مطالعات دیپلماسی اقتصادی (7): شناخت اقتصاد برزیل و فرصت های تعامل اقتصادی
دوره 34، شماره 8، آبان 1405 شماره مسلسل:22010
https://doi.org/10.22034/mrc.report.22010
مینو خان زاده، محمد مهدی فامیل محمدی
چکیده این گزارش به بررسی ابعاد اقتصاد برزیل، ساختار جمعیتی و جغرافیایی، زیرساخت های حمل ونقل، بخش های صنعت و انرژی و روندهای کلان این کشور (رشد تولید ناخالص داخلی، تورم، بیکاری و سرمایه گذاری مستقیم خارجی) و همچنین جایگاه آن در مرکوسور می پردازد. یافته ها نشان می دهد برزیل با وجود نوسان های دوره ای، رشد اقتصادی احیاشده و جذب سرمایه گذاری را تجربه کرده است.
این کشور در زمینه انرژی، میدان های فراساحلی را توسعه داده است. انرژی برقابی و سوخت های زیستی نیز سهمی برجسته در سبد انرژی این کشور دارند؛ اما همچنان وابستگی به واردات گاز و نیاز به توسعه انتقال و ذخیره سازی باقی است. در صنعت، خودروسازی در گذار به برقی سازی، فولاد به سوی کربن زدایی، صنایع شیمی و پتروشیمی با چالش تراز منفی مزمن توصیف می شوند.
تجارت ایران و برزیل در حوزه اقلام اساسی عمدتاً حول واردات اقلام اساسی از برزیل صورت بندی می شود؛ لیکن بعد از تحریم ها، الگوی عملیاتی واردات ایران از این کشور غالباً «مستقیم» نیست. بخش مهمی از خرید، حمل و پرداخت، به واسطه حلقه های واسط منطقه ای و نیز شرکت های بزرگ بین المللی انجام می شود. این ساختار موجب می شود مسیر «تجارت فیزیکی کالا» الزاماً با مسیر «تسویه و پرداخت» بر هم منطبق نباشد و در عمل، هم شفافیت کاهش یابد و هم هزینه های معاملاتی و ریسک های اجرایی افزایش پیدا کند. در برابر وضعیت تشریح شده، محور اصلی راهکار پیشنهادی بر «حرکت از خرید غیرمستقیم به خرید مستقیم» و سپس «اصلاح نحوه تسویه» استوار است؛ به گونه ای که واردات ذرت و سویا از برزیل به شیوه ای پایدارتر و کم ریسک تر در پرداخت متصل شود.
جانمایی جدید و بازتعریف نقش ایران در اقتصاد جهان؛ 5. ظرفیتهای شکلدهی به ابتکار اقتصادی ایران و روسیه
دوره 34، شماره 5، مرداد 1405 شماره مسلسل:21746
https://doi.org/10.22034/mrc.report.21746
مینو خان زاده، امین نوربخش، یاسر حاتم زاده
چکیده پیشینه روابط تجاری ایران و روسیه گواه نبود ارتباط راهبردی و عمیق اقتصادی میان دو کشور است. تحولات ژئوپلیتیکی ایجاد شده بعد از جنگ اوکراین و تحریم شدن روسیه توسط غرب، پنجره فرصتی برای عمق بخشی به روابط دو کشور ایجاد کرده است؛ این عمق بخشی نیاز به کلان معامله های جدید دارد که در قالب ابتکار تعامل راهبردی ایران – روسیه مطرح می شوند. یافته های گزارش حاکی از امکان پذیری راهبردی شدن روابط ایران و روسیه در حوزه های انرژی، حمل ونقل و ترانزیت کالا از ایران، تجارت و فراوری کالاهای اساسی کشاورزی و تعاملات صنعتی است.
ظرفیت های شکل دهی به ابتکار تعامل راهبردی ایران و روسیه در دو بُعد تدوین شده است؛ ۱. همکاری در بازارهای انرژی (خصوصاً نفت و گاز)، ۲. واردات کالاهای اساسی کشاورزی (غلات، کود و چوب) از روسیه در برابر صادرات کالاها صنعتی و خدمات فنی – مهندسی و دارو از ایران به روسیه، با طراحی سازوکار دو یا سه جانبه.
در هر بُعد از این ابتکار، تقویت زیرساخت های لجستیکی در کریدور شمال – جنوب در هر دو بُعد سخت افزاری (مانند: بهره برداری از مسیرهای موجود و مشارکت در توسعه مسیرهای جدید حمل ونقل و پایانه ها) و نرم افزاری (مانند: اصلاح و هم گرایی رویه های مرزی، تعرفه ها یا شکل دهی شرکت های حمل ونقل مشترک) نقش پررنگی دارد. همچنین ابتکار ایران – روسیه چالش ها، الزامات و مزیت های مختلفی دارد که در گزارش حاضر به آن پرداخته شده است و در نهایت برنامه اجرایی متناسب با ابتکار ارائه می شود.
مطالعه منطقه آزاد تجاری صنعتی قشم (1): ظرفیت ها و فرصت ها
دوره 33، شماره 1، فروردین 1404 شماره مسلسل:20623
https://doi.org/10.22034/report.mrc.2025.1404.33.1.20623
محمد حسام محمدی فرد
چکیده جزیره قشم به عنوان پرجمعیت ترین جزیره ایرانی و بزرگترین جزیره خلیج فارس، با مساحتی بالغ بر ۱۴۹۱ کیلومتر مربع، در فاصله ۳۷ کیلومتری جنوب بندرعباس، در دهانه تنگه هرمز و در مسیر راه های دریایی از خلیج فارس به دریای عمان و اقیانوس هند قرار دارد. این جزیره، با واقع شدن در شمال تنگه هرمز، از موقعیت خاص جغرافیایی میان خلیج فارس و اقیانوس هند بهره می برد.
از سال ۱۳۷۲ محدوده ای به وسعت ۳۰۰ کیلومتر مربع در این جزیره به عنوان منطقه آزاد قشم تعیین شد؛ مابقی جزیره (به جز مراکز نظامی و امنیتی) منطقه ویژه اقتصادی است که سازمان مسئول آن، همان سازمان منطقه آزاد قشم است.
قشم علاوه بر موقعیت راهبردی، از ظرفیت های متعددی در حوزه های انرژی، لجستیک، تجارت، شیلات، گردشگری، بانکرینگ، صنعت، معدن و ... برخوردار است. همچنین به صورت بالقوه امکان خلق فرصت و مزیت در زمینه های فناوری، مالی و ... در قشم وجود دارد. بـه طـور قطـع گسـترش فعالیت های اقتصادی در این جزیره به خصوص با راهکار جذب سرمایه های خـارجی می تواند به عنوان رقیبی برای سایر مناطق آزاد کشورهای همجوار عمـل کـرده و بـه رونق اقتصاد کشور کمک نماید؛ چرا که پتانسـیل این جزیره برای توسعه، از منـاطق آزاد سـایر کشـورهای حاشـیه خلیج فارس بسیار بیشتر است.