر برخی اعضا در جلسات است. مشکلات دیگری چون نبود انعطاف ساختاری در برابر اولویت های متغیر کشور، تعارض منافع در برخی موقعیت ها و امثال آن نیز قابل ذکر است. بنابراین، مجموعه این آسیب ها نشان می دهد که تقسیم بندی فعلی کمیسیون ها نیازمند بازنگری با هدف رفع این مسائل، روزآمدسازی و ایجاد توازن میان کارکردها و موضوعات است تا بتواند پاسخ گوی مقتضیات تقنینی و نظارتی امروز و آینده کشور باشد.

دفتر مطالعات حقوقی

سلسله گزارش های بازنگری درعناوین و شرح وظایف کمیسیون های مجلس شورای اسلامی (5): بررسی الگوهای مختلف تقسیم بندی کمیسیون ها و پیشنهاد الگوی مطلوب(ویرایش اول)

دوره 33، شماره 2، اردیبهشت 1404 شماره مسلسل:20646

https://doi.org/10.22034/report.mrc.2025.1404.33.2.20646

امین پژمان، روح اله مکارم، محمد عبدالحسین زاده

چکیده ساختارها و فرایندهای قانونگذاری در مجلس، یکی از عوامل مؤثر در کیفیت قوانین مصوب در هر نظام حقوقی است. کمیسیون های مجلس شورای اسلامی از عناصر اساسی این چرخه هستند که ضرورت بازطراحی و بازآرایی ساختاری، کارکردی و محتوایی آنها با هدف ارتقای کارآمدی و رفع نواقص، وجود دارد. در این پژوهش، با استفاده از منابع کتابخانه ای با روش توصیفی - تحلیلی الگوهای مختلف تقسیم کمیسیون های مجلس بررسی شده است. ازجمله می توان به الگوهای «وظایف دولت»، «وظایف مجلس»، «ترکیب وظایف دولت و مجلس»، «موضوعات کلی»، «موضوعات جزئی» و «تقسیم متوازن» اشاره کرد. از این میان الگوی تقسیم عناوین و شرح وظایف کمیسیون های مجلس شورای اسلامی به موضوعات جزئی با هدف حل مسائل کشور و با رویکرد افزایش تعداد کمیسیون ها و کاهش اعضای هر کمیسیون به منظور ارتقای تخصص محوری و تسهیل فرایندهای قانونگذاری در هر کمیسیون و تسریع در رسیدگی به موضوعات مجلس پیشنهاد شده است.